1 · Globus Terrestris
Johann Gabriel Doppelmayr & Johann Georg Puschner
1736, Globus1736, pocket globe1736, globe
Liberna Collection, Inv.-Nr. U-K40
Aus dem Wunsch heraus, Daten und Wissen über die Welt möglichst vielschichtig miteinander zu verschränken und nachvollziehbar in einem größeren Zusammenhang zu präsentieren, entstanden Globen. Diese stellten die Erde nicht nur in Kugelform dar, sondern verbanden sie oft mit dem darüber gespannten Himmel zu einer Einheit. Solche kleinen kombinierten Globen, mit denen man quasi die ganze Welt aus der Tasche zaubern konnte, wurden meist als Luxusobjekte in fürstlichem Auftrag gefertigt. Globes were inspired by the desire to collate as much data about the world as possible and to present it coherently in a larger context. They not only represented the Earth in the form of a sphere, but often combined it with a map of the heavens. Small combined globes, such as the one seen here, allowed one to "magic the world out of a pocket," so to speak, and were primarily produced as luxury objects for princely patrons. Globes zijn ontstaan vanuit de wens om een zo groot mogelijke variatie aan informatie en kennis over de wereld te combineren en op een begrijpelijke manier in een grotere samenhang te presenteren. Ze gaven niet alleen de aarde in bolvorm weer, maar toonden soms ook de aarde en de hemel erboven als één geheel. Zulke kleine gecombineerde globes waarmee je de hele wereld als het ware uit je zak kon toveren, werden meestal als luxeobjecten in opdracht van vorsten gemaakt.

2 · Codex Burgo de Osma
Beatus von LiébanaBeatus of LiébanaBeatus van Liébana
Text Latein, 1086, FaksimileLatin text, 1086, facsimileTekst in het Latijn, 1086, facsimile
Libisma Collection, Inv.-Nr. 132572
Der großformatige Codex aus dem Jahr 1086 präsentiert auf 332 Seiten den berühmtesten Kommentar des Mittelalters zur Offenbarung des Johannes. 71 leuchtend bunte Miniaturen illustrieren Beatus von Liébanas Apokalypse-Kommentar. Überragend ist die Doppelseite mit der mappa mundi (Weltkarte): Die von Wasser umgebene, kreisförmige Erde zeigt Asien, Europa, Libyen (Afrika) sowie den mystischen Kontinent terra incognita, bevölkert von Monopoden (einbeinige, menschenähnliche Wesen), während die zwölf Apostel auf der ganzen Welt missionarisch tätig sind. Originating in the year 1086, this large-format codex presents Beatus of Liebana's commentary on the Book of Revelation, the most famous Apocalypse commentary of the Middle Ages. The 332-page volume is illustrated with seventy-one luminously colorful miniatures. Particularly outstanding is the double-page mappa mundi (world map): ringed by water, the circular Earth shows Asia, Europe, Libya (Africa), and the mystical continent terra incognita, populated by monopods (one-legged humanlike beings), while the twelve Apostles are engaged in missionary work throughout the world. Deze grote codex uit 1086 presenteert op 332 bladzijden het beroemdste middeleeuwse commentaar op de Openbaring van Johannes. 71 kleurrijke miniaturen illustreren het commentaar van Beatus van Liébana op de Apocalyps. De dubbele pagina met de mappa mundi (wereldkaart) is uitzonderlijk: op de door water omgeven, cirkelvormige aarde zijn Azië, Europa en Libië (Afrika) afgebeeld evenals het mystieke continent terra incognita, bevolkt door monopoden (eenbenige mensachtige wezens), terwijl de twaalf apostelen over de hele wereld missionair actief zijn.

3 · Gebetbuch für den monastischen GebrauchPrayer book for monastic useGebedenboek voor monastiek gebruik
Süddeutschland (Oberrhein, wahrscheinlich Villingen)Southern Germany (Upper Rhine, probably Villingen)Zuid-Duitsland (Oberrhein, waarschijnlijk Villingen)
Text Deutsch und Latein, frühes 16. Jh., ManuskriptGerman and Latin text, early 16th century, manuscriptTekst in het Duits en Latijn, begin 16de eeuw, manuscript
Tuliba Collection, Inv.-Nr. Ms. 9
Dieses Gebetbuch enthält Liturgien der Karwoche, Gebete für Kranke und Sterbende sowie das Offizium der heiligen Barbara. Der anonymen Schreiberin aus dem Villinger Bickenkloster können mittlerweile sechs weitere Handschriften zugeordnet werden. Insbesondere die Nachträge und eingefügte Holzschnitte zeugen von langer Nutzung und persönlicher Frömmigkeit, so auch der am Ende eingeklebte Holzschnitt mit dem Christuskind, das die Weltkugel hält, umrahmt von der Banderole: „ihesus bin ich genant“. This prayer book contains liturgies for Holy Week, prayers for the sick and dying, and the Office of Saint Barbara. It is the work of an anonymous female scribe from the convent Bickenkloster in Villingen, to whom six other manuscripts can also be attributed today. The appendices and inserted woodcuts testify to many years of use and to personal religious devotion, as witnessed by the present woodblock print glued into the back of the prayer book, showing the Christ Child holding the globe beneath the banderole "ihesus bin ich genant" (I am called Jesus). Dit gebedenboek bevat liturgieën voor de Goede Week, gebeden voor zieken en stervenden en het officie van de heilige Barbara. Aan de anonieme schrijfster uit het Bickenkloster in Villingen kunnen inmiddels nog zes andere handschriften worden toegeschreven. Met name de aantekeningen en ingevoegde houtsneden getuigen van een langdurig gebruik en persoonlijke vroomheid. Dit geldt ook voor de aan het einde ingeplakte houtsnede met het kindje Jezus dat de wereldbol vasthoudt, omlijst door de banderol: 'ihesus bin ich genant' (mijn naam is Jezus).

4 · Unaulutu − Steinchen im SandUnaulutu – Steinchen im Sand (Unaulutu – Pebbles in the San)Unaulutu − Steinchen im Sand
Olaf Wegewitz & Frieder Heinze
1985, Künstlerexemplar XVI/XXV, Künstlerbuch1985, artist's copy XVI/XXV, artist's book1985, kunstenaarsexemplaar XVI/XXV, kunstenaarsboek
Sammlung Zeitgenössische Kunst, Inv.-Nr. 156301Contemporary Art Collection, Inv.-Nr. 156301Collectie hedendaagse kunst, Inv.-Nr. 156301
Das Buch dokumentiert eine Auseinandersetzung mit indigener Kultur und Natur Amerikas im Dialog mit zeitgenössischer Kunst der damaligen DDR. Es verbindet grafische Arbeiten und natürliche Materialien mit Mythen, Essays und Lyrik, um Fragen nach Tradition, Moderne und dem Verhältnis des Menschen zur Erde zu reflektieren. Enthalten sind zum Beispiel auch die legendäre Rede des Häuptlings Seattle Wir sind ein Teil der Erde, gehalten im Jahr 1855 vor Franklin Pierce, dem 14. Präsidenten der Vereinigten Staaten von Amerika, und der Essay Die Erschaffung der Welt und ihrer Dinge des ungarischen Ethnologen und Anthropologen Lajos Boglár. The book documents an exploration of Indigenous culture and nature in the Americas in dialogue with contemporary art in the former German Democratic Republic. Combining works on paper and natural materials with myths, essays, and poetry, it reflects on questions of tradition, modernity, and humankind's relationship to the Earth. Its contents also include, for example, Chief Seattle's legendary speech "We are a part of the Earth," delivered in 1855 before Franklin Pierce, the 14th President of the United States of America, and the essay "The Creation of the World and Its Things" by the Hungarian ethnologist and anthropologist Lajos Boglar. Dit boek documenteert een verkenning van de inheemse cultuur en natuur van Amerika, gecombineerd met hedendaagse kunst uit de voormalige DDR. Het brengt grafische werken en natuurlijke materialen samen met mythes, essays en poëzie om zo te reflecteren op thema's als traditie, moderniteit en de relatie van de mens met de aarde. Het bevat bijvoorbeeld de legendarische toespraak van het opperhoofd van Seattle Wij zijn een deel van de aarde, gehouden in 1855 voor Franklin Pierce, de 14de president van de Verenigde Staten, en het essay De schepping van de wereld en haar dingen van de Hongaarse etnoloog en antropoloog Lajos Boglár.

5 · Melencolia I (Die Melancholie)Melencolia IMelencolia I (De melancholie)
Albrecht Dürer
1514, Kupferstich1514, copper engraving1514, kopergravure
Liberna Collection, Inv.-Nr. P 3
Die Melancholie ist einer von Albrecht Dürers drei Meisterstichen und zugleich vielleicht eines der rätselhaftesten Kunstwerke seines Œuvres. Seine kulturelle Bedeutung liegt in der verbindenden Assoziation von Melancholie mit kreativer Tätigkeit. Vor diesem Kupferstich wurde Melancholie vor allem in medizinischen Büchern als Krankheit und als unerwünschtestes der vier „Temperamente“, die den Menschen beeinflussen, diskutiert. Dürers Interpretation wurzelt wahrscheinlich in florentinischem, neoplatonischem Gedankengut, wo Melancholie als wichtiger Bestandteil intellektueller Kreativität gesehen wurde. Melencolia I is one of Albrecht Durer's three Meisterstiche (master engravings) and perhaps one of the most enigmatic works in his oeuvre. Its cultural significance lies in its association of melancholy with creative activity. Prior to this engraving, melancholy was discussed primarily in medical books as an illness and as the least desirable of the four "humors" that influence each individual. Durer's interpretation is probably rooted in Florentine Neoplatonic thought, where melancholy was seen as an important component of intellectual creativity. De melancholie van Albrecht Dürer maakt deel uit van een serie van drie gravures die de 'Meisterstiche' worden genoemd. Het is een van de raadselachtigste kunstwerken uit zijn oeuvre. De culturele betekenis ervan schuilt in de associatieve verbinding van melancholie met creatieve activiteit. Voordat deze kopergravure verscheen, werd melancholie met name in medische boeken beschreven als een ziekte en het meest ongewenste van de vier 'temperamenten' die invloed uitoefenen op de mens. De interpretatie van Dürer is waarschijnlijk geworteld in het Florentijnse, neoplatonische gedachtegoed, waarin melancholie werd gezien als een belangrijk onderdeel van intellectuele creativiteit.

6 · Melencolia
Hans Sebald Beham
1539, Kupferstich1539, copper engraving1539, kopergravure
Tuliba Collection, Inv.-Nr. TP 0181
Hans Sebald Beham ist einer der sogenannten Kleinmeister, deren Stil sich in der Druckgrafik durch detaillierte Darstellungen in sehr kleinem Format auszeichnet. Diese Objekte müssen bereits zu ihrer Zeit beliebte Sammlerstücke gewesen sein. Um diese Gruppe von Sammler*innen anzusprechen, verwendete Beham gern Motive, die sich im Handel bereits bewährt hatten. Das ist hier eindeutig der Fall: Beham griff in Variation des Motivs auf Dürers gleichnamiges Meisterwerk aus dem Jahr 1514 zurück. Hans Sebald Beham was a printmaker, one of the so called Kleinmeister (Little Masters), and his style is characterized by detailed representations in very small formats. These objects must have been popular collector's items even in their own day. To appeal to this clientele, Beham happily used motifs that had already proved commercially successful. This is clearly the case here: Beham's Melencolia is a variation upon Durer's eponymous masterpiece of 1514. Hans Sebald Beham is een van de zogenaamde kleine meesters met een stijl van grafische kunst die zich kenmerkt door gedetailleerde voorstellingen in zeer klein formaat. Deze objecten moeten al in hun tijd populaire verzamelobjecten zijn geweest. Om deze groep verzamelaars aan te spreken, gebruikte Beham graag motieven die zich commercieel al hadden bewezen. Dat is hier duidelijk het geval: Beham greep in zijn variatie van het motief terug op het gelijknamige meesterwerk van Dürer uit 1514.

7 · Porträt des Mathematikers und Astronomen Nicolaus Petri van DeventerPortrait of the Mathematician and Astronomer Nicolaus Petri van DeventerPortret van de wiskundige en astronoom Nicolaus Petri van Deventer
Hendrick Goltzius
1583, Kupferstich1583, copper engraving1583, kopergravure
Tuliba Collection, Inv.-Nr. TP 0064
Nicolaus Petri van Deventer war Rechenmeister und Astronom in Amsterdam. Hendrick Goltzius stellte ihn hier mit Attributen dar, die zu seinen Berufen passen: Globus, Himmelskugel, Astrolabium und Zirkel. Im Hintergrund ist eine Person zu sehen, die einen Obelisken vermisst. Nicolaus Petri van Deventer was a mathematician and astronomer in Amsterdam. Hendrick Goltzius portrays him here with attributes befitting his professions: a globe, a celestial sphere, an astrolabe, and calipers. In the background, a person can be seen measuring the height of an obelisk. Nicolaus Petri van Deventer was rekenmeester en astronoom in Amsterdam. Hendrick Goltzius beeldde hem hier af met attributen die bij zijn beroepen passen: globe, hemelbol, astrolabium en passer. Op de achtergrond is iemand te zien die een obelisk opmeet.

8 · C&A‑Niederlassungen vor einer EuropakarteC&A stores inset on a map of EuropeC&A-vestigingen voor een kaart van Europa
1924, Werbebroschüre (Reproduktion)1924, advertising brochure (reproduction)1924, reclamebrochure (reproductie)
Unternehmensarchiv, Sig. 128548Company Archives, Sig. 128548Bedrijfsarchief, Sig. 128548
Ein modisch-elegant gekleidetes Paar in der Mitte ist umgeben von Abbildungen europäischer C&A-Geschäftshäuser, die den Stand der Unternehmensexpansion bis 1924 zeigen – darunter das Ladengeschäft in Sneek. In dieser friesischen Kleinstadt hatten Clemens (1818–1902) und August (1819–1892) Brenninkmeijer 1841 ihr Unternehmen gegründet. Nach einer Filiale in Leeuwarden folgte Amsterdam, dann weitere Städte wie Groningen, Rotterdam, Leiden, Den Haag, Enschede und Utrecht. 1911 trat C&A in Berlin in den deutschen Markt ein, später in Hamburg, Köln und Essen. Der britische Ableger startete 1922 in London, im April 1924 kam Liverpool hinzu. A fashionably and elegantly dressed couple in the center are surrounded by illustrations of C&A's European branches, showing the extent of the company's expansion by 1924—and including the store in Sneek, the small Frisian town where Clemens (1818-1902) and August (1819-1892) Brenninkmeijer had founded their company in 1841. After Leeuwarden, a branch in Amsterdam came next, followed by other Dutch cities such as Groningen, Rotterdam, Leiden, The Hague, Enschede, and Utrecht. In 1911, C&A entered the German market in Berlin, and later in Hamburg, Cologne, and Essen. Its British operation was launched in 1922 in London, with Liverpool added in April 1924. Een modieus en elegant gekleed koppel in het midden wordt omringd door afbeeldingen van Europese C&A-winkels die de stand van de expansie van C&A tot 1924 laten zien. Daaronder is ook de winkel in Sneek. In deze kleine stad in Friesland richtten Clemens (1818-1902) en August (1819-1892) Brenninkmeijer in 1841 hun bedrijf op. Na een filiaal in Leeuwarden volgden Amsterdam en later andere steden, zoals Groningen, Rotterdam, Leiden, Den Haag, Enschede en Utrecht. In 1911 betrad C&A in Berlijn de Duitse markt, gevolgd door vestigingen in Hamburg, Keulen en Essen. De Britse tak van het bedrijf ging in 1922 in Londen van start en in april 1924 werd daar Liverpool aan toegevoegd.

9 · Sum of its Parts
Katja Aufleger
2012, Ton auf Schallplatte mit Cover2012, sound on vinyl record with cover2012, geluid op grammofoonplaat met hoes
Sammlung Zeitgenössische Kunst, Inv.-Nr. 123612Contemporary Art Collection, Inv.-Nr. 123612Collectie hedendaagse kunst, Inv.-Nr. 123612
Diese konzeptuelle Vinyl-Schallplatte der Berliner Künstlerin Katja Aufleger (* 1983) übersetzt das Relief der Erde in Klang. Die A-Seite repräsentiert die nördliche, die B-Seite die südliche Hemisphäre: Höhenmeter wurden in Frequenzen umgerechnet (1 Meter = 1 Hertz). Die matte Oberfläche zeigt die Konturen der Kontinente, sodass dieses Objekt die Erde sowohl hör- als auch sichtbar werden lässt. This conceptual vinyl record by the Berlin-based artist Katja Aufleger (b. 1983) translates the relief of the Earth into sound by converting altitude into frequency (1 meter = 1 hertz). The A-side represents the northern hemisphere, the B-side the southern hemisphere. The matte surface shows the outlines of the continents, so this object makes the world map both audible and visible. Deze conceptuele vinyl grammofoonplaat van de Berlijnse kunstenares Katja Aufleger (1983) vertaalt het reliëf van de aarde in geluid. De A-kant staat voor het noordelijk, de B-kant voor het zuidelijk halfrond: hoogtemeters zijn omgerekend in frequenties (1 meter = 1 hertz). Het matte oppervlak toont de contouren van de continenten, waardoor dit object de aarde zowel hoor- als zichtbaar maakt.

10 · Der dritte SchöpfungstagThe Third Day of CreationDe derde scheppingsdag
Südliche Niederlande (Antwerpen?/Umgebung Dirk Vellert?)Southern Netherlands (Antwerp?/Circle of Dirk Vellert?)Zuidelijke Nederlanden (Antwerpen?/omgeving Dirk Vellert?)
1525–1550, Einzelscheibe1525–50, painted glass roundel1525-1550, autonoom glaspaneel
Liberna Collection, Inv.-Nr. L-G11
Am dritten Tag des biblischen Schöpfungszyklus schuf Gott die Gewässer und Pflanzen. Mit einer Krone und in ein prachtvolles Gewand gekleidet, verstreut Gottvater hier Saatgut in einer weitläufigen Landschaft. On the third day of the biblical Creation cycle, God created the seas and plants. Wearing a crown and dressed in magnificent robes, God the Father here scatters seeds in a spacious landscape. Op de derde dag van de Bijbelse scheppingscyclus schiep God de wateren en planten. We zien hier hoe God de Vader, met een kroon op zijn hoofd en gekleed in een prachtig gewaad, zaaigoed strooit in een uitgestrekt landschap.

11 · Nadelbehältnis aus rötlichem Holz in Form einer ErbsenschoteNeedle case in the form of a pea pod, Made of reddish woodNaaldenhouder van roodachtig hout in de vorm van een peul
o. D.n.d.z.d.
Stichting Ariadne’s Naaikussen, Inv.-Nr. 124314
Die Erbse wächst schnell, vermehrt sich leicht und zählt zu den ältesten Kulturpflanzen der Menschheit. Die Fülle ihrer Samen ließ sie zu einem Sinnbild für Fruchtbarkeit, Wachstum und Überfluss werden. Deshalb waren in Erbsenform gestaltete Gegenstände – wie solche Nadelbüchsen – symbolträchtige Geschenke an junge Damen. The pea grows fast, self-propagates easily, and is one of the oldest cultivated plants known to humankind. Its wealth of seeds made it a symbol of fertility, growth, and abundance. For this reason, objects designed in the form of a pea pod — such as this needle case — became symbolic gifts for young ladies. De erwt groeit snel, vermenigvuldigt zich gemakkelijk en behoort tot de oudste cultuurgewassen van de mens. Door de overvloed aan zaden werd de erwt een symbool voor vruchtbaarheid, groei en overvloed. Daarom waren voorwerpen in de vorm van erwten – zoals deze naaldenhouders – symbolische geschenken voor jonge dames.

12 · Gebetbuch der Dorothea von MansfeldPrayer Book of Dorothea von MansfeldGebedenboek van Dorothea von Mansfeld
Sebastian Glockendon
Text Deutsch, Nürnberg, 1551, ManuskriptGerman text, Nuremberg, 1551, illuminated manuscriptTekst in het Duits, Nürnberg, 1551, manuscript
Tuliba Collection, Inv.-Nr. Ms. 19
Durch Reformation und Buchdruck sank die Nachfrage nach illuminierten Stunden- und Gebetbüchern stark. Da ist dieses kostbare Gebetbuch der Martin Luther nahestehenden Gräfin Dorothea von Mansfeld eine Besonderheit. Die 30 Miniaturen bebildern biblische und reformatorische Texte, darunter das Apostolische Glaubensbekenntnis, beginnend mit der Schöpfung des Himmels und der Erde durch Gott. The Reformation and the advent of printing led to a decline in the demand for illuminated prayer books and books of hours. This exquisite prayer book belonging to Countess Dorothea von Mansfeld, who was personally acquainted with Martin Luther, is therefore something of a rarity. Its thirty miniatures illustrate biblical and Reformation-era texts, including the Apostles' Creed, which opens with a representation of God as the creator of Heaven and Earth. Door de Reformatie en de boekdrukkunst nam de vraag naar verluchte getijden- en gebedenboeken sterk af. Dit kostbare gebedenboek van gravin Dorothea von Mansfeld, die banden had met Maarten Luther, is dan ook heel bijzonder. De 30 miniaturen illustreren Bijbelse en reformatorische teksten, waaronder de Apostolische Geloofsbelijdenis, te beginnen met de schepping van hemel en aarde door God.

13 · Adam und Eva (Der Sündenfall)Adam and Eve (The Fall)Adam en Eva (De zondeval)
Albrecht Dürer
1504, Kupferstich1504, copper engraving1504, kopergravure
Liberna Collection, Inv.-Nr. P 1
Vor einem dicht gewachsenen Wald, in dem sich allerlei Getier tümmelt, hat Albrecht Dürer 1504 das erste Menschenpaar platziert. Er zeigt Adams und Evas letzten Moment vor dem Sündenfall. In this 1504 engraving, Albrecht Durer places the first man and woman against the backdrop of a dense forest, abounding with animals of all kinds. He shows Adam and Eve's final moment before the Fall. Voor een dichtbegroeid bos waarin allerlei dieren te vinden zijn, plaatste Albrecht Dürer in 1504 het eerste mensenpaar. Hij toont Adam en Eva's laatste moment voor de zondeval.

14 · Anniversary Sale“Anniversary Sale”Anniversary Sale
Werbeplakat von C&A Großbritannien, 1928Advertising poster, C&A Great Britain, 1928Reclameposter van C&A Groot-Brittannië, 1928
Unternehmenssammlung, Inv.-Nr. 120509Company Collection, Inv.-Nr. 120509Bedrijfscollectie, Inv.-Nr. 120509

15 · Special Display of Easter Costumes“Special Display of Easter Costumes”Special Display of Easter Costumes
Werbeplakat für Damenmode von C&A Großbritannien, 1928Poster advertising women’s fashions, C&A Great Britain, 1928Reclameposter voor damesmode van C&A Groot-Brittannië, 1928
Unternehmenssammlung, Inv.-Nr. 100382Company Collection, Inv.-Nr. 100382Bedrijfscollectie, Inv.-Nr. 100382

16 · Barberini-Exultet-RolleBarberini Exultet RollBarberini-Exultet-rol
Text Latein, um 1058, FaksimileLatin text, ca. 1058, facsimileTekst in het Latijn, ca. 1058, facsimile
Libisma Collection, Inv.-Nr. 132573
Die Barberini-Exultet-Rolle entstand um 1058 im Auftrag des Abts Desiderius, unter dessen Vorsitz das Kloster Montecassino zu einem führenden Kulturzentrum Italiens wurde. Zehn Miniaturen illustrieren die Rolle, die den feierlichen Lobgesang enthält, der in der christlichen Liturgie zur Feier der Osternacht gesungen wird. Dieser wurde vom sogenannten Ambo aus gelesen, einer architektonischen Besonderheit italienischer Kirchen. The Barberini Exultet Roll was created around 1058 on behalf of Abbot Desiderius, under whose rule the Abbey of Montecassino became a leading center of the arts in Italy. Ten miniatures illustrate the scroll, which contains the Exultet sung as part of the Christian liturgy during the celebration of the Easter Vigil. This hymn of praise was proclaimed from the pulpit-like ambo, a particular architectural feature of Italian churches. De Barberini-Exultet-rol werd rond 1058 gemaakt in opdracht van abt Desiderius, onder wiens leiding het klooster van Montecassino uitgroeide tot een toonaangevend cultureel centrum in Italië. De rol is verlucht met tien miniaturen en bevat de plechtige lofzang die in de christelijke liturgie wordt gezongen tijdens de paasnacht. Deze werd gelezen vanaf de zogenaamde ambo, een bijzonder architectonisch element in Italiaanse kerken.

17 · Konvolut mit Zeitungsausrissen zum Schlagwort „Trees“ (Bäume)Collection of press clippings featuring images relating to treesVerzameling krantenknipsels rondom het trefwoord “Trees“ (bomen)
1926–19481926–481926–1948
Unternehmensarchiv, Sig. 129493Company Archives, Sig. 129493Bedrijfsarchief, Sig. 129493
Die Sammlung geht vermutlich auf den Werbegrafiker Ernest Parkes zurück. Parkes arbeitete ab 1928 in der Londoner Grafikabteilung von C&A. Die Ausrisse stammen aus Zeitungen und Zeitschriften wie Vogue, Ladies’ Home Journal oder World’s Press News. Dem Grafiker scheint es vor allem um Bilder gegangen zu sein, die als Inspiration für Werbeanzeigen dienen konnten. The set of clippings under the heading "Trees" probably goes back to Ernest Parkes, a commercial artist who worked from 1928 in C&A's graphic design department in London. The clippings are taken from newspapers and magazines such as Vogue, Ladies' Home Journal, and World's Press News. Parkes seems to have been primarily interested in images that could serve as inspiration for advertisements. Deze collectie stamt waarschijnlijk van de reclameontwerper Ernest Parkes, die vanaf 1928 werkte op de grafische afdeling van C&A in Londen. De knipsels zijn afkomstig uit kranten en tijdschriften, zoals Vogue, Ladies' Home Journal en World's Press News. Parkes lijkt vooral afbeeldingen te hebben gekozen die als inspiratie konden dienen voor advertenties.

18 · Grün karierter Kindermantel von Yves Saint Laurent enfance für C&AGreen plaid children's coat from the C&A collection Yves Saint Laurent enfanceGroen geruite kinderjas van Yves Saint Laurent enfance voor C&A
1989
Unternehmenssammlung, Inv.-Nr. 138413Company Collection, Inv.-Nr. 138413Bedrijfscollectie, Inv.-Nr. 138413
Fast jedes kleine Kind liebt es, mit schier unendlicher Geduld und Hingabe Steine, Käfer, Regenwürmer und andere „Wunder“ der Erde zu betrachten. Symbolisch für diese Fähigkeit zum Staunen steht dieser Kindermantel, den Yves Saint Laurent für C&A entworfen hat. Damit ist der Mantel zugleich ein Beispiel für die Zu-sammenarbeit zwischen dem weltbekannten Modeschöpfer und C&A in den 1980er-Jahren. Almost every young child loves looking at stones, beetles, earth worms, and other of nature's treasures with seemingly endless patience and fascination. This children's coat, designed by Yves Saint Laurent for C&A, symbolizes this capacity for wonder and is also an example of the collaboration in the 1980s between the world-famous fashion designer and C&A. Bijna elk klein kind vindt het heerlijk om met oneindig veel geduld en overgave stenen, kevers, regenwormen en andere 'wonderen' van de aarde te bekijken. Deze kinderjas, ontworpen door Yves Saint Laurent voor C&A, staat symbool voor dit vermogen om je te verwonderen. Tegelijkertijd is deze jas een voorbeeld van de samenwerking tussen de wereldberoemde modeontwerper en C&A in de jaren tachtig.

19 · Die Welt der Beatrix Potter“Die Welt der Beatrix Potter” (The World of Beatrix Potter)De wereld van Beatrix Potter
Plakatentwurf, um 1995Poster design, c. 1995Afficheontwerp, ca. 1995
Unternehmenssammlung, Inv.-Nr. 102808Company Collection, Inv.-Nr. 102808Bedrijfscollectie, Inv.-Nr. 102808
Beatrix Potter (1866–1943) war eine britische Autorin, Illustratorin und Naturforscherin, die vor allem für ihre Kinderbücher mit Tierfiguren wie „Peter Hase“ berühmt ist. Im Jahr 1995 führte C&A eine Kinderkollektion mit Beatrix-Potter-Motiven ein. Beatrix Potter (1866-1943) was a British author, illustrator, and naturalist who is best known for her children's books featuring animal characters such as Peter Rabbit. In 1995, C&A launched a children's collection with Beatrix Potter motifs. Beatrix Potter (1866-1943) was een Britse schrijfster, illustratrice en natuuronderzoekster, die vooral bekend is geworden door haar kinderboeken met dierenfiguren zoals 'Pieter Konijn'. In 1995 introduceerde C&A een kindercollectie met Beatrix Potter-motieven.

20 · Felsige Landschaft mit einsturzgefährdetem HausRocky Landscape with Tumbledown HouseRotsachtig landschap met huis dat op instorten staat
Allart van Everdingen
17. Jh., Zeichnung17th century, drawing17de eeuw, tekening
Liberna Collection, Inv.-Nr. D 106
Landschaften waren in den Niederlanden des späten 16. und 17. Jahrhunderts ein beliebtes Motiv für Zeichnungen und Gemälde. Dabei betrachteten die Künstler nicht nur ihre unmittelbare Umgebung, sondern ließen sich auch von Reisen in andere Länder inspirieren. Entweder unternahmen sie selbst solche oder sie betrachteten Werke von Kollegen, die in die Niederlande zurückgekehrt waren. Das wichtigste Reiseziel war Italien. Um dorthin zu gelangen, mussten die Künstler die Alpen überwinden. Einige begaben sich jedoch auch in ganz andere Richtungen wie Allart van Everdingen. Er reiste durch Skandinavien nach Norwegen, wo er beeindruckende Felslandschaften sah und zeichnete. In the late sixteenth century and throughout the seventeenth century, landscapes were a popular motif for drawings and paintings in the Netherlands. Artists not only studied their immediate surroundings, but also drew inspiration from trips made to other countries. They either journeyed abroad themselves or studied works by colleagues who had returned to the Netherlands. The leading destination was Italy. To get there, artists had to cross the Alps. Some ventured in entirely different directions, however. One such artist was Allart van Everdingen, who traveled through Scandinavia to Norway, where he saw and drew impressive rocky landscapes. Landschappen waren in de Nederlanden eind 16de en 17de eeuw een populair motief voor tekeningen en schilderijen. De kunstenaars keken daarbij niet alleen naar hun directe omgeving, maar lieten zich ook inspireren door reizen naar andere landen. Ze ondernamen die reizen zelf of keken naar werken van collega's die naar de Nederlanden waren teruggekeerd. De belangrijkste reisbestemming was Italië. Om daar te komen, moesten de kunstenaars de Alpen oversteken. Sommige gingen echter ook in heel andere richtingen, zoals Allart van Everdingen. Hij reisde door Scandinavië naar Noorwegen, waar hij indrukwekkende rotslandschappen zag en tekende.

21 · Eine bewaldete Felswand mit Blick auf eine Bucht mit SchiffenA Wooded Crag Overlooking a Bay with ShipsEen beboste rotswand met uitzicht op een baai met schepen
Paul Bril
Ende 16./Anfang 17. Jh., ZeichnungLate 16th to early 17th century, drawingEind 16de/begin 17de eeuw, tekening
Liberna Collection, Inv.-Nr. D 72
Paul Bril unterteilt die Zeichnung in zwei Hälften, die in einem besonderen Kontrast zueinanderstehen. Die Komposition, die Anordnung und die Beleuchtung sind gewissermaßen gegensätzlich: Fels neben Wasser, Höhe neben Tiefe, Nähe trifft auf Ferne und Dunkelheit auf Licht. Paul Bril divides the drawing into two halves that are markedly different. Their composition, layout, and lighting are opposites to a certain extent: rock next to water, height next to depth, proximity juxtaposed with distance, and darkness with light. Paul Bril verdeelde deze tekening in twee helften die in een bijzonder contrast staan tot elkaar. De compositie, de ordening en de belichting zijn in zekere zin tegengesteld: rots naast water, hoogte naast diepte, dichtbij tegenover ver weg en donker tegenover licht.

22 · Berglandschaft mit Fluss und Burg in den HöhenMountain Landscape with River and Castle on the HeightsBerglandschap met rivier en burcht in de heuvels
Lambert Harmensz. Doomer
1690, Zeichnung1690, drawing1690, tekening
Liberna Collection, Inv.-Nr. D 92
Die Reisen des Niederländers Lambert Doomer führten ihn nach Frankreich und Deutschland, wo er entlang der Flüsse Rhein, Ahr und Nahe unterwegs war. Viele jener Orte, die er besuchte und zeichnete, existieren jedoch nicht mehr, was es erschwert, das Motiv der Zeichnung genau zu lokalisieren. Darüber hinaus entstand dieses konkrete Blatt erst später. Es war üblich, dass Künstler auf Reisen Skizzen anfertigten und sie später als Inspiration für andere Kunstwerke verwendeten, wobei sie durchaus Elemente verschiedener Orte frei miteinander kombinierten. The travels of the Dutch artist Lambert Doomer took him to France and Germany, where he journeyed along the Rhine, Ahr, and Nahe rivers. Many of the places he visited and drew no longer exist today, however, making it difficult to pinpoint the exact motif seen here. This particular sheet, moreover, was only executed at a later date. It was common practice for artists to make sketches while traveling and to use them later as inspiration for other works of art, whereby they might well combine elements from different locations. De reizen van de Nederlander Lambert Doomer voerden hem naar Frankrijk en Duitsland, waar hij langs de rivier de Rijn, Ahr en Nahe onderweg was. Veel van de plekken die hij bezocht en tekende, bestaan niet meer, waardoor het moeilijk is om het motief van tekeningen exact te lokaliseren. Bovendien is deze specifieke tekening pas later gemaakt. Het was gebruikelijk dat kunstenaars tijdens hun reizen schetsen maakten die ze later gebruikten als inspiratie voor andere kunstwerken. Daarbij combineerden ze vrijelijk elementen van verschillende plekken met elkaar. 

23 · GebirgslandschaftMountainous LandscapeBerglandschap
Nicolaes Berchem
1643, Gemälde1643, painting1643, schilderij
Liberna Collection, Inv.-Nr. L-S5
In sanftem Abendlicht scheint sich eine Gruppe von Reisenden im Schutz einer großen Felswand darauf vorzubereiten, nach einem langen Tag hier die Nacht zu verbringen. Oder ist es vielleicht das goldene Licht des Sonnenaufgangs, das die Reisegruppe aufweckt? Under the shelter of a high cliff in the mellow evening light, a party of travelers appears to be settling down for the night after a long day. Or are the travelers perhaps being roused from sleep by the golden light of sunrise? In het zachte avondlicht lijkt een groep reizigers zich in de beschutting van een grote rotswand voor te bereiden om hier na een lange dag de nacht door te brengen. Of is het misschien het gouden licht van de zonsopgang dat de groep reizigers wekt?

24 · Die MilchmagdThe MilkmaidHet melkmeisje
Lucas van Leyden
1510, Kupferstich1510, copper engraving1510, kopergravure
Liberna Collection, Inv.-Nr. P 200
Eins der bekanntesten Blätter Lucas van Leydens ist Die Milchmagd von 1510. Gezeigt ist hier vermeintlich eine Szene aus dem bäuerlichen Alltag. Während im Zentrum des Blattes eine Kuh fast die gesamte Breite der Bildfläche einnimmt, geht es jedoch eigentlich voll Ironie und erotischer Anspielungen um den jungen stämmigen Bauern, der das Tier am Strick hält, und um die barfüßige melkende Magd, die Eimer und Hut trägt und keusch zu Boden schaut. The Milkmaid of 1510 is one of Lucas van Leyden's best-known engravings. It ostensibly shows a scene from everyday rural life, but in truth it is full of irony and erotic innuendo. Although the cow in the center takes up almost the entire width of the sheet, the picture is really about the strapping young peasant holding the animal on a rope, and about the barefoot milkmaid, who carries a bucket and a hat and is chastely lowering her eyes. Een van de bekendste prenten van Lucas van Leyden is Het melkmeisje uit 1510. Hier is ogenschijnlijk een scène uit het dagelijks leven van boeren afgebeeld. In het midden van de prent neemt een koe bijna de hele breedte van het beeldvlak in beslag. Maar eigenlijk gaat het, vol ironie en erotische toespelingen, om de jonge, potige boer die het dier aan een touw vasthoudt, en om de blootvoetse melkmeid die een emmer en een hoed draagt en kuis naar de grond kijkt.

25 · Schafe und Hühner in einem StallSheep and Chickens in a BarnSchapen en kippen in een stal
Charles Clair
um 1885–1930, Gemäldeca. 1885–1930, paintingca. 1885-1930, schilderij
Liberna Collection, Inv.-Nr. U-S7
Der französischer Tiermaler Charles Clair malte und gravierte vor allem idyllische, ländliche Motive. Seine bekanntesten Werke zeigen Szenen mit Hirten und Herden oder Variationen seines Motivs Schafe und Hühner in einem Stall. The French animal painter Charles Clair primarily made paintings and engravings of idyllic, rural motifs. His best-known works show scenes featuring shepherds and their flocks or variations on his motif of Sheep and Chickens in a Barn. De Franse dierenschilder Charles Clair schilderde en graveerde vooral idyllische, landelijke motieven. Zijn bekendste werken zijn scènes met herders en kuddes of variaties op zijn motief Schapen en kippen in een stal.

26 · Weiß-rote Schaufel aus der Serie TischdeckenWhite-and-red spade from her Tischdecken (Tablecloths) seriesWit-rode schep uit de serie Tischdecken (Tafelkleden)
Elisabeth Busch-Holitschke
2013, textiles Kunstwerk2013, textile artwork2013, kunstwerk van textiel
Sammlung Zeitgenössische Kunst, Inv.-Nr. 122450Contemporary Art Collection, Inv.-Nr. 122450Collectie hedendaagse kunst, Inv.-Nr. 122450
Die aus Nordrhein-Westfalen stammende Textil- und Objektkünstlerin Elisabeth Busch-Holitschke (* 1951) schuf eine Serie von landwirtschaftlichen Werkzeugen aus alten Tischdecken für die Ausstellung macht heimat! (Draiflessen Collection 2013/14), von denen die Schaufel Eingang in die Sammlung gefunden hat. For the exhibition macht heimat! held in 2013-14 at the Draiflessen Collection, the textile and object artist Elisabeth Busch-Holitschke (b. 1951) from North Rhine-Westphalia created a series of agricultural implements from old tablecloths. The spade from this series is today part of the permanent collection. De uit Noordrijn-Westfalen afkomstige textielen objectkunstenares Elisabeth Busch-Holitschke (1951) maakte voor de tentoonstelling macht heimat! (Draiflessen Collection 2013/2014) een serie landbouwwerktuigen van oude tafelkleden. Daarvan is de schep opgenomen in de collectie.

27 · Rosenkranzbuch: Die Passion ChristiRosary on the Life of ChristRozenkransboek: De Passie van Christus
Meister SMaster SMeester S
Text Latein, 1516, ManuskriptLatin text, 1516, manuscripttekst in het Latijn, 1516, manuscript
Tuliba Collection, Inv.-Nr. Ms. 12
Der handkolorierte Kupferstich des Meisters S, der in eine in den südlichen Niederlanden hergestellte Handschrift auf Pergament von 1516 eingedruckt ist, stellt die Heilige Familie unter freiem Himmel bei der gemeinsamen Arbeit dar. This hand-colored engraving by Master S, printed in a 1516 parchment manuscript produced in the Southern Netherlands, shows the Holy Family working together on agricultural tasks outdoors. Deze met de hand ingekleurde kopergravure van Meester S is afgedrukt in een handschrift op perkament uit 1516 dat is vervaardigd in de Zuidelijke Nederlanden. Op de gravure is te zien hoe de Heilige Familie in de openlucht samen aan het werk is.

28 · WaldWald (Forest)Wald
Gerhard Richter
2008, Edition 58/80, Künstlerbuch und übermalte Fotografie2008, edition 58/80, artist's book and overpainted photograph2008, oplage 58/80, kunstenaarsboek en overschilderde foto
Sammlung Zeitgenössische Kunst, Inv.-Nr. 156285Contemporary Art Collection, Inv.-Nr. 156285Collectie hedendaagse kunst, Inv.-Nr. 156285
Gerhard Richter (* 1932) vereint in diesem Buch 285 Fotografien eines Laubwaldes nahe Köln. Die Bilder zeigen typisierte Ansichten wie vertikale Stämme, verstreutes Geäst oder gestapelte Baumstämme. Die Texte wurden mithilfe eines Zufallsgenerators aus Fragmenten der Zeitschrift Waldung erzeugt, wodurch eine sinnfreie Wortcollage entstand. Die von Richter übermalte Fotografie gehört zur Vorzugsausgabe des Künstlerbuchs in einer Auflage von 80 Exemplaren. In this artist's book, Gerhard Richter (b. 1932) brings together 285 photographs taken in a deciduous forest near Cologne. The images show typical views such as vertical trunks, scattered branches, and horizontally piled logs. The texts were created with the aid of a random generator out of fragments taken from the German forestry magazine Waldung, resulting in a meaningless collage of words. The photograph overpainted by Richter forms part of the collector's edition of Wald (Forest), published in a limited print run of eighty copies. Gerhard Richter (1932) bundelt in dit boek 285 foto's van een loofbos in de buurt van Keulen. Op de foto's zijn typische beelden te zien, zoals verticale stammen, verspreide takken en opgestapelde boomstammen. De teksten zijn met behulp van een toevalsgenerator samengesteld uit fragmenten van het tijdschrift Waldung, waardoor een betekenisloze woordcollage is ontstaan. De door Richter overschilderde foto behoort tot de speciale editie van het kunstenaarsboek in een oplage van 80 exemplaren.

29 · Illustration zu einer Bastelanleitung mit Naturgegenständen wie Eicheln und Tannenzapfen für die C&A-Kinderzeitschrift Canterbumm erzählt Euch wasIllustration accompanying the instructions for a craft activity using natural materials such as acorns and pinecones for the C&A children's magazine Canterbumm erzählt Euch was (Canterbumm Has a Story for You)Illustratie bij instructies voor het knutselen met natuurlijke materialen zoals eikels en dennenappels voor het C&A-kindertijdschrift Canterbumm erzählt Euch was
1954, Zeichnung und Aquarell1954, drawing and watercolor1954, tekening en aquarel
Unternehmensarchiv, Sig. 129838Company Archives, Sig. 129838Bedrijfsarchief, Sig. 129838
Neben Geschichten und Sachtexten fanden sich in den für Schulkinder und deren Familien konzipierten Canterbumm-Heften Rätsel und Basteltipps. Die Rohstoffe für die Figuren aus der vorliegenden Entwurfszeichnung sollten „Canterbumm und seine kleinen Freunde“ bei einem Ausflug in den Stadtwald finden, wie dem Begleittext der erschienenen Publikation zu entnehmen ist. C&A's Canterbumm magazines were aimed at schoolchildren and their families. Alongside stories and factual articles, they contained puzzles and craft activities. To find the materials needed to make the figures in the present drawing, the instructions suggested that Uncle Canterbumm and his "young friends" should go on an outing to the municipal forest. De Canterbumm-tijdschriften, die waren bedoeld voor schoolkinderen en hun families, bevatten niet alleen verhalen en informatieve teksten, maar ook raadsels en knutseltips. De materialen voor de figuren in deze ontwerptekening moesten 'Canterbumm en zijn vriendjes' vinden tijdens een uitstapje naar het stadsbos, zoals te lezen is in de begeleidende tekst in de uiteindelijke publicatie.

30 · Blumen-StundenbuchFlowers Book of HoursBloemen-getijdenboek
Simon Bening
Text Latein, um 1520–1525, FaksimileLatin text, ca. 1520–25, facsimileTekst in het Latijn, ca. 1520-1525, facsimile
Libisma Collection, Inv.-Nr. 132001
Zwischen 1520 und 1525 schuf der berühmte flämische Buchkünstler Simon Bening das Blumen-Stundenbuch mit 70 Miniaturen, reichem Dekor und zwölf Kalenderbildern mit Alltagsszenen aus dem Leben der bäuerlichen Bevölkerung. Die Herbstmonate zeigen die sogenannte Waldmast, denn die Menge an Eicheln und Bucheckern beeinflusste die Winterversorgung. Produced between 1520 and 1525 by the famous Flemish book artist Simon Bening, the Flowers Book of Hours contains seventy miniatures, richly decorated borders, and an illuminated calendar featuring everyday scenes from rural life. The fall months show the so-called forest mast, since the volume of acorns and beechnuts produced by the trees influenced winter food supplies. Tussen 1520 en 1525 maakte de beroemde Vlaamse boekkunstenaar Simon Bening het Bloemen-getijdenboek met 70 miniaturen, rijke decoraties en twaalf kalenderafbeeldingen met alledaagse scènes uit het leven van de boerenbevolking. De herfstmaanden staan in het teken van de zogenaamde eikelmast (het vetmesten van varkens in het bos, waar ze eikels en andere noten eten), omdat de hoeveelheid eikels en beukennootjes van invloed was op de voedselvoorziening in de winter.

31 · Vier Maßbänder mit Behältnissen in Form einer Eichel Four tape measures in acorn-shaped containers Vier meetlinten met houders in de vorm van een eikel
Aus verschiedenen Materialien (Elfenbein, Holz, Kunststoff, Metall, Gewebe), o. D.Made of various materials (ivory, wood, plastic, metal, fabric), n.d.Gemaakt van verschillende materialen (ivoor, hout, kunststof, metaal, stof), z.d.
Stichting Ariadne’s Naaikussen, Inv.-Nr. 124497, 124506, 124508, 124537
Die Eichel steht sinnbildlich für den Kreislauf des Irdischen – für das beständige Werden und Vergehen. Sie ist Frucht und Samen zugleich. In der von Clementine Kuttschrütter zusammengetragenen hochkarätigen Sammlung von Handarbeitsutensilien mit dem Namen Stichting Ariadne’s Naaikussen begegnet dieses Motiv immer wieder. Besonders beliebt war die Eichel als Form von Behältnissen für Fingerhüte und Maßbänder, aber auch die Enden von Stricknadelschützern oder Nadelkissen nahmen diese charakteristische Gestalt an. The acorn symbolizes the cycle of life on Earth—the continuous round of growth and decay. It is both fruit and seed. In the outstanding collection of sewing utensils assembled by Clementine Kuttschrutter under the name Stichting Ariadne's Naaikussen (Ariadne's Sewing Cushion Foundation), the acorn is a constantly recurring visual motif. It was a particularly popular shape for containers housing thimbles and tape measures, but its characteristic form is also encountered in knitting needle guards and pincushions. De eikel staat symbool voor de kringloop van het aardse – voor het voortdurende ontstaan en vergaan. Hij is vrucht en zaad tegelijk. In de indrukwekkende collectie handwerkbenodigdheden genaamd Stichting Ariadne’s Naaikussen, die bijeengebracht is door Clementine Kuttschrütter, komt dit motief telkens weer terug. De eikel was vooral populair als vorm van houders voor vingerhoedjes en meetlinten, maar ook de uiteinden van breinaaldbeschermers en speldenkussens kregen deze karakteristieke vorm. 

32 · Acht Behältnisse für Fingerhüte und Nadeln in Gestalt einer EichelEight acorn-shaped containers for thimbles and needlesAcht houders voor vingerhoedjes en naalden in de vorm van een eike
Aus verschiedenen Materialien (Holz, Horn, Gold, Elfenbein), o. D.Made of various materials (wood, horn, gold, ivory),n.d.Gemaakt van verschillende materialen (hout, hoorn, goud, ivoor), z.d.
Stichting Ariadne’s Naaikussen, Inv.-Nr. 124710, 124780, 124905, 124920, 125168, 125641, 124792, 124917

33 · Stricknadelschützer aus vergoldetem Kupfer mit Kappen aus kleinen Eicheln, durch Kettchen verbundenKnitting needle guards made of gilded copper with caps in the shape of little acorns, linked by fine chainsBreinaaldbeschermer van verguld koper met doppen in de vorm van eikeltjes, verbonden door kettinkjes
o. D.n.d.z.d.
Stichting Ariadne’s Naaikussen, Inv.-Nr. 125056Stichting Ariadne’s Naaikussen, Inv.-Nr. 125056,Stichting Ariadne’s Naaikussen, Inv.-Nr. 125056,

34 · Nadelkissen in Gestalt einer Eichel aus beige-braunem SamtAcorn-shaped pincushion made of beige velvetSpeldenkussen in de vorm van een eikel van beige-bruin fluweel
o. D.n.d.z.d.
Stichting Ariadne’s Naaikussen, Inv.-Nr. 124784

35 · In the Land of Drought
Julian Rosefeldt
2015/2017, Edition 3/6, Film2015–17, edition 3/6, film2015/2017, oplage 3/6, film
Sammlung Zeitgenössische Kunst, Inv.-Nr. 123613Contemporary Art Collection, Inv.-Nr. 123613Collectie hedendaagse kunst, Inv.-Nr. 123613
Der bedeutende Film- und Videokünstler Julian Rosefeldt (* 1965) interpretiert in seinem 43-minütigen Film Joseph Haydns Komposition Die Schöpfung (1796−1798) als dystopische Zukunftsvision. Drohnenblicke zeigen eine zerstörte Erde, verlassene Filmsets in der afrikanischen Wüste und Industriebrachen ehemals pulsierender Bergbauregionen. Gestalten in weißen Schutzanzügen bewegen sich durch unwirtliche Landschaften, bis sie sich im Zentrum eines Amphitheaters versammeln – einer Ruine, die wie ein Auge des Planeten dem überwachenden Drohnenblick entgegengestellt ist In his forty-three-minute film, the distinguished film and video artist Julian Rosefeldt (b. 1965) interprets Joseph Haydn's oratorio The Creation (1796-98) as a dystopian vision of the future. Drone footage shows a desolate Earth, abandoned movie sets in the African desert, and industrial wastelands in formerly vibrant mining regions. Figures in white protective suits move through inhospitable landscapes and finally gather in the center of an amphitheater—a ruin that, like a planetary eye, is set against the surveilling view of the drone. De belangrijke film- en videokunstenaar Julian Rosefeldt (1965) interpreteert in zijn 43 minuten durende film Joseph Haydns compositie Die Schöpfung (1796-1798) als dystopische toekomstvisie. Dronebeelden tonen een verwoeste aarde, verlaten filmsets in de Afrikaanse woestijn en braakliggende industrieterreinen die ooit bedrijvige mijnbouwgebieden waren. Figuren in witte beschermende pakken bewegen zich door onherbergzame landschappen. Ze verzamelen zich uiteindelijk in het midden van een amfitheater – een ruïne die als oog van de planeet tegenover de observerende blik van de drone wordt geplaatst.

36 · Porträt Willibrordus Cornelius, Bernardus und Alphons Brenninkmeijer im Direktionszimmer in Hereford House, LondonPortrait of Willibrordus Cornelius, Bernardus, and Alphons Brenninkmeijer in the Boardroom at Hereford House, LondonPortret van Willibrordus Cornelius, Bernardus en Alphons Brenninkmeijer in de directiekamer van Hereford House, Londen
Herbert James Gunn
um 1935–1950, Gemäldeca. 1935–50, paintingca. 1935-1950, schilderij
Unternehmenssammlung, Inv.-Nr. 102385Company Collection, Inv.-Nr. 102385Bedrijfscollectie, Inv.-Nr. 102385
Das Gemälde zeigt die Unternehmer der Familie Brenninkmeijer der dritten Generation, die 1922 C&A in Großbritannien gründeten, an einem Tisch mit ausgebreiteten, vermutlich architektonischen Plänen. Links erläutert Willibrordus Cornelius (1890–1967) die Unterlagen, die Alphons (1884–1950) genau zu studieren scheint. Dahinter lehnt Bernardus (1893–1976) in beobachtender Haltung entspannt am Kaminsims. An der Wand hängt ein Bronzerelief, welches die Unternehmensgründung durch Clemens (1818–1902) und August (1819–1892) Brenninkmeijer thematisiert und sich ebenfalls in unserer Sammlung befindet. Der Künstler Herbert James Gunn war ein renommierter schottischer Bildnismaler, der nicht nur viele Mitglieder der Familie Brenninkmeijer, sondern auch des britischen Königshauses porträtierte und 1963 zum Ritter geschlagen wurde. This painting shows the three third-generation members of the Brenninkmeijer family who, in 1922, founded C&A in Great Britain. They are grouped around a table spread with what are probably architectural plans. On the left, Willibrordus Cornelius (1890-1967) explains the documents, which Alphons (1884-1950) seems to be studying closely. Behind them, Bernardus (1893-1976) leans against the mantelpiece in an observant pose. Hanging on the wall is a bronze bas-relief, the original of which is likewise housed in our collection; it illustrates the founding of the company by Clemens (1818-1902) and August (1819-1892) Brenninkmeijer. Herbert James Gunn was a celebrated Scottish portraitist who painted many members not only of the Brenninkmeijer family, but also of the British royal family. In 1963, he was awarded a knighthood. Dit schilderij toont de derde generatie ondernemers van de familie Brenninkmeijer, die in 1922 C&A in Groot-Brittannië oprichtten, aan een tafel met daarover uitgespreid vermoedelijk architectuurtekeningen. Links geeft Willibrordus Cornelius (1890-1967) toelichting op de documenten, die Alphons (1884-1950) aandachtig lijkt te bestuderen. Daarachter leunt Bernardus (1893-1976) in een observerende houding ontspannen tegen de schoorsteenmantel. Aan de muur hangt een bronzen reliëf met als thema de oprichting van het bedrijf door Clemens (1818-1902) en August (1819-1892) Brenninkmeijer. Dit reliëf maakt eveneens deel uit van onze collectie. De kunstenaar Herbert James Gunn was een gerenommeerd portretschilder uit Schotland. Hij schilderde niet alleen veel leden van de familie Brenninkmeijer, maar ook van het Britse koningshuis en werd in 1963 geridderd.

37 · Kreditzusage für C&A BrenninkmeijerGrant of founding loan to C&A BrenninkmeijerKrediettoezegging voor C&A Brenninkmeijer
1. Januar 1841January , 18411 januari 1841
Unternehmensarchiv, Sig. 109382Company Archives, Sig. 109382Bedrijfsarchief, Sig. 109382
Die Anfänge des Unternehmens C&A gehen auf das Jahr 1841 zurück, als die Mettinger Wanderhändler Clemens (1818–1902) und August (1819–1892) Brenninkmeijer unter diesem Namen, der sich aus den Initialen ihrer Vornamen zusammensetzt, ihr erstes Warenlager im niederländischen Sneek eröffneten. Als Startkapital hatte Vater Johann Gerhard (1764–1843) seinen Söhnen 10.000 holländische Gulden geliehen. Die schriftliche Bestätigung hierfür wird in C&A-Kreisen auch als „Gründungskredit“ bezeichnet. The beginnings of C&A go back to 1841, when the Mettingen-born itinerant traders Clemens (1818-1902) and August (1819-1892) Brenninkmeijer opened their first store under the C&A name in the Dutch town of Sneek. Their father Johann Gerhard (1764-1843) had lent his sons the sum of 10,000 Dutch guilders as start-up capital. The handwritten loan agreement is known in C&A circles as the Grundungskredit, or "founding loan." De oorsprong van het bedrijf C&A gaat terug tot 1841. De rondtrekkende handelaren Clemens (1818-1902) en August (1819-1892) Brenninkmeijer uit Mettingen openden toen hun eerste magazijn in Sneek onder deze naam, die is samengesteld uit de initialen van hun voornamen. Als startkapitaal leende hun vader Johann Gerhard (1764-1843) zijn zoons 10.000 gulden. De schriftelijke bevestiging hiervan wordt in C&A-kringen ook het 'oprichtingskrediet' genoemd.

38 · Grundsteinlegung der C&A-Kleiderfabrik in MettingenLaying of the foundation stone for the C&A clothing factory in MettingenEerstesteenlegging van de C&A-kledingfabriek in Mettingen
7. Mai 1949, FotografieMay 7, 1949, photograph7 mei 1949, foto
Unternehmensarchiv, Sig. 107874Company Archives, Sig. 107874Bedrijfsarchief, Sig. 107874
Im Rahmen einer feierlichen Veranstaltung versenkte Franz Meyer (1896–1983), der Geschäftsführer, einen Metallzylinder ins Mauerwerk der damals zu errichtenden Fabrik für Kleiderfertigung in Mettingen. Dieser wurde bei den Abrissarbeiten 2007 wiedergefunden und enthielt eine Urkunde, die unter dem Motto „Mit Gott“ die Verbundenheit der Unternehmer*innenfamilie Brenninkmeijer mit Mettingen bei der Entscheidung für den Standort der Fabrik betont; ferner sind die Namen der bei der Grundsteinlegung Anwesenden aufgeführt. As part of an official ceremony at the start of construction work, managing director Franz Meyer (1896-1983) embedded a metal cylinder in the masonry of the clothing factory being built in Mettingen. Rediscovered in 2007 during demolition works, it was found to contain a document which, under the motto "Mit Gott" (With God), emphasizes the Brenninkmeijer family's long-standing ties to Mettingen, evident in their choice of this location for the new factory. The document also lists the names of those present at the laying of the foundation stone. Tijdens een feestelijke bijeenkomst plaatste Franz Meyer (1896-1983), de directeur, een metalen cilinder in het metselwerk van de kledingfabriek die destijds in Mettingen werd gebouwd. Deze cilinder werd tijdens de sloopwerkzaamheden in 2007 teruggevonden en bevatte een oorkonde. Onder het motto 'Met God' wordt hierin de verbondenheid van de ondernemersfamilie Brenninkmeijer met Mettingen benadrukt als reden voor de locatiekeuze van de fabriek. Verder staan hierin de namen vermeld van de mensen die bij de eerstesteenlegging aanwezig waren. 

39 · Hölzernes Wappen anlässlich der Neueröffnung von C&A in Frankfurt am MainShield created for the new C&A department store in Frankfurt am MainHouten wapenschild ter ere van de heropening van C&A in Frankfurt am Main
1988, Relief1988, wood relief1988, reliëf
Unternehmenssammlung, Inv.-Nr. 113551Company Collection, Inv.-Nr. 113551Bedrijfscollectie, Inv.-Nr. 113551
Das Holzrelief in Wappenform verweist auf die Geschichte Frankfurt am Mains sowie die C&A-Filialen in der dortigen Einkaufsstra-ße Zeil. Es zeigt das C&A-Logo mit den Jahreszahlen 1930 und 1988, das Mettinger und Frankfurter Städtewappen, einen Tüötten sowie weitere regionale Symbole. Angefertigt wurde es zur Eröffnung des Neubaus von C&A in der Mainmetropole 1988. The wood relief in the form of a heraldic shield makes reference to the history of Frankfurt am Main and to the two successive department stores built by C&A on the city's Zeil shopping street. It shows the C&A logo flanked by the dates 1930 and 1988, the coats of arms of Mettingen and Frankfurt, the figure of a Tüötten (itinerant trader), and other regional symbols. It was created to mark the opening of C&A's new building in 1988 in the Main metropolis. Dit houten reliëf in de vorm van een wapenschild verwijst naar de geschiedenis van Frankfurt am Main en de C&A-filialen in de winkelstraat Zeil aldaar. Het toont het C&A-logo met de jaartallen 1930 en 1988, het wapen van Mettingen en Frankfurt, een teut en andere regionale symbolen. Het wapenschild werd gemaakt ter gelegenheid van de opening van de nieuwbouw van C&A in de stad aan de Main in 1988.

40 · Fundamentstein für den Neubau von C&A in Frankfurt am MainFoundation stone for the new C&A building in Frankfurt am MainFundatiesteen voor de nieuwbouw van C&A in Frankfurt am Main
1930
Unternehmenssammlung, Inv.-Nr. 113552Company Collection, Inv.-Nr. 113552Bedrijfscollectie, Inv.-Nr. 113552
Der Stein stammt aus einem fränkischen Steinbruch des späten Mittelalters und gehörte einst zum Gewölbekeller des Hospitalbrauhauses auf der Zeil in Frankfurt. Das eingearbeitete C&A-Logo und die Jahreszahl 1930 kennzeichnen ihn als Fundamentstein der am 29. März in der Mainmetropole eröffneten Filiale. Er wurde beim Neubau in die Erde eingesetzt und kam beim Abbruch des Gebäudes in den späten 1980er-Jahren wieder zum Vorschein. The stone originates from a Franconian quarry operating in the late Middle Ages and once formed part of the vaulted cellar of the Hospitalbrauhaus on the Zeil in Frankfurt. The carved C&A logo and the date 1930 identify it as the foundation stone of C&A's new Frankfurt branch, which opened on March 29 of that year. It was buried in the ground at the start of construction work and was rediscovered when the building was demolished in the late 1980s. Deze steen is afkomstig uit een laatmiddeleeuwse steengroeve in Franken en maakte ooit deel uit van het keldergewelf van het Hospitalbrauhaus aan de Zeil in Frankfurt. Uit het aangebrachte C&A-logo en het jaartal 1930 blijkt dat deze steen de fundatiesteen was van het filiaal dat op 29 maart in de stad aan de Main werd geopend. De steen werd bij de bouw in de bodem geplaatst en kwam bij de sloop van het gebouw eind jaren tachtig weer tevoorschijn.

41 · Brenninckhof/Wiehe VBrenninckhof / Wiehe VBrenninckhof/Wiehe V
Laurenz Berges
2016, Edition 1/5, Fotografie2016, edition 1/5, photograph2016, oplage 1/5, foto
Sammlung Zeitgenössische Kunst, Inv.-Nr. 123525Contemporary Art Collection, Inv.-Nr. 123525Collectie hedendaagse kunst, Inv.-Nr. 123525
Laurenz Berges (* 1966), ein deutscher Fotograf der Düsseldorfer Schule, ist bekannt für seine poetisch-dokumentarischen Aufnahmen von verlassenen Räumen und urbanen Randzonen. Im Jahr 2016 entstand die 16-teilige Fotoserie zum Brenninckhof bei Mettingen – das Anwesen ist bereits seit dem frühen 17. Jahrhundert mit dem Namen Brenninkmeijer verbunden. Laurenz Berges (b. 1966), a German photographer associated with the Dusseldorf School, is known for his poetically documentary photographs of deserted spaces and urban fringe zones. In 2016, he created the sixteen-part photo series devoted to the Brenninckhof estate in Wiehe, Mettingen. The estate has been associated with the name Brenninkmeijer since the early seventeenth century. Laurenz Berges (1966) is een Duitse fotograaf van de Düsseldorfse school. Hij is bekend om zijn poëtische documentairefoto's van verlaten ruimtes en stedelijke randgebieden. In 2016 maakte hij de 16-delige fotoserie over de Brenninckhof bij Mettingen – de boerderij is al sinds het begin van de 17de eeuw verbonden met de naam Brenninkmeijer.

42 · BaumstudieStudy of a TreeStudie van een boom
Abraham Bloemaert
1591/92, Zeichnung1591–92, drawing1591/1592, tekening
Liberna Collection, Inv.-Nr. D 15
Bloemaert war ein Meisterzeichner, der nicht nur selbst viel zeichnete, sondern auch unterrichtete und Zeichenbücher erstellte. Überliefert sind viele Blätter mit topografischen Elementen, die er später für andere Kunstwerke verwenden konnte. Diese Studie eines Baumes könnte ebenfalls eine solche Funktion gehabt haben. Bloemaert was a master draftsman who not only drew copiously himself, but also taught drawing and created drawing books. His surviving oeuvre includes many sheets with topographical elements that he was later able to use for other artworks. This study of a tree may likewise have served such a purpose. Bloemaert was een meesterlijk tekenaar die niet alleen zelf veel tekende, maar ook lesgaf en tekenboeken maakte. Er zijn veel tekeningen met topografische elementen van hem bewaard gebleven, die hij later voor andere kunstwerken kon gebruiken. Deze studie van een boom heeft mogelijk ook een dergelijke functie gehad.

43 · Familienstammbaum der Nachfahr*innen von Clemens Brenninkmeijer und Amalia SchröderFamily tree of the descendants of Clemens Brenninkmeijer and Amalia SchröderFamiliestamboom van de nakomelingen van Clemens Brenninkmeijer en Amalia Schröder
1899, Zeichnung1899, drawing1899, tekening
Familienarchiv, Akz.-Nr. 1955Family Archive, Akz.-Nr. 1955Familiearchief, Akz.-Nr. 1955
Der prachtvolle, vom Königlichen Hofkalligrafen in Amsterdam gefertigte Familienstammbaum zeigt die Nachfahr*innen von Clemens Brenninkmeijer (1818–1902) und Amalia Schröder (1830–1904). Er wurde ihnen anlässlich ihrer goldenen Hochzeit von ihren Kindern gewidmet. Clemens Brenninkmeijer hatte mit seinem Bruder August (1819–1892) im Jahr 1841 das Unternehmen C&A im friesischen Sneek gegründet. Im Unterschied zum Stammbaum auf dem zum Geburtstag von Joseph Gerhard Brenninkmeijer (1851–1935) verschenkten Fotoalbum (Nr. 44) sind in der vorliegenden Zeichnung auch die weiblichen Nachkommen dargestellt. This magnificent family tree, drawn up by the Royal Court Calligrapher in Amsterdam, shows the descendants of Clemens Brenninkmeijer (1818-1902) and Amalia Schroder (1830-1904). It was dedicated to them by their children on the occasion of the couple's golden wedding anniversary. Clemens Brenninkmeijer and his brother August (1819-1892) had founded the C&A company in 1841 in Sneek, in the Dutch province of Friesland. Unlike the family tree on the cover of the photo album (no. 44) given to Joseph Gerhard Brenninkmeijer (1851-1935) to mark his 80th birthday, the present drawing also shows the female descendants. Deze prachtige stamboom is gemaakt door een kalligraaf uit Amsterdam die ook werkte voor het Koninklijk Huis en toont de nakomelingen van Clemens Brenninkmeijer (1818-1902) en Amalia Schröder (1830-1904). De stamboom hebben zij ter gelegenheid van hun gouden bruiloft van hun kinderen gekregen. Clemens Brenninkmeijer had in 1841 in het Friese Sneek samen met zijn broer August (1819-1892) C&A opgericht. Anders dan in de stamboom op het fotoalbum (nr. 44) dat op de verjaardag van Joseph Gerhard Brenninkmeijer (1851-1935) werd geschonken, zijn in deze tekening ook de vrouwelijke nakomelingen weergegeven.

44 · Fotoalbum mit Abbildung des Stammbaums der Familie Brenninkmeijer auf dem BuchdeckelPhoto album with an illustration of the Brenninkmeijer family tree on the coverFotoalbum met afbeelding van de stamboom van de familie Brenninkmeijer op de boekband
1931
Unternehmensarchiv, Sig. 139033Company Archives, Sig. 139033Bedrijfsarchief, Sig. 139033
Das Fotoalbum wurde 1931 zum 80. Geburtstag für Joseph Gerhard Brenninkmeijer (1851–1935) aus der zweiten Unternehmergeneration angefertigt. Auf dem Buchdeckel ist ein Stammbaum mit den Anfangsbuchstaben der Vornamen der C&A-Gründer Clemens (1818–1902) und August (1819–1892) Brenninkmeijer auf zwei miteinander verwachsenen Baumstämmen dargestellt. Im Geäst folgen die männlichen Nachkommen bis zur dritten Generation. Das Album selbst enthält neben einer Aufnahme des ersten Ladengeschäfts in Sneek Fotografien von weiteren Geschäften in den Niederlanden, Deutschland und Großbritannien. The photo album was produced in 1931 for Joseph Gerhard Brenninkmeijer (1851-1935), a member of the second generation of entrepreneurs, to mark his 80th birthday. The front cover features a representation of a family tree, which shows the initials of the first names of the C&A founders Clemens (1818-1902) and August (1819-1892) Brenninkmeijer on two intertwined tree trunks, followed on the branches by the male descendants up to the third generation. In addition to a picture of the first store in Sneek, the album contains photographs of other C&A department stores in the Netherlands, Germany, and Great Britain. Dit fotoalbum werd in 1931 samengesteld ter gelegenheid van de 80ste verjaardag van Joseph Gerhard Brenninkmeijer (1851-1935) uit de tweede generatie ondernemers. Op de boekband is een stamboom afgebeeld met de beginletters van de voornamen van de C&A-oprichters Clemens (1818-1902) en August (1819-1892) Brenninkmeijer op twee met elkaar vergroeide boomstammen. In de takken volgen de mannelijke nakomelingen tot de derde generatie. Het album zelf bevat naast een foto van de eerste winkel in Sneek ook foto’s van andere winkels in Nederland, Duitsland en Groot-Brittannië.

45 · StundenbuchBook of HoursGetijdenboek
Cornelia van Wulfschkercke
Text Latein, Brügge, um 1510, ManuskriptLatin text, Bruges, ca. 1510, illuminated manuscriptTekst in het Latijn, Brugge, ca. 1510, manuscript
Tuliba Collection, Inv.-Nr. Ms. 14
Die Nonne Cornelia van Wulfschkercke aus dem Karmeliterinnenkloster Onze-Lieve-Vrouw van Sion (Unsere Liebe Frau von Zion) in Brügge illustrierte für die Andachtsübungen zur Verehrung der Jungfrau Maria eine Variante des traditionellen Motivs Maria mit dem Kind, indem sie Figuren in die Wurzel Jesse einfügte. Vor goldenem Hintergrund sitzen die Vorfahren Christi auf Stammbaum­zweigen, während Gottvater von oben segnend dargestellt ist. Das Baumthema setzt sich in der gegenüberliegenden Bordüre fort. Cornelia van Wulfschkercke was a nun at the Carmelite convent of Onze-Lieve-Vrouw van Sion (Our Lady of Sion) in Bruges. In her illustration to the devotional exercises in honor of the Virgin Mary, she varied the traditional Virgin and Child motif by inserting figures into the Tree of Jesse. Against a gold background, Christ's ancestors are seated on branches of the tree, while God the Father is represented at the top, making the sign of blessing. The tree motif continues in the border on the opposite page. De non Cornelia van Wulfschkercke uit het karmelietessenklooster Onze-Lieve-Vrouw van Sion in Brugge verluchtte deze devotieoefeningen ter verering van de Maagd Maria. Dit deed zij door figuren in de boom van Jesse te plaatsen als variant op het traditionele motief van Maria met kind. Tegen een gouden achtergrond zitten de voorouders van Christus op takken van de stamboom, terwijl God de Vader van bovenaf zegenend is afgebeeld. Het boomthema wordt voortgezet in de tegenoverliggende randversiering.

46 · Globusnähtisch „Wiener Typus“Globe-shaped sewing table, “Vienna type”Globe-naaitafel “Weens model“
um 1810–1825c. 1810–25ca. 1810–1825
Sammlung Angewandte Kunst, Inv.-Nr. 103810Applied Arts Collection, Inv.-Nr. 103810Collectie toegepaste kunst, Inv.-Nr. 103810
Außen ein Globus, innen Fächer, Schubladen, Garnrollen und ein Nähkissen – dieses Möbel aus der Jugendzeit von Clemens (1818–1902) und August (1819–1892) Brenninkmeijer steht für die Ursprünge von C&A sowie für die Internationalität der Gründer*innenfamilie und ihrer Unternehmungen. On the outside a globe, and on the inside compartments, drawers, reels of thread, and a pincushion—this piece of furniture from Clemens (1818-1902) and August (1819-1892) Brenninkmeijer's childhood stands for the origins of C&A as well as for the internationality of the founding family and their enterprises. Aan de buitenkant een globe, aan de binnenkant vakjes, lades, klosjes garen en een naaikussen – dit meubelstuk uit de kindertijd van Clemens (1818-1902) en August (1819-1892) Brenninkmeijer staat symbool voor de oorsprong van C&A en voor het internationale karakter van de oprichtersfamilie en hun ondernemingen.

47 · Sirens
Olga Grotova
2025, Fotogramm2025, photogram2025, fotogram
Sammlung Zeitgenössische Kunst, Inv.-Nr. 146284Contemporary Art Collection, Inv.-Nr. 146284Collectie hedendaagse kunst, Inv.-Nr. 146284
Olga Grotova (* 1986) verknüpft persönliche Familiengeschichte, historische Ereignisse und Natur, indem sie ihre eigenen Wurzeln über Generationen hinweg erkundet. Bei einer Reise zu einem ehemaligen Straflager in Kasachstan sammelte sie Pflanzen und Erdproben, die sie als stumme Zeugen der Vergangenheit in ihre Arbeiten einbindet. Ihre Kunst kombiniert Malerei mit unterschiedlichen Materialien und Techniken, darunter auch Fotogramme, wie in der dreiteiligen Serie Sirens. So entstehen Bilder, die an Wurzeln, Gefäße oder Flussläufe erinnern und die enge Verbindung von Körper, Landschaft und Erinnerungen sichtbar machen. Exploring her own roots through the generations, Olga Grotova (b. 1986) combines personal family history, historical events, and nature. During a trip to a former gulag in Kazakhstan, she collected plants and soil samples, which she incorporates into her works as silent witnesses to the past. Her art combines painting with various materials and techniques, including photograms, as in the three-part series Sirens. The resulting images call to mind roots, vessels, or river courses, and illuminate the close connection between body, landscape, and memories. Olga Grotova (1986) verweeft persoonlijke familiegeschiedenis, historische gebeurtenissen en de natuur met elkaar in haar onderzoek naar haar eigen wortels door de generaties heen. Tijdens een reis naar een voormalig strafkamp in Kazachstan verzamelde ze planten en bodemmonsters, die ze als stille getuigen van het verleden in haar werk integreert. In haar kunst combineert ze schilderkunst met verschillende materialen en technieken, waaronder ook fotogrammen, zoals in de driedelige serie Sirens. Zo ontstaan voorstellingen die doen denken aan wortels, vaten of rivierlopen, waarmee ze de nauwe band tussen lichaam, landschap en herinneringen zichtbaar maakt.

48 · Graue HalbschuhePair of gray shoesGrijze, lage veterschoenen
um 1939ca. 1939ca. 1939
Modesammlung, Inv.-Nr. 107572Fashion collection, Inv.-Nr. 107572Modecollectie, Inv.-Nr. 107572
Die Schuhe gelangten zusammen mit einem graugrünen Freizeitanzug von C&A aus dem Jahr 1939 in die Sammlung und zählen damit zu unseren ältesten erhaltenen Kleidungsstücken. Das Paar, über viele Jahre vom damaligen Besitzer neu besohlt worden, symbolisiert hier Bodenständigkeit und Geerdet-Sein. The shoes entered the collection together with a gray-green C&A lounge suit of 1939, thus numbering among our oldest surviving items of clothing. The shoes had been resoled many times over the years by their former owner and here symbolize the qualities of being down-to-earth and grounded. Deze schoenen kwamen samen met een grijsgroen vrijetijdspak van C&A uit 1939 in de collectie terecht en behoren tot onze oudste bewaard gebleven kledingstukken. Het paar, dat door de toenmalige eigenaar jarenlang opnieuw is verzoold, symboliseert hier het met beide benen op de grond staan en geaard zijn.

49 · Die Passion ChristiThe Passion of ChristDe Passie van Christus
Johannes von Zazenhausen
Text Deutsch, 1464, ManuskriptGerman text, 1464, illuminated manuscriptTekst in het Duits,1464, manuscript
Tuliba Collection, Inv.-Nr. Ms. 4
Die Folge von 21 Miniaturen zeigt die Schlüsselmomente der biblischen Passionsgeschichte in pastelligen Farben sowie poliertem Gold und Silber, hier die Auferstehungsszene. Als Hinweis auf die Leibhaftigkeit des Auferstandenen ist ein Fußabdruck Christi auf dem Berg verblieben. Executed in pastel colors and burnished gold and silver, the twenty-one miniatures show the key moments in the biblical story of the Passion—here the Resurrection scene. In a pointer to the fact that he has risen in a physical body, Christ has left his footprints on the mountaintop. De reeks van 21 miniaturen toont de belangrijkste momenten uit het Bijbelse Passieverhaal in pastelkleuren en gepolijst goud en zilver. Hier is de opstandingsscène te zien. Als verwijzing naar de fysieke aanwezigheid van de verrezen Christus is een voetafdruk van hem op de berg achtergebleven.

1 · Mose vor dem brennenden DornbuschMoses and the Burning BushMozes voor de brandende braamstruik
Anonym (Oberrhein oder Augsburg)Anonymous (Upper Rhine or Augsburg)Anoniem (Oberrhein of Augsburg)
um 1470, Holzschnittca. 1470, woodcutca. 1470, houtsnede
Tuliba Collection, Inv.-Nr. TP 0045
In der alttestamentarischen Erzählung im Buch Exodus wird von einem Dornbusch berichtet, der brennt, dabei aber nicht verzehrt wird. Dies ist der Ort, an dem Mose von Gott auserwählt wird, um das Volk Israel aus Ägypten nach Kanaan zu führen. According to the Old Testament account in the Book of Exodus, Moses is confronted by a bush that is on fire but is not consumed by the flames. This is the place where Moses is chosen by God to lead the people of Israel out of Egypt into Canaan. In dit oudtestamentische verhaal in het boek Exodus wordt verteld over een braamstruik die brandt, maar niet verbrandt. Dit is de plek waar Mozes door God wordt uitverkoren om het volk Israël uit Egypte naar Kanaän te leiden.

2 · Christus in der Vorhölle (aus: Die Kleine Passion)The Harrowing of Hell – Christ in Limbo (from The Engraved Passion)Christus in het voorgeborchte (uit: De Kleine Passie)
Albrecht Dürer
1512, Kupferstich1512, copper engraving1512, kopergravure
Liberna Collection, Inv.-Nr. Album 2
Nach seinem Tod und vor seiner Auferstehung steigt Christus in die Flammen der Hölle hinab. Dort bricht er das Tor zur Unterwelt auf, das in der Darstellung unten links noch liegend zu erkennen ist, und befreit die Seelen der Gerechten seit Adam und Eva. Diese sind hier im Bild bereits erlöst und stehen zusammen hinter Christus. After his death and before his resurrection, Christ descends into the flames of hell. At the entrance to the underworld, he breaks down the door—here visible lying on the ground at the lower left—and frees the souls of the righteous since Adam and Eve. In Durer's engraving, the latter have already been redeemed and are standing together behind Christ. Na zijn dood en voor zijn opstanding daalt Christus af naar de vlammen van de hel. Daar breekt hij de poort naar de onderwereld open, die in de voorstelling linksonder nog liggend te zien is, en bevrijdt hij de zielen van de rechtvaardigen sinds Adam en Eva. Zij zijn in deze afbeelding al verlost en staan samen achter Christus.

3 · Een seer schoon boecxken ghenoemt van den. Vijfthien vreesselijke bitter teekene[n].[…],Een seer schoon boecxken ghenoemt van den. Vijfthien vreesselijke bitter teekene[n]...Een seer schoon boecxken ghenoemt van den. Vijfthien vreesselijke bitter teekene[n]. [...]
Johannes Gerson
Antwerpen: Jan Dinghelsche alias Lettersnijder, 1503, PostinkunabelAntwerp: Jan Dinghelsche alias Lettersnijder, 1503, post-incunabulumAntwerpen: Jan Dinghelsche alias Lettersnijder, 1503, postincunabel
Liberna Collection, Inv.-Nr. W 728
In dieser mittelniederländischen Ausgabe der 15 Zeichen vor dem Jüngsten Gericht schildert Johannes Gerson anschaulich die Vorzeichen des Weltuntergangs, etwa das 14. Zeichen, wenn Himmel und Erde verbrennen. In this Middle Dutch edition of his Fifteen Signs Before the Last Judgment, Johannes Gerson vividly describes the events that will announce the end of the world, such as the fourteenth sign, when Heaven and Earth will burn. In deze Middelnederlandse uitgave van De vijftien tekenen van de Dag des Oordeels schetst Johannes Gerson op aanschouwelijke wijze de voortekenen van het einde der tijden, zoals het veertiende teken, waarbij hemel en aarde verbranden.

4 · Personal des C&A-Ladengeschäfts De Zon in AmsterdamStaff of the C&A De Zon store in AmsterdamPersoneel van het C&A-filiaal De Zon in Amsterdam
1906 (?), Fotografie mit Brandspuren1906 (?), photograph with singe mark1906 (?), foto met brandsporen
Unternehmensarchiv, Sig. 129175Company Archives, Sig. 129175Bedrijfsarchief, Sig. 129175
Nur wenige Aufnahmen im Unternehmensarchiv zeigen das Personal früher C&A-Häuser. Dieses Gruppenbild aus dem 1906 eröffneten Haus De Zon am Nieuwendijk in Amsterdam versammelt rund 21 Beschäftigte: Verkäufer*innen, vermutlich auch das Personal einer angegliederten Schneiderei und den jungen Portier. Die Mode der Sans-Ventre-Linie (von frz. ohne Bauch) stützt die Datierung. Links unten ist mit hoher Wahrscheinlichkeit Clemens Brenninkmeijer (1862–1938) zu sehen. Der Brandfleck lässt erkennen, dass das Foto selbst fast den Flammen zum Opfer gefallen wäre. Seine Herkunft aus einer Sammlung historischer Dokumente, die zuletzt in Amsterdam verwahrt wurden, spricht dafür, dass es sich dabei um den Brand der niederländischen Hauptverwaltung 1963 gehandelt hat. Only a few photographs in the Company Archives show the staff of early C&A department stores. In this group picture taken in the De Zon store, which opened in 1906 on Nieuwendijk in Amsterdam, twenty-one employees are gathered before the camera. The man visible at the lower left is very probably Clemens Brenninkmeijer (1862-1938). It is clear from the singe mark that the photo almost fell victim to a fire. Since it comes from a collection of historical documents that were latterly housed in Amsterdam, this is likely to have been the blaze that swept through C&A's Dutch head offices in 1963. Er zijn maar weinig foto's in het bedrijfsarchief waarop het personeel van vroege C&A-filialen te zien is. Op deze groepsfoto van het in 1906 geopende filiaal De Zon aan de Nieuwendijk in Amsterdam staan 21 medewerkers: verkopers, vermoedelijk ook het personeel van een bijbehorende kleermakerij en de jonge portier. De mode van de sans ventre-lijn (van het Franse ‘zonder buik’) bevestigt de datering. Linksonder is hoogstwaarschijnlijk Clemens Brenninkmeijer (1862-1938) te zien. Uit de schroeiplek blijkt dat de foto zelf bijna ten prooi is gevallen aan de vlammen. De herkomst van de foto uit een verzameling historische documenten die eerder in Amsterdam werden bewaard, wijst erop dat het hierbij gaat om de brand in het Nederlandse hoofdkantoor in 1963.

5 · Überreste einer Akte aus der niederländischen C&A-Hauptverwaltung in Amsterdam mit BrandspurenBadly scorched remains of a file dating from around 1962, from C&A's Dutch headquarters in AmsterdamRestanten van een dossier uit het Nederlandse hoofdkantoor van C&A in Amsterdam met brandspore
um 1962ca. 1962ca. 1962
Unternehmensarchiv, Akz.-Nr. NL 232.9Company Archives, Akz.-Nr. NL 232.9Bedrijfsarchief, Akz.-Nr. NL 232.9
Der Brand der C&A-Hauptverwaltung in der Nacht vom 15. auf den 16. Februar 1963 führte zum Verlust zahlreicher Dokumente. Zu den wenigen geretteten Überresten gehört diese Akte. Das erste hierin enthaltene Schreiben ist an die dortige Buchhaltung adressiert und behandelt steuerliche Fragen, die ein Geschäftslokal der Filialkette Voss in Haarlem betreffen. C&A hatte die Firma Voss 1934 übernommen und bis 1974 unter diesem Namen weitergeführt. The fire that burned down C&A's Amsterdam headquarters on the night of February 15-16, 1963, resulted in the loss of a great many documents. This file is one of the few remnants that were saved. The first letter it contains is addressed to the accounts department housed in the building and concerns tax matters relating to a branch of C&A's subsidiary chain Voss in Haarlem. C&A had taken over the Voss company in 1934 and continued to run the business under the same name until 1974. Door de brand in het C&A-hoofdkantoor in de nacht van 15 op 16 februari 1963 gingen veel documenten verloren. Dit dossier behoort tot de weinige geredde stukken. De eerste brief in dit dossier is gericht aan de boekhouding aldaar en gaat over fiscale kwesties in verband met een vestiging van winkelketen Voss in Haarlem. C&A had de firma Voss in 1934 overgenomen en onder deze naam tot 1974 voortgezet.

6 · Beschryving der nieuwlijks uitgevonden en geoctrojeerde Slang-Brand-Spuiten
Jan van der Heyden d. Ä. & d. J.Jan van der Heyden the Elder & the YoungerJan van der Heyden de Oude & de Jonge
Amsterdam: Jan Rieuwertsz, 1690, BuchAmsterdam: Jan Rieuwertsz, 1690, bookAmsterdam: Jan Rieuwertsz, 1690, boek
Liberna Collection, Inv.-Nr. W 312
Jan van der Heyden war der Erfinder der sogenannten Schlauch-Brandspritze. In seinem Buch zeigt er mehrere berüchtigte Amsterdamer Großbrände seit den 1650er-Jahren, um den Einsatz und die Wirkung seiner Neuheit zu demonstrieren, die die Brandbekämpfung revolutionierte. Es handelt sich hier also um ein illustriertes Feuerwehr-Handbuch aus dem 17. Jahrhundert. Jan van der Heyden the Elder was the inventor of the fire hose. In his book, he shows several notorious major fires that had struck Amsterdam since the 1650s, in order to demonstrate the use and effectiveness of his engine-mounted fire hose, which revolutionized firefighting. His publication thus represents an illustrated firefighting manual from the seventeenth century. Jan van der Heyden was de uitvinder van de zogenaamde slangbrandspuit. In zijn boek toont hij een aantal beruchte grote branden in Amsterdam vanaf de jaren 1650 om de inzet en werking van zijn noviteit te demonstreren. Deze bracht een revolutie teweeg in de brandbestrijding. Het gaat hier dus om een geïllustreerd brandweerhandboek uit de 17de eeuw.

7 · Löscharbeiten beim Brand der niederländischen Hauptverwaltung von C&A in AmsterdamFirefighters tackling the blaze at C&A's Dutch headquarters in AmsterdamBluswerkzaamheden bij de brand in het Nederlandse hoofdkantoor van C&A in Amsterdam
1963, Fernsehbericht1963, television report1963, televisieverslag
Unternehmensarchiv, Sig. 121191Company Archives, Sig. 121191Bedrijfsarchief, Sig. 121191
In der Nacht vom 15. auf den 16. Februar 1963 entdeckten Passant*innen ein Feuer in der Hauptverwaltung von C&A am Nieuwendijk in Amsterdam und alarmierten um 2:49 Uhr die Feuerwehr. Das Gebäude brannte vollständig aus; lediglich die Fassaden blieben erhalten. Da sich zu diesem Zeitpunkt keine Personen im Inneren aufhielten, kam glücklicherweise niemand zu Schaden. Als Ursache wurde später ein elektrischer Defekt (Kurzschluss) vermutet. Extreme Kälte in jener Nacht ließ das Löschwasser gefrieren und erschwerte die Arbeit der Feuerwehr erheblich. During the night of February 15-16, 1963, passersby discovered a fire at C&A's headquarters on Nieuwendijk in Amsterdam and at 2:49 a.m. alerted the fire department. The building burned down completely, with only the facades left standing. Fortunately, the premises were unoccupied at the time and there were no casualties. The cause was later thought to be an electrical fault (a short circuit). Extremely cold temperatures on the night in question caused the water from the fire hoses to freeze and made the fire brigade's work considerably harder. In de nacht van 15 op 16 februari 1963 ontdekten voorbijgangers een brand in het hoofdkantoor van C&A aan de Nieuwendijk in Amsterdam. Ze alarmeerden om 2.49 uur de brandweer. Het gebouw brandde volledig uit; alleen de gevels bleven gespaard. Omdat er op dat moment geen mensen in het gebouw aanwezig waren, raakte gelukkig niemand gewond. Later werd vermoed dat de brand was veroorzaakt door een elektrisch defect (kortsluiting). Door de extreme kou die nacht bevroor het bluswater, wat het werk van de brandweer aanzienlijk bemoeilijkte.

8 · Niederländische Hauptverwaltung von C&A in Amsterdam während und nach dem BrandC&A's Dutch headquarters in Amsterdam during and after the blazeNederlands hoofdkantoor van C&A in Amsterdam tijdens en na de brand
15./16. Februar 1963, 5 FotografienFebruary 15–1, 1963, five photographs15/16 februari 1963, 5 foto's
Unternehmensarchiv, Sig. 130089, Sig. 103939, Sig. 129345Company Archives, Sig. 130089, Sig. 103939, Sig. 129345Bedrijfsarchief, Sig. 130089, Sig. 103939, Sig. 129345

9 · C&A-Kaufhaus in der Kölner Schildergasse mit KriegsschädenC&A department store in Schildergasse, Cologne, with war damageC&A-winkel in de Schildergasse in Keulen met oorlogsschad
1943, Fotografie1943, photograph1943, foto
Unternehmensarchiv, Sig. 130060Company Archives, Sig. 130060Bedrijfsarchief, Sig. 130060
Weite Teile Kölns wurden im Zweiten Weltkrieg durch Flächenbombardements zerstört. Die Fotografie zeigt die schweren Schäden am dortigen C&A-Kaufhaus nach einem Luftangriff im Juni 1943. Als viertes deutsches Ladengeschäft war die Filiale in der Metropole am Rhein bereits 1913 zunächst in angemieteten Räumlichkeiten in der Breiten Straße eröffnet worden. Die Bauarbeiten an einem eigenen Geschäftshaus auf einem in der Schildergasse erworbenen Eckgrundstück wurden 1928 abgeschlossen. In the Second World War, large areas of Cologne were destroyed by aerial bombardment. This photograph shows the heavily damaged C&A department store on Schildergasse after an air raid in June 1943. The Cologne branch—C&A's fourth in Germany—had originally opened in 1913 in rented premises on Breite Strasse. The company subsequently acquired a corner site on Schildergasse, where construction work on its own building was completed in 1928. Grote delen van Keulen werden tijdens de Tweede Wereldoorlog verwoest door bombardementen. De foto toont de zware schade aan de plaatselijke C&A-winkel na een luchtaanval in juni 1943. Het filiaal in de stad aan de Rijn was al in 1913 als vierde Duitse vestiging geopend, aanvankelijk in gehuurde ruimtes in de Breite Straße. De bouw van een eigen winkelpand op een aangekocht hoekperceel in de Schildergasse werd in 1928 afgerond.

10 · C&A-Kaufhaus in Southampton nach BombardierungC&A department store in Southampton after bombigC&A-winkel in Southampton na bombardemen
1940, Fotografie1940, photograph1940, foto
Unternehmensarchiv, Sig. 108691Company Archives, Sig. 108691Bedrijfsarchief, Sig. 108691
Die seit Juli und verstärkt ab September 1940 geflogenen Luftangriffe der deutschen Luftwaffe auf englische Städte trafen auch mehrere Standorte von C&A. Die hier gezeigte Fotografie des schwer beschädigten Hauses in Southampton entstand nach einem Luftangriff am 30. November 1940 und wurde am folgenden Morgen für eine Lokalzeitung aufgenommen. The air raids launched on English cities by the German Luftwaffe in July 1940, and more intensively as of September, also hit several C&A locations. This photograph shows C&A's badly damaged department store in Southampton after an air raid on November 30, 1940. It was taken the following morning for a local newspaper. Vanaf juli en vooral vanaf september 1940 voerde de Duitse luchtmacht luchtaanvallen uit op Engelse steden, waarbij ook verschillende vestigingen van C&A werden getroffen. Deze foto van het zwaar beschadigde gebouw in Southampton is de ochtend na een luchtaanval op 30 november 1940 gemaakt voor een lokale krant.

11 · Save the Wild Life
Stefan Strumbel
2013, Skulptur2013, sculpture2013, sculptuur
Sammlung Zeitgenössische Kunst, Inv.-Nr. 122300Contemporary Art Collection, Inv.-Nr. 122300Collectie hedendaagse kunst, Inv.-Nr. 122300
Die klassische Schwarzwälder Kuckucksuhr erscheint hier stark verfremdet: grelle Farben, aufgelöste Formen und Motive wie Totenkopf, Knochen und Maschinengewehre stehen für Vergänglichkeit, Tod, Gewalt und Krieg, während die lächelnden Putten verkitschte Elemente einbringen. Stefan Strumbel (* 1979) ist ein zeitgenössischer deutscher Künstler, der vor allem durch seine provokanten, popkulturell überzeichneten Arbeiten zum Thema Heimat bekannt wurde. The classic Black Forest cuckoo clock appears here in an alien guise: garish colors, disbanded forms, and motifs such as a skull and crossbones or machine guns represent transience, death, violence, and war, while the smiling cherubs introduce elements of deliberate kitsch. Stefan Strumbel (b. 1979) is a contemporary German artist who made his name first and foremost with his provocative, pop-culturally exaggerated works on the theme of Heimat (literally, homeland). De klassieke koekoeksklok uit het Zwarte Woud oogt hier sterk vervreemd: felle kleuren, uitgelopen vormen en motieven zoals doodshoofden, botten en machinegeweren staan voor vergankelijkheid, dood, geweld en oorlog. De lachende putti voegen hier kitscherige elementen aan toe. Stefan Strumbel (1979) is een hedendaagse Duitse kunstenaar die vooral bekend is geworden om zijn provocerende, sterk aangezette werken over het thema Heimat met elementen uit de populaire cultuur.

12 · Stricknadelschützer aus Silber in Form einer PistoleKnitting needle guard in the shape of a pistolBreinaaldbeschermers van zilver in de vorm van een pistool
o. D.n.d., silverz.d.
Stichting Ariadne’s Naaikussen, Inv.-Nr. 125629
Stricknadelschützer bestehen stets aus zwei Kappen, die durch ein Band, eine Kordel, einen Gummi oder ein Kettchen verbunden sind. Die Kappen werden über die Spitzen der Stricknadeln gestülpt, schützen diese und verhindern das Abrutschen von Maschen. Zumeist wurden beide gleich gestaltet. Hier jedoch sind die Kappen aus dem Lauf sowie dem Zündschloss und Kolben der Miniaturfeuerwaffe gebildet. Knitting needle guards always consist of two caps connected to one another by a ribbon, cord, elastic band, or fine chain. The caps are placed over the tips of the knitting needles, protecting them and preventing stitches from slipping off. In most cases, both caps are identical in design. Here, however, the barrel of the miniature firearm forms one cap, and the lock and butt the other. Breinaaldbeschermers bestaan altijd uit twee doppen die met elkaar verbonden zijn door een lint, koord, elastiek of kettinkje. De doppen worden over de punten van de breinaalden geschoven om deze te beschermen en te voorkomen dat steken afglijden. Hier bestaan de doppen echter uit de loop, het vuursteenslot en de kolf van het miniatuurvuurwapen.

13 · Bildersturm, 1566 (aus: Oorsprongk, begin, en vervolgh der Nederlandsche Oorlogen)The Great Iconoclasm, 1566 (from Oorsprongk, begin, en vervolgh der Nederlandsche Oorlogen)Beeldenstorm, 1566 (uit: Oorsprongk, begin, en vervolgh der Nederlandsche Oorlogen)
Jan Luyken
um 1679–1684, Radierungca. 1679–84, etchingca. 1679-1684, ets
Liberna Collection, Inv.-Nr. Album 7
Eines der bekanntesten Ereignisse, das dem Achtzigjährigen Krieg zwischen den protestantischen niederländischen Aufständischen und dem katholischen Spanien vorausging, war der Bildersturm im Jahr 1566. Zwischen dem 10. August und Oktober des Jahres 1566 zerstörten Protestant*innen in den Niederlanden in großem Umfang Heiligenbilder und andere Gegenstände in katholischen Gotteshäusern. The wave of iconoclasm that broke out in 1566 was one of the most famous events preceding the Eighty Years' War between the Protestant rebels and Catholic Spain. Between August 10 and the month of October in 1566, Protestants in the Netherlands destroyed vast numbers of images of saints and other objects in Catholic churches. Een van de bekendste gebeurtenissen die voorafgingen aan de Tachtigjarige Oorlog tussen de protestantse Nederlandse opstandelingen en het katholieke Spanje was de Beeldenstorm in 1566. Tussen 10 augustus en oktober 1566 vernielden protestanten in de Nederlanden op grote schaal heiligenbeelden en andere voorwerpen in katholieke kerken.

14 · Würfelnde Soldaten in einer ScheuneSoldiers Throwing Dice in a BarnDobbelende soldaten in een schuur
Esaias van de Velde
1629, Zeichnung1629, drawing1629, tekening
Liberna Collection, Inv.-Nr. D 89
In den letzten Jahren seines Lebens wohnte und arbeitete Esaias van de Velde in Den Haag, damals bereits das politische Zentrum der nördlichen Niederlande. Hier dürfte er unter den Patrizier*innen und Adligen am Hofe des Statthalters eine große Gruppe potenzieller Käufer*innen für solch detaillierte militärische Darstellungen des Achtzigjährigen Krieges gefunden haben. In the latter years of his life, Esaias van de Velde lived and worked in The Hague, at that time already the political center of the northern Netherlands. Here, among the patricians and nobles at the Stadtholder's court, he probably found a large potential clientele for such detailed military representations of the Eighty Years' War. In de laatste jaren van zijn leven woonde en werkte Esaias van de Velde in Den Haag, destijds al het politieke centrum van de Noordelijke Nederlanden. Hier vond hij onder de patriciërs en edelen aan het hof van de stadhouder waarschijnlijk een grote groep potentiële kopers voor dergelijke gedetailleerde militaire voorstellingen van de Tachtigjarige Oorlog.

15 · Blatt 12 (aus: Les Grandes Misères de la Guerre)Sheet 12 from Les Grandes Misères de la GuerreBlad 12 (uit: Les Grandes Misères de la Guerre)
Jacques Callot
1633, Radierung (Faksimile)1633, etching (facsimile)1633, ets (facsimile)
Liberna Collection, Inv.-Nr. Album 5
1648 beendete der Westfälische Frieden von Münster und Osnabrück den Dreißigjährigen Krieg. Die große Katastrophe des 17. Jahrhunderts, in deren Verlauf Millionen Menschen ihr Leben verloren, ist durch zeitgenössische Überlieferungen gut dokumentiert. Es sind dabei vor allem die grafischen Zeugnisse der Zeit wie diese Serie von Jacques Callot, die ein besonders eindrückliches Bild der Schrecken jenes Krieges vermitteln. In 1648, the Peace of Westphalia signed in Munster and Osnabruck ended the Thirty Years' War. The great catastrophe of the seventeenth century, during which millions of people lost their lives, is well documented in contemporary accounts. A graphic picture of the horrors of the war is conveyed in particular by the prints published during those years, such as this series by Jacques Callot. In 1648 maakte de Vrede van Münster en Osnabrück een einde aan de Dertigjarige Oorlog. Deze grote rampspoed uit de 17de eeuw, waarbij miljoenen mensen het leven lieten, is goed gedocumenteerd in overleveringen uit die tijd. Vooral de grafische voorstellingen uit die periode, zoals deze serie van Jacques Callot, geven een zeer indrukwekkend beeld van de verschrikkingen van die oorlog.

16 · Soldaten im Lager in der Nähe von Braine-le-Comte am 22. August 1675Soldiers Encamped near Braine-le-Comte on August 22, 1675Soldaten in het kamp bij Braine-le-Comte op 22 augustus 1675
Josua de Grave
1675, Zeichnung1675, drawing1675, tekening
Liberna Collection, Inv.-Nr. D 98
Dank der Inschrift des Künstlers wissen wir genau, wo und wann diese Zeichnung entstanden ist. Josua de Grave wurde der Armee des Statthalters Wilhelm III. von Oranien zugeteilt, um den Krieg von 1672 bis 1679 zwischen Frankreich und der Republik der Sieben Vereinigten Provinzen (und ihren Verbündeten) zu dokumentieren. Auf diese Weise ergibt sich ein sehr persönlicher Einblick in das tägliche Leben einer Armee, was in starkem Kontrast zu den großen Schlachten solcher Kriege steht, die meist auf Gemälden dargestellt wurden. Thanks to the artist's inscription, we know exactly where and when this drawing was made. Josua de Grave was assigned to the army of Stadtholder William III of Orange to document the war of 1672 to 1679 between France and the Republic of the Seven United Provinces (and its allies). His resulting works offer a very personal insight into the daily life of an army, in marked contrast to the major battles that were usually represented in paintings. Dankzij het opschrift van de kunstenaar weten we precies waar en wanneer deze tekening is gemaakt. Josua de Grave werd ingedeeld bij het leger van stadhouder Willem III van Oranje om de oorlog tussen Frankrijk en de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden (en hun bondgenoten) van 1672 tot 1679 vast te leggen. Op deze manier ontstond een zeer persoonlijk inkijkje in het dagelijks leven in een leger, wat in schril contrast staat met de grote veldslagen in deze oorlogen, die meestal op schilderijen werden afgebeeld.

17 · Drei Postkarten von C&A mit Motiven der Zeichentrickserie Familie Feuerstein als WerbegeschenkeThree postcards with motifs from the popular cartoon series The Flintstones, produced for C&A as promotional giftDrie ansichtkaarten van C&A met motieven uit de populaire tekenfilmserie The Flintstones als promotiegeschenk
um 1990–1996ca. 1990–96ca. 1990-1996
Unternehmenssammlung, Inv.-Nr. 111983, 111984, 111985Company Collection, Inv.-Nr. 111983, 111984, 111985Bedrijfscollectie, Inv.-Nr. 111983, 111984, 111985

18 · Diverse Streichholzbriefchen von C&A als WerbegeschenkeVarious matchbooks, produced for C&A as promotional giftDiverse luciferboekjes van C&A als promotiegeschenken
1950er- bis 1970er-Jahre1950s to 1970sJaren 1950 tot 1970
Unternehmenssammlung, Inv.-Nr. 117237, 111864, 115689, 111990Company Collection, Inv.-Nr. 117237, 111864, 115689, 111990Bedrijfscollectie, Inv.-Nr. 117237, 111864, 115689, 111990

19 · TabakspfeifeTobacco pipeTabakspijp
Vermutlich von Joseph Gockel (1934–1979), Ehemann von Christel Maria Brenninkmeijer (1937–1971), o. D.Probably belonging to Joseph Gockel (1934–1979), husband of Christel Maria Brenninkmeijer (1937–1971), n.d.Vermoedelijk van Joseph Gockel (1934-1979), echtgenoot van Christel Maria Brenninkmeijer (1937-1971), z.d.
Familiensammlung, Inv.-Nr. 123631Family Collection, Inv.-Nr. 123631Familiecollectie, Inv.-Nr. 123631

20 · Eintragung über Kosten zweier Pfeifenköpfe im privaten Ausgabenbuch der C&A-Unternehmensgründer Clemens und August BrenninkmeijerEntries including the costs of two pipe bowls in the private expense book of the C&A founders Clemens and August BrenninkmeijeNotitie over de kosten van twee pijpenkoppen in het privé-uitgavenboek van de oprichters van C&A Clemens en August Brenninkmeije
1841–1851, Notizbuch1841–51, notebook1841-1851, notitieboek
Unternehmensarchiv, Sig. 109531Company Archives, Sig. 109531Bedrijfsarchief, Sig. 109531
Das 78 Seiten umfassende handschriftliche Notizbuch dokumentierte die alltäglichen Ausgaben von Clemens (1818–1902) und August (1819–1892) Brenninkmeijer für den persönlichen und familiären Bedarf. Clemens begann seine Eintragungen am Anfang des Hefts; August drehte es um 180 Grad und führte seine eigenen Aufzeichnungen von der letzten Seite aus. Neben regelmäßig wiederkehrenden Kosten für Pfeifenzubehör und Tabak verzeichnet das Buch Ausgaben für das Ausbessern von Kleidung und Schuhen, für Verpflegung sowie für Arztbesuche. Das Ausgabenbuch zählt zu den frühesten im Archiv überlieferten handschriftlichen Aufzeichnungen der Brüder. In this seventy-eight-page handwritten notebook, Clemens (1818-1902) and August (1819-1892) Brenninkmeijer wrote down their daily expenses for personal and family needs. Clemens started on the first page and August turned the book upside down to make his first entry on the last page. Alongside recurring costs for pipe accessories and tobacco, they recorded the sums they spent on clothing and shoes, food, and doctor's visits. The expense book is one of the earliest autograph sets of records by the two brothers still preserved in the archives today. In dit 78 pagina's tellende boek met handgeschreven notities hielden Clemens (1818-1902) en August (1819-1892) Brenninkmeijer hun dagelijkse uitgaven bij voor henzelf en hun gezin. Clemens begon zijn aantekeningen aan het begin van het boek; August draaide het 180 graden om en maakte zijn eigen aantekeningen vanaf de laatste pagina. Naast regelmatig terugkerende kosten voor pijptoebehoren en tabak vermeldt het boek uitgaven voor het herstellen van kleding en schoenen, maaltijden en doktersbezoeken. Het uitgavenboek behoort tot de vroegste handgeschreven aantekeningen van de broers die in het archief worden bewaard.

21 · Wirtshaus mit fünf FigurenTavern with Five FiguresHerberg met vijf figuren
Adriaen van Ostade
17. Jh., Gemälde17th century, painting17de eeuw, schilderij
Liberna Collection, Inv.-Nr. L-S18
Adriaen van Ostade war auf Genrestücke spezialisiert und ließ die Betrachtenden hierin am Leben der Landbevölkerung teilhaben. Er gewährte intime Einblicke in Wohnsituationen und Familienleben, hielt Status und Lebensart, Mode und Mobiliar, aber auch Sitten und Gebräuche bei Zusammenkünften im Freien oder in Wirtshäusern fest. So auch auf dem Gemälde mit den fünf um einen zentralen wärmespendenden Kamin zusammengerückten Figuren: Pfeife rauchend und trinkend klönen die vier Männer und die anwesende (Wirts-)Frau. Adriaen van Ostade specialized in genre scenes that let viewers into the world of the rural population. He offered intimate glimpses into homes and family life and provided snapshots of status, lifestyle, fashion, and furnishings. The artist also captured typical customs and practices at gatherings outdoors or in taverns, as in the present painting of five figures sitting and standing around a central warmth-giving fireplace: smoking their pipes and drinking, the four men and the woman (possibly the landlady) in their midst pass the time of day. Adriaen van Ostade was gespecialiseerd in genrestukken, waarin hij de toeschouwers liet delen in het leven van de plattelandsbevolking. Hij gaf intieme inkijkjes in woonsituaties en het familieleven, legde status en levenswijze, mode en meubels vast, maar ook gebruiken en gewoontes bij bijeenkomsten in de openlucht of in herbergen. Zo ook op het schilderij met de vijf figuren die zich hebben verzameld rond een centrale haard die warmte verspreidt: de vier mannen en de vrouw, de herbergierster, drinken en roken hun pijp terwijl ze met elkaar aan het keuvelen zijn.

22 · Der Raucher und der TrinkerThe Smoker and the DrinkerDe roker en de drinker
Adriaen van Ostade
um 1671–1679, Radierungca. 1671–79, etchingca. 1671-1679, ets
Tuliba Collection, Inv.-Nr. TP 0102
Die Radierung ist ein typisches Beispiel für eine Szene aus dem Alltag, für die Adriaen van Ostade so bekannt ist: In einem kargen Innenraum haben sich zwei Männer um einen kleinen Tisch versammelt, während sie gemeinsam trinken und rauchen. The etching is a typical example of the scenes from everyday life for which Adriaen van Ostade is so well known. In a sparsely furnished interior, two men drink and smoke together around a low table. Deze ets is een typisch voorbeeld van een scène uit het dagelijks leven waarom Adriaen van Ostade zo bekend is: in een sober interieur zitten twee mannen rond een kleine tafel terwijl ze samen drinken en roken.

23 · Neben einem Weinfass sitzender Mann, trinkend und rauchendMan Seated beside a Wine Barrel, Drinking and SmokingDrinkende en rokende man die naast een wijnvat zit
Pieter Jansz. Quast (Umkreis)Pieter Jansz. Quast (circle of)Pieter Jansz. Quast (omgeving)
17. Jh., Zeichnung17th century, drawing17de eeuw, tekening
Liberna Collection, Inv.-Nr. D 133
Bereits im 17. Jahrhundert war bekannt, dass Alkohol das Verhalten von Menschen beeinflusst. Dieses Thema war offenbar so interessant, dass es sogar Eingang in die Kunst der Niederlande fand, wobei das Trinken häufig, so auch hier, zusammen mit einem anderen Suchtverhalten, nämlich dem Rauchen, dargestellt wurde. Grundsätzlich war dies vor allem als moralische Warnung zu verstehen: Man sollte sich nicht so verhalten wie der Mann in dieser Zeichnung. The seventeenth century was already well aware of the effects of alcohol on people's behavior. The subject was evidently so interesting that it even found its way into Dutch art, whereby drinking was often represented—as here—together with another addictive behavior, namely, smoking. Fundamentally, such pictures were to be understood first and foremost as a moralizing warning: the viewer was not to behave like the man in this drawing. Al in de 17de eeuw was bekend dat alcohol invloed heeft op het gedrag van mensen. Dit thema was blijkbaar zo interessant dat het zelfs zijn weg vond naar de Nederlandse kunst, waar drinken vaak, zoals ook hier, werd afgebeeld met een andere verslaving, namelijk roken: Dit was vooral bedoeld als morele waarschuwing: je moest je niet gedragen zoals de man op deze tekening.

24 · Stehender Bauer mit einer PfeifeStanding Peasant with a PipeStaande boer met pijp
Cornelis Dusart
1690, Zeichnung1690, drawing1690, tekening
Liberna Collection, Inv.-Nr. D 10 A
Cornelis Dusart war Ende des 17. Jahrhunderts der letzte große Meister der Haarlemer Schule, die in jenem Jahrhundert ihre Blüte erlebte. Wie sein Lehrer Adriaen van Ostade konzentrierte er sich auf das Alltagsleben. In dieser Zeit entwickelte sich die Zeichnung von einer Technik zur Vorbereitung für Kunstwerke zu einer eigenständigen Disziplin der grafischen Künste. Dieses bis ins Detail und koloriert ausgearbeitete Blatt, das direkt für den freien Markt geschaffen wurde, steht beispielhaft dafür. Cornelis Dusart was the last great master of the Haarlem School, which flourished in the seventeenth century. Like his teacher Adriaen van Ostade, he took his subjects from everyday life. During this period, drawing developed from a technique used in the preparatory stages of an artwork into an independent discipline within the graphic arts. The present sheet, worked in detail and finely colored, is a prime example of this and was created directly for the open market. Cornelis Dusart was eind 17de eeuw de laatste grote meester van de Haarlemse school, die in die eeuw haar bloeiperiode beleefde. Net als zijn leermeester Adriaen van Ostade concentreerde hij zich op het dagelijks leven. In die tijd ontwikkelde de tekenkunst zich van een techniek ter voorbereiding op kunstwerken tot een zelfstandige discipline binnen de beeldende kunst. Deze tot in detail en in kleuren uitgewerkte tekening, die rechtstreeks voor de vrije markt is gemaakt, is daar een voorbeeld van.

25 · Die PfannkuchenbäckerinThe Pancake MakerDe pannenkoekenbakster
Rembrandt Harmensz. van Rijn
1635, Radierung1635, etching1635, ets
Liberna Collection, Inv.-Nr. P 144
Es ist viel los im Haus! Um ein Feuer herum, auf dem eine ältere Frau Pfannkuchen backt, stehen und laufen acht weitere Kinder und Erwachsene. Mit großer Begeisterung warten sie auf die Leckereien, von denen die nächsten bald fertig sein werden. Mouths are already watering in this busy scene! Eight children and grown-ups are crowding around a fire, over which an elderly woman is cooking pancakes. All are ardently awaiting the delicious treats, and the next batch will soon be ready. Het is gezellig druk in huis! Rond een vuur waarop een oudere vrouw pannenkoeken bakt, staan en lopen nog acht kinderen en volwassenen. Ze wachten vol enthousiasme op de lekkernijen, waarvan de volgende snel klaar zullen zijn.

26 · Die PfannkuchenbäckerinThe Pancake MakerDe pannenkoekenbakster
Jan van de Velde d. J.Jan van de Velde the YoungerJan van de Velde de Jonge
um 1636, Radierungca. 1636, etchingca. 1636, ets
Tuliba Collection, Inv.-Nr. TP 0318
Eine ältere, etwas mürrisch dreinblickende Frau backt Pfannkuchen für eine Gruppe von Kindern, die um das den Raum erhellende Feuer ihr Essen genießen oder auf den nächsten Pfannkuchen warten. Im Gegensatz zu der Frau sehen die Kinder aufgrund der Leckerei, die sie erhalten, sehr glücklich aus. An elderly woman wearing a somewhat dour expression is making pancakes for a group of children. They are clustered around the fire illuminating the room, either already enjoying their pancake or waiting for the next one. In contrast to the woman, the children are radiant with delight at receiving the tasty treats. Een oudere, ietwat nors ogende vrouw bakt pannenkoeken voor een groep kinderen die genieten van hun eten of wachten op de volgende pannenkoek rond het vuur dat de kamer verlicht. In tegenstelling tot de vrouw zien de kinderen er zeer gelukkig uit vanwege de lekkernij die ze krijgen.

27 · Steinplatte mit Relief des steinernen Kamins aus dem BrenninckhofStone plaque with relief from the stone chimney breast in the Brenninckhof farmhouseStenen plaat met reliëf uit de stenen haard van de Brenninckhof
1804
Familiensammlung, Inv.-Nr. 123692Family Collection, Inv.-Nr. 123692Familiecollectie, Inv.-Nr. 123692
Diese behauene Steinplatte aus Ibbenbürener Sandstein wurde zusammen mit drei weiteren Kaminplatten vermutlich von Johan Berend Brenninkmeijer (1775–1825) und Catharina Elisabeth Grotmann (1780–1805) anlässlich ihrer Heirat in Auftrag gegeben. Die ursprünglich rechts und links am Kamin platzierten Platten datieren laut einer Inschrift auf 1804, das Jahr der Hochzeit. Sie dienten der Raumdekoration und als symbolisches Zeichen der Familiengründung und Inbesitznahme des Brenninckhofs, dem Stammhof der Familie Brenninkmeijer. This carved slab of Ibbenburen sandstone was probably commissioned together with three other chimney-breast plaques by Johan Berend Brenninkmeijer (1775-1825) and Catharina Elisabeth Grotmann (1780-1805) on the occasion of their marriage. According to an inscription, the plaques date from 1804, the year of the wedding. Originally placed on the right and left sides of the fireplace, they served both as interior decoration and as symbols of the founding of a new branch of the family and the couple's move into the Brenninckhof, the ancestral farmstead of the Brenninkmeijer family. Deze gebeitelde stenen plaat van zandsteen uit Ibbenbüren werd samen met drie andere haardplaten vermoedelijk in opdracht gegeven door Johan Berend Brenninkmeijer (1775-1825) en Catharina Elisabeth Grotmann (1780-1805) ter gelegenheid van hun huwelijk. De platen dienden als decoratie van de kamer en als symbolisch teken van het stichten van een gezin en het in bezit nemen van de Brenninckhof, de stamboerderij van de familie Brenninkmeijer.

28 · Zwei bestickte Stielfächer aus Pappe, Seide und HolzTwo embroidered hand fans made of card, silk, and woodTwee geborduurde waaiers op stelen van karton zijde en hout
o. D.n.d.z.d.
Stichting Ariadne’s Naaikussen, Inv.-Nr. 146286
Stielfächer mit festem Blatt gehören zu den ältesten Fächertypen der Menschheitsgeschichte. Sie dienten dem Abmildern von zu viel Hitze durch Zufächeln von Luft oder als Schattenspender bei starker Sonne, auch schützten sie das Gesicht, wenn das Feuer im Kamin allzu heftig brannte. Neben ihrer Funktionalität waren solche Fächer wichtige modische Accessoires. Fixed-handle fans with a rigid screen are among the oldest types of fans in human history. They were used for fanning air toward the body to reduce excessive heat and for providing shade in strong sunlight, as well as for shielding the face when the fire in the Earth burned too fiercely. Alongside their practical function, such fans were important fashion accessories. Waaiers op stelen met een vast blad behoren tot de oudste soorten waaiers in de geschiedenis van de mensheid. Ze dienden om overmatige hitte te temperen door lucht toe te waaien of om schaduw te bieden bij felle zon. Ook beschermden ze het gezicht wanneer het vuur in de haard al te hevig brandde. Naast hun functionaliteit waren dergelijke waaiers ook belangrijke modeaccessoires.

29 · Schatulle zur Aufbewahrung verschiedener Reliquien und Devotionalien (Herz Jesu), aus dem Besitz von Aenne Brenninkmeijer (1900–1982)Casket for storing various relics, rosaries, medals, and other devotional objects (Sacred Heart), among them probably pilgrimage souvenirs, formerly owned by Aenne Brenninkmeijer (1900–1982), Kistje voor het bewaren van verschillende relikwieën, rozenkransen, medailles en andere devotionalia (Hart van Jezus), deels vermoedelijk bedevaartssouvenirs, uit het bezit van Aenne Brenninkmeijer (1900-1982)
1830–1982, Schatulle1830–1982, casket1830-1982, kistje
Familiensammlung, Inv.-Nr. 115468Family Collection, Inv.-Nr. 115468Familiecollectie, Inv.-Nr. 115468

30 · Drei Zierscheiben-Nadelkissen in Herzform Three heart-shaped pinwheel-type pincushions Drie speldenkussens met decoratieve dekplaten in hartvorm
Aus verschiedenen Materialien (Samt, Seide, Schildpatt, Holz, Papier, Leder, Silber, Muschelbesatz), o. D.Made of various materials (velvet, silk, tortoiseshell, wood, paper, leather, silver, shell trim), n.d.Gemaakt van verschillende materialen (fluweel, zijde, schildpad, hout, papier, leer, zilver, schelpendecoratie), z.d.
Stichting Ariadne’s Naaikussen, Inv.-Nr. 124448, 124469, 125613
Die Sammlung Stichting Ariadne’s Naaikussen bewahrt zahlreiche Zierscheiben und Nadelkissen, jedoch nur drei in Herzform. Jedes besteht aus einem flachen mittleren Kissen, das – sandwichartig – zwischen zwei dekorativen Scheiben gehalten wird und der Aufnahme von Stecknadeln diente. Es gab solche Nadelkissen günstig und zweckmäßig, es gab sie als Souvenirs, aber auch aus teuren Materialien und mit symbolischen Motiven als Liebesgaben. The collection called Stichting Ariadne's Naaikussen (Ariadne's Sewing Cushion Foundation) houses numerous pinwheel-type pincushions, but only three in the shape of a heart. Each consists of two decorative panels front and back, with a flat cushion, into which pins could be stuck, "sandwiched" between them. Such pinwheel-type pincushions were available in inexpensive and purely functional styles, as souvenir keepsakes, and also as gifts for loved ones, crafted from costly materials and decorated with symbolic motifs. De collectie Stichting Ariadne's Naaikussen bevat talloze decoratieve dekplaten en speldenkussens, maar slechts drie in hartvorm. Elk object bestaat uit een plat kussen in het midden dat – als een sandwich – tussen twee decoratieve platen is geklemd en diende om spelden in te steken. Dergelijke speldenkussens waren betaalbaar en praktisch. Ze waren verkrijgbaar als souvenir, maar ook als geschenk voor geliefden met dure materialen en symbolische motieven.

31 · Gebinde von sechs herzförmigen Nadelkissen aus SeideSet of six heart-shaped pincushions made of silkBundel van zes hartvormige speldenkussens van zijde
o. D.n.d.z.d.
Stichting Ariadne’s Naaikussen, Inv.-Nr. 124451

32 · Châtelaine aus Silber mit einem Nadelkissen aus rotem Samt, in dem noch drei Stecknadeln steckenSilver châtelaine with a pincushion made of red velvet, still containing three pinsZilveren chatelaine met een speldenkussen van rood fluweel, waarin nog drie spelden zitten
o. D.n.d.z.d.
Stichting Ariadne’s Naaikussen, Inv.-Nr. 125618

33 · Hohe herzförmige Dose mit Nadelkissen, Deckel innen vergoldet, außen mit orangeroter Emaille und goldener, waagerechter KantenzierTall heart-shaped metal box containing a pincushion, lid gilded on the inside, orange-red enamel exterior with horizontal gold edgingHoge hartvormige doos met speldenkussen, deksel aan de binnenkant verguld, aan de buitenkant voorzien van oranjerode emaillen en gouden, horizontale randversiering
Paris, 1762–1768Paris, 1762–68Parijs, 1762-1768
Stichting Ariadne’s Naaikussen, Inv.-Nr. 125698

34 · Vorstecher aus Bein mit Herz und TurteltäubchenAwl carved with a heart and two turtledoves, bonePriem van been met hartje en tortelduifjes
o. D.n.d.z.d.
Stichting Ariadne’s Naaikussen, Inv.-Nr. 125397

35 · Anstecker in Form einer Sicherheitsnadel aus Kunststoff von C&A Babyclub mit HerzmotivC&A Baby Club brooch in the shape of a safety pin with a heart motifSpeldje in de vorm van een kunststof veiligheidsspeld van C&A Babyclub met hartmotie
1974/75Plastic, 1974–751974/1975
Unternehmenssammlung, Inv.-Nr. 110577Company Collection, Inv.-Nr. 110577Bedrijfscollectie, Inv.-Nr. 110577

36 · Button mit C&A-Logo und Herzmotiv „Een zaak naar uw hart!“ (sinngemäß: Ganz nach Ihrem Geschmack!) aus den NiederlandenButton with the C&A logo and a heart motif with the Dutch phrase “Een zaak naar uw hart!” (Just the way you like it!) from the NetherlandsButton met C&A-logo en hartmotief “Een zaak naar uw hart!“ uit Nederland
o. D.n.d.z.d.
Unternehmenssammlung, Inv.-Nr. 111208Company Collection, Inv.-Nr. 111208Bedrijfscollectie, Inv.-Nr. 111208

37 · Klebeetikett „Da lacht das Herz“Sticker with the German phrase “Da lacht das Herz” (Making the heart sing)Zelfklevend etiket “Da lacht das Herz“ (Daar lacht het hart)
o. D.n.d.z.d.
Unternehmenssammlung, Inv.-Nr. 111836Company Collection, Inv.-Nr. 111836Bedrijfscollectie, Inv.-Nr. 111836

38 · Schlüsselband und Kugelschreiber „Von Herzen seit 100 Jahren“Lanyard and ballpoint pen with the German phrase “Von Herzen seit 100 Jahren” (Sincerely for 100 years)Sleutelkoord en balpen “Von Herzen seit 100 Jahren“ (Van harte al 100 jaar)
2011, Werbegeschenke anlässlich des 100-jährigen Jubiläums von C&A Deutschland2011, promotional gifts to mark the centenary of C&A Deutschland2011, promotiegeschenken ter gelegenheid van het 100-jarig jubileum van C&A Duitsland
Unternehmenssammlung, Inv.-Nr. 113245, 113246Company Collection, Inv.-Nr. 113245, 113246Bedrijfscollectie, Inv.-Nr. 113245, 113246

39 · Amor docet Musicam (Sinnbild von Liebe und Musik)Amor docet Musicam (Loves Teaches Music)Amor docet Musicam (Zinnebeeld van liefde en muziek)
Jacob Jordaens
um 1644, Zeichnungca. 1644, drawingca. 1644, tekening
Liberna Collection, Inv.-Nr. D 31
Diese Zeichnung ist voller Liebe. Im 17. Jahrhundert reichte das Motiv eines Mannes und einer Frau, die gemeinsam musizieren, bereits aus, um Assoziationen mit dem Liebesspiel zu wecken. Hier ist dies jedoch erweitert um eine moralische Bedeutungsebene. Der Mann, der am Tisch im Hintergrund sitzt, warnt vor der Vergänglichkeit und Flüchtigkeit irdischer Freuden: Das Glas kann brechen und der Krug vermag, sich zu leeren. Der Putto, der dem Paar eine warnende Fackel entgegenhält, verweist auf die physischen und finanziellen Gefahren außerehelicher Liebe. This allegorical drawing is full of love. In the seventeenth century, the visual motif of a man and a woman making music together carried immediate associations with lovemaking. Here, however, it is complemented by a moralizing level of meaning. The man seated at the table in the background warns of the transient and fleeting nature of earthly pleasures: the glass can break and the carafe can be emptied. The putto holding out a warning torch toward the couple alludes to the physical and financial dangers of extramarital love. Deze tekening zit vol liefde. In de 17de eeuw was het motief van een man en een vrouw die samen muziek maken al voldoende om associaties op te roepen met het liefdesspel. Hier wordt dit echter uitgebreid met een morele betekenislaag. De man die aan de tafel op de achtergrond zit, waarschuwt voor de vergankelijkheid en vluchtigheid van aardse geneugten: het glas kan breken en de kruik kan leeg raken. De putto, die het paar een waarschuwende fakkel voorhoudt, verwijst naar de fysieke en financiële gevaren van buitenechtelijke liefde.

40 · Die UmarmungThe EmbraceDe omhelzing
Meister MZMaster MZMeester MZ
1503, Kupferstich1503, copper engraving1503, kopergravure
Tuliba Collection, Inv.-Nr. TP 0049
In dieser auf den ersten Blick alltäglichen Darstellung eines verliebten Paares versteckt sich eine tiefere Bedeutung. Durch verschiedene Elemente wird deutlich, dass es sich um Ehebruch handelt. Das Hirschgeweih über dem Kopf der Frau scheint eine Anspielung darauf zu sein, dass sie ihren Ehemann betrügt bzw. ihm Hörner aufsetzt. Dass sie gleichwohl den Avancen ihres Liebhabers offen gegenübersteht, lässt sich wiederum aus der offenen Schranktür hinter ihr ableiten. Und dass der Mann zügellose Absichten hegt, verrät der große Federschmuck auf seinem Hut. Selbst die Türklinke, auffällig im Vordergrund, gerät in diesem Kontext zum provokanten Symbol. Untreue ist abzulehnen, und so dient dieses Bild als Warnung, ihr nicht anheimzufallen. This at first sight innocent representation of a couple in love conceals a deeper significance. Various elements make it clear that this is an adulterous affair. The antlers above the woman's head are visually synonymous in German with cuckoldry and imply that she is deceiving her husband. The fact that she is nevertheless open to her lover's advances can be deduced from the cupboard door standing ajar behind her. Meanwhile, the large feathers adorning the man's hat betray his licentious intentions. Even the door handle, conspicuous in the foreground, becomes a provocative symbol in this context. Infidelity is to be spurned, and hence this image serves as a warning not to yield to it. Achter deze op het eerste gezicht alledaagse voorstelling van een verliefd paar gaat een diepere betekenis schuil. Verschillende elementen maken duidelijk dat het om overspel gaat. Het hertengewei boven het hoofd van de vrouw lijkt erop te zinspelen dat ze haar man bedriegt of hem de hoorns opzet. Dat ze openstaat voor de avances van haar minnaar, kan worden afgeleid uit de open kastdeur achter haar. En dat de man losbandige bedoelingen heeft, verraadt de grote verendos op zijn hoed. Zelfs de deurklink, opvallend op de voorgrond, wordt in deze context een provocerend symbool. Ontrouw is afkeurenswaardig en daarom dient deze voorstelling als waarschuwing om er niet aan ten prooi te vallen.

41 · Caritas (aus: Die Sieben Tugenden)Caritas (from The Seven Virtues)Caritas (uit: De zeven deugden)
Lucas van Leyden
um 1530, Kupferstichca. 1530, copper engravingca. 1530, kopergravure
Tuliba Collection, Inv.-Nr. TP 0325
Die allegorische Figur der Nächstenliebe (Caritas) sitzt mit einem Baby auf dem Schoß, während ein weiteres Baby sie von hinten umarmt. Die Liebe, hier dargestellt als Nächstenliebe, wird häufig als die höchste und bedeutendste der sieben Tugenden angesehen. The allegorical figure of Charity (Caritas) sits with a baby on her lap, while another infant embraces her from behind. Love, embodied here under the name of Charity, is often regarded as the highest and most important of the seven virtues. De allegorische figuur van de Naastenliefde (Caritas) zit met een baby op haar schoot, terwijl een andere baby haar van achteren omhelst. Liefde, hier in de vorm van de naastenliefde, wordt vaak beschouwd als de hoogste en belangrijkste van de zeven deugden.

42 · Das Liebespaar und der TodThe Lovers and DeathHet liefdespaar en de Dood
Rembrandt Harmensz. van Rijn
1639, Radierung1639, etching1639, ets
Tuliba Collection, Inv.-Nr. TP 0018
Das Leben ist vergänglich, und Rembrandt hätte dies nicht deutlicher zeigen können: Ein offenbar frisch verheiratetes junges Paar, in eleganter Kleidung und Händchen haltend (ein Hinweis auf die Ehe), blickt dem Tod, der mit seiner Sanduhr auf sie lauert, direkt in die Augen. Er wartet auf sie, während die Zeit vergeht, wie es für jeden Menschen auf der Erde gilt. Life is fleeting, and Rembrandt could not have illustrated this more clearly: a young, evidently newlywed couple, in elegant dress and holding hands (a reference to their marriage), look directly into the eyes of Death, who lurks before them with his hourglass. He is waiting for them, while time passes, as it does for every human being on Earth. Het leven is vergankelijk, en Rembrandt had dit niet duidelijker kunnen laten zien: een kennelijk pasgetrouwd jong stel, in elegante kleding en hand in hand (een verwijzing naar het huwelijk), kijkt de Dood, die met zijn zandloper op hen loert, recht in de ogen. Hij wacht op hen terwijl de tijd verstrijkt, zoals dat voor ieder mens op aarde geldt.

43 · Marter des Evangelisten Johannes (aus: Die Apokalypse)The Torture of John the Evangelist (from The Apocalypse)Martelaarschap van Johannes de Evangelist (uit: De Apocalyps)
Albrecht Dürer
um 1496–1498, Holzschnittca. 1496–98, woodcutca. 1496-1498, houtsnede
Liberna Collection, Inv.-Nr. P 53 A
Der Apostel Johannes wurde in Rom in ein Bad mit heißem Öl geworfen. Wundersamerweise überlebte er dieses Martyrium, woraufhin ihn der römische Kaiser Domitian nach Patmos verbannte. Hier schrieb Johannes seine Offenbarung, das letzte Buch des Neuen Testaments. The apostle John was thrown into a cauldron of hot oil in Rome. Miraculously, he survived this martyrdom, whereupon the Roman emperor Domitian banished him to Patmos. Here, John wrote his Revelations, the last book of the New Testament. De apostel Johannes werd in Rome in een bad met hete olie gegooid. Hij overleefde deze marteling op wonderbaarlijke wijze, waarna de Romeinse keizer Domitianus hem naar Patmos verbande. Hier schreef Johannes zijn Openbaring, het laatste boek van het Nieuwe Testament.

44 · Märtyrertod des Heiligen Laurentius von RomMartyrdom of Saint Lawrence of RomeMarteldood van de heilige Laurentius van Rome
Hans Baldung Grien
1505–1507, Holzschnitt1505–07, woodcut1505-1507, houtsnede
Liberna Collection, Inv.-Nr. P 105
Laurentius lebte im dritten Jahrhundert in Rom und war ein Wohltäter, der sich um die ärmsten Christ*innen der Stadt kümmerte. Hochrangige Würdenträger waren auf den Reichtum von Laurentius aus, aber er blieb seinem Glauben treu und gab alles, was er hatte, an die Armen. Dafür wurde er bestraft und über einem offenen Feuer gefoltert. Dieser Märtyrertod ließ ihn zu einem wichtigen Heiligen für die Christ*innen werden. Zu erkennen ist er an dem Gitterrost, auf dem er in den Flammen starb. Lawrence lived in the third century in Rome and distributed alms to the poorest Christians in the city. High-ranking dignitaries were bent on seizing Lawrence's wealth, but he remained true to his faith and gave everything he had to the poor. For this, he was punished and tortured over an open fire. His martyrdom made him an important saint for Christians. He can be recognized by the gridiron on which he died in the flames. Laurentius leefde tijdens de derde eeuw in Rome en was een weldoener die zich bekommerde om de armste christenen van de stad. Hoogwaardigheidsbekleders aasden op de rijkdom van Laurentius, maar hij bleef trouