Speciale tentoonstelling | 22.03.2020 – 21.06.2020

Hoop ... voorlopig gesloten! Deel 3 van de tentoonstellingstrilogie GELOOF, LIEFDE, HOOP

Previous Next

Mensen koesteren hoop, vestigen hun hoop op iets, kunnen de hoop verliezen, putten nieuwe hoop of zijn hopeloos vertwijfeld. Maar wat betekent hoop eigenlijk?

In het laatste deel van de tentoonstellingstrilogie GELOOF, LIEFDE, HOOP besteedt de Draiflessen Collection aandacht aan het begrip hoop als een open houding tegenover feitelijk (nog) niet aanwezige mogelijkheden. Kunstuitingen uit de 20ste en 21ste eeuw, waaronder werken van Michael Buthe, Duane Michals en Fritz Winter, brengen ambiguïteiten en mogelijke tegenstrijdigheden aan het licht: Is hoop het vertrouwen dat ‘alles goed gaat’ of eerder een blind waanidee? Is het iets wat ons kracht geeft of kan het zelfs verlammen?

De tentoongestelde werken laten zien dat in het proces van hopen de grenzen van kennis, ervaring en bewustzijn verschuiven, dat ze overschreden of volledig opgeheven kunnen worden. Met behulp van het medium kunst wordt hoop zo tot een onderwerp van contemplatie, zelfonderzoek en discussie.

Kunstenaressen en kunstenares
Joseph Beuys, Lee Bul, Michael Buthe, Sofia Hultén, Wolfgang Mattheuer, Duane Michals, Anna Oppermann, Antoni Tàpies, Philippe Vandenberg, Fritz Winter

Als aanvulling op de tentoonstelling verschijnt een catalogus in drie talen (Duits, Engels en Nederlands).

Hoffnung homepage
Hope | © Draiflessen Collection, Studio Carmen Strzelecki
  • Achtergronden ook HOOP (Duits)
    Header hoffnung
  • Reaktionen auf LIEBE
  • Was hat es mit dem Büchertisch auf sich?
  • Zum Werk „Hoffnung“ von Michael Buthe
  • Die Wandprojektion
  • Zur Ausstellungstrilogie GLAUBE, LIEBE, HOFFNUNG
  • Über die Arbeit von Philippe Vandenberg
  • Wat is hoop?
I michael buthe hoffnung hr
Michael Buthe, Hoffnung, 1982 | © Kunstmuseum Bonn (Dauerleihgabe Privatsammlung), VG Bild-Kunst, Bonn 2020

Michael Buthe, Hoop, 1982

Als basis voor dit werk koos Buthe de bodem van een oud wijnvat die hij bedekte met goudverf. Samen met de krans van veren roept zijn verbeelding van hoop associaties op met het krachtige motief van de zon. In het kader van een tentoonstelling over de helende kracht van kunst in de jaren tachtig beschreef de kunstenaar dit werk als een “gebruiksvoorwerp om te zien, te voelen, te dromen en zich van iets bewust te worden”. Ook gaf hij aan dat hij het liefst wilde dat het werd opgehangen in een sterfkamer. Sterven maakte hem namelijk niet bang, maar hij stelde het zich voor als een actief transformatieproces, een overgang van de ene toestand van leven naar een andere.

© Kunstmuseum Bonn (Langdurige bruikleenuit particuliere collectie), VG Bild-Kunst, Bonn 2020

Joseph Beuys, Slee, 1969

Sleeën dienen in koude, ijzige streken als vervoermiddel en ook als redding. Vilt, vet en zaklantaarn verwijzen naar levensnoodzakelijke dingen als warmte, voedsel en licht, die in extreme situaties belangrijke doelen van hoop kunnen worden. In het materiaal vilt dat warmte geeft en vasthoudt, zag Beuys daarnaast in figuurlijke zin een remedie tegen de door hem als koud ervaren egoïstische en consumptiegerichte samenleving. Ook het motief van de slee had voor hem een diepere betekenis: hij legde een verband met de onbegrensde flexibiliteit van de geest, die mensen de mogelijkheid geeft om zichzelf en de samenleving als geheel te veranderen.

Collection Thaddaeus Ropac, London • Paris • Salzburg © Joseph Beuys Estate/ VG Bild-Kunst, Bonn 2020, Foto: Tom Carter/ Collection Thaddaeus Ropac, London • Paris • Salzburg

Iv joseph beuys schlitten
Joseph Beuys, Slee, 1969 | © Joseph Beuys Estate / VG Bild-Kunst, Bonn 2020 / Photo: Tom Carter / Collection Thaddaeus Ropac, London • Paris • Salzburg
V lee bul cyborg w9 neu 2019 01 16
Lee Bul Cyborg W9, 2006 | © Ali Raif Dinckok Collection, Foto: Andrea Ferrari

Lee Bul, Cyborg W9, 2006

Cyborgs zijn vooral bekend uit de wereld van de sciencefiction. Buls vrouwelijke cyborg mist een hoofd en enkele ledematen. Deze onvolkomenheid staat in contrast met de technische upgrade van het lichaam. Wezens die een combinatie zijn van mens en machine fascineren de kunstenares, want ze belichamen het verlangen naar verdere technische ontwikkeling, zelfoptimalisatie en perfectie en wekken tegelijkertijd angst voor manipulatie en ontmenselijking. Met de kleur en houding van haar cyborg roept Bul bewust associaties op met antieke godenbeelden en plaatst ze een moderne voorstelling van de toekomst en verlossing in de context van cultusbeelden uit het verleden.

Ali Raif Dinckok Collection © Ali Raif Dinckok Collection, Foto: Andrea Ferrari

Sofia Hultén, Immovable Object/Unstoppable Force (Berlin), 2011

Deze video toont de kunstenares bij haar poging om met haar gedachten een wals in beweging te zetten. Daarbij volgde ze instructies over telekinese van het internet, zoals “focus je geest op het voorwerp”, “voel hoe jouw energie met het voorwerp versmelt” of “probeer het voorwerp naar rechts te bewegen en draai het dan naar links” en “maak je geen zorgen als je geen beweging ziet; die vindt zeer waarschijnlijk plaats op moleculair niveau”. Humoristisch verkent Hultén het idee van de mens dat hij toekomstige gebeurtenissen kan beïnvloeden. Tegelijkertijd speelt ze met zijn behoefte aan een duidelijke samenhang tussen oorzaak en gevolg die het toeval uitsluit.

Eigendom van de kunstenares en Daniel Marzona, Berlijn © Courtesy of the artist and Daniel Marzona, Berlin, VG Bild-Kunst, Bonn 2020

Viii sofia hulten immovable object unstoppable force
Sofia Hultén, Immovable Object / Unstoppable Force (Berlin), 2011 | © Courtesy of the artist and Daniel Marzona, Berlin, VG Bild-Kunst, Bonn 2020
Iii wolfgang mattheuer ikarus ii 1990 hr
Wolfgang Mattheuer, Ikarus erhebt sich II (Der sächsische Ikarus), 1990 Privatbesitz, Nordrhein-Westfalen | © VG Bild-Kunst, Bonn 2020

Wolfgang Mattheuer, Icarus staat op II (De Saksische Icarus), 1990

In de Griekse mythologie is Icarus een antiheld die op zijn vlucht uit het labyrint zo dicht bij de zon komt dat de was van de zelfgemaakte vleugels smelt en hij uiteindelijk neerstort. In dit werk, dat is ontstaan in het jaar van de Duitse hereniging, toont Mattheuer een Icarus die na zijn val al zijn kracht verzamelt en weer opstaat. Gaat het om een verbeelding van de hoop op een betere toekomst na het definitieve einde van de DDR? Of was het Mattheuer hier eerder te doen om een tijdloze observatie van de ervaring van het falen? Is Icarus een held omdat hij weer in de lucht wil opstijgen? Of is hij een gevangene van het lot omdat hij zijn doel niet kan opgeven?

Particulier bezit, Noordrijn-Westfalen © Privatbesitz, Nordrhein-Westfalen/ VG Bild-Kunst, Bonn 2020

Duane Michals, Grandpa Goes to Heaven, 1989

De grootvader met engelenvleugels op zijn rug staat op van zijn sterfbed, neemt vrolijk afscheid van zijn kleinzoon en verlaat de kamer door het raam dat is gevuld met helder licht. Michals verbeeldt in deze fotoserie de menselijke behoefte aan een zinvolle samenhang die bij de confrontatie met de dood van een geliefde troost kan bieden. Bij nadere beschouwing doen de engelenvleugels van de grootvader echter misschien te verdacht veel aan carnavalsrekwisieten denken. Plotseling begint het beeld van de dood als vredig afscheid barsten te vertonen en rijzen er lichte twijfels over het waarheidsgehalte van de helende voorstelling die de angst wegneemt.

DC Moore Gallery, New York © Duane Michals. Courtesy of DC Moore Gallery, New York

Vii.2 duane michals grandpa goes to heaven
Duane Michals, Grandpa Goes to Heaven, 1989 | © Duane Michals. Courtesy of DC Moore Gallery, New York
X philippe vandenberg the track runs usw hr
Philippe Vandenberg, Over de berg loopt het spoor (The Track runs over the Mountain), 1995 | © Philippe Vandenberg Foundation, Courtesy Estate Philippe Vandenberg, Photo: Joke Floreal / VG Bild-Kunst, Bonn 2020

Philippe Vandenberg, Over de berg loopt het spoor, 1995

Waarom loopt de tunnel niet door de voet van de berg? Waarom storten de rails zo abrupt naar beneden? En waar gaan ze eigenlijk heen? Er staat een tekst bij dit raadselachtige motief: “De tunnel is genadeloos, maar met een uitweg die de dingen beter kan maken, maar nooit definitief” (vertaling uit het Frans). Voor Vandenberg was de kunst een middel om houvast te vinden in een wereld die hij vaak als bedreigend en chaotisch beleefde. Weerspiegelt dit werk zijn vertwijfeling over de zinloosheid van al het streven naar verbetering omdat die nooit definitief kan worden bereikt? Of drukte hij daarin uit hoe belangrijk het is om nooit op te geven omdat sommige trajecten van het leven wel zinvol zijn?

Courtesy Estate Philippe Vandenberg © Philippe Vandenberg Foundation, Foto: Joke Floreal

Fritz Winter, Triebkräfte der Erde, 1944

Soms lijkt het of lichtvormen uit schaduwen tevoorschijn treden en zonnestralen het donker doorbreken. Op andere plaatsen doen lichte, hoekige vormen aan zoeklichten denken. De serie Triebkräfte der Erde bestaat uit meer dan 40 werken. Ze ontstonden tijdens een kort verlof van de kunstenaar, die vanaf 1939 tegen zijn zin als frontsoldaat in de Tweede Wereldoorlog vocht. Elk werk weerspiegelt Winters sterke wil om de verschrikkelijke oorlogservaringen het hoofd te bieden en via het proces van zijn creatieve werk de verloren hoop op een toekomst te herwinnen.

Ii.1 fritz winter triebkr%c3%a4fte der erde 1944
Fritz Winter, Driving Forces of the Earth, 1944, The Lambrecht-Schadeberg Collection, Museum für Gegenwartskunst Siegen | © Sammlung Lambrecht-Schadeberg, Museum für Gegenwartskunst Siegen © VG Bild-Kunst, Bonn 2020
Ix.2 anna oppermann paradoxe intentionen
Anna Oppermann, Paradoxe Intentionen (Das Blaue vom Himmel herunterlügen), 1988 – 1992 | © Nachlass Anna Oppermann und Galerie Barbara Thumm, Berlin, Foto: Hans Georg Gaul

Anna Oppermann, Paradoxale intenties (Liegen tot je blauw ziet), 1988-1992

In dit werk hield Oppermann zich in de laatste jaren voor haar dood bezig met de observatie van tegenstrijdige doelen van de mens: Enerzijds streeft hij naar geloofwaardige kennis om de wereld in al haar complexiteit beter te kunnen begrijpen. Anderzijds houdt hij van het mooie of het ogenschijnlijke. In deze omvangrijke installatie komen persoonlijke notities, tekeningen, foto’s en objecten samen. Ze vormen een meerduidig beeld waarin het menselijke verlangen naar zingeving en oriëntatie even tastbaar wordt als de daarmee samenhangende mogelijkheid om illusies te koesteren. Een steeds terugkerend, centraal motief vormt de spiegel als instrument voor (zelf)observatie.

Courtesy Nachlass Anna Oppermann and Galerie Barbara Thumm © Nachlass Anna Oppermann and Galerie Barbara Thumm, Berlin, Foto: Hans Georg Gaul

Antoni Tàpies, Bon dia, 1998

Voor Tàpies waren religieuze ideeën antwoorden op het verlangen van de mens naar verbondenheid met iets groters. Zijn eigen geloof berustte op een diepgevoelde ontvankelijkheid voor het mystieke of mysterieuze in het hier en nu. De combinatie van de witte doek en de van boven in beeld stekende voeten roept associaties op met voorstellingen van de verrezen Christus die boven het lege graf zweeft. De scène is echter aangevuld met pannendeksels, die in deze context een storend element vormen. Misschien zijn de pannendeksels in dit ongewone devotiestuk een symbool voor de betekenis van alledaagse handelingen, rituelen en wonderen in de zoektocht naar zingeving en oriëntatie.

Particuliere collectie, Barcelona © Comissió Tàpies, VEGAP, Madrid 2020 / VG Bild-Kunst, Bonn 2020

Tapies
Antoni Tàpies, Bon dia, 1998, Private Collection, Barcelona | © Comissió Tàpies, VEGAP, Madrid 2020 / VG Bild-Kunst, Bonn 2020

Tegelijkertijd

Concert
13.04.2020 | 19:30
German gents
Openbare Rondleidung
19.04.2020 | 15:00 – 16:00
Hoffnung homepage
Openbare Rondleidung
19.04.2020 | 13:30 – 14:30
Am dritten tage hompage
Workshop
23.04.2020 | 17:00 – 21:00
Kunst
Podium
24.04.2020 | 17:00 – 19:00
Vortrag hansch visualisierung
Openbare Rondleidung
26.04.2020 | 13:30 – 14:30
Am dritten tage hompage
Openbare Rondleidung
26.04.2020 | 15:00 – 16:00
Hoffnung homepage
Rondleiding
30.04.2020 | 15:00 – 17:00
Demenz f%c3%bchrung
Openbare Rondleidung
03.05.2020 | 15:00 – 16:00
Hoffnung homepage
Openbare Rondleidung
03.05.2020 | 13:30 – 14:30
Am dritten tage hompage
Curatorgesprek
07.05.2020 | 17:30

Curatorrondleiding

... door de tentoonstelling OP DE DERDE DAG ...
Am dritten tage hompage
Actief programma
09.05.2020
Au%c3%9fenansicht hohenhof
Openbare Rondleidung
10.05.2020 | 15:00 – 16:00
Hoffnung homepage
Openbare Rondleidung
10.05.2020 | 13:30 – 14:30
Am dritten tage hompage
Concert
15.05.2020 | 19:30

meet MUSIC: jazzconcert

Dieter Ilg Trio: Mijn Beethoven
05 17 dieter ilg 05 0009
MuseumExperts
16.05.2020 | 11:00 – 16:00

MuseumExperts – Deel 1

Kinderen leiden bezoekers rond
Stempel f%c3%bcr das museumexperten2
Openbare Rondleidung
17.05.2020 | 11:00 – 17:00
Museumstag
Openbare Rondleidung
24.05.2020 | 15:00 – 16:00
Hoffnung homepage
Openbare Rondleidung
24.05.2020 | 13:30 – 14:30
Am dritten tage hompage
Openbare Rondleidung
01.06.2020 | 13:30 – 14:30
Am dritten tage hompage
Openbare Rondleidung
01.06.2020 | 15:00 – 16:00
Hoffnung homepage
Curatorgesprek
04.06.2020 | 19:00 – 20:00

Curatorrondleiding

... door de tentoonstelling HOOP
Hoffnung homepage
Openbare Rondleidung
07.06.2020 | 15:00 – 16:00
Hoffnung homepage
Openbare Rondleidung
14.06.2020 | 15:00 – 16:00
Hoffnung homepage
Openbare Rondleidung
21.06.2020 | 15:00 – 16:00
Hoffnung homepage
Openbare Rondleidung
21.06.2020 | 13:30 – 14:30
Seest%c3%bccke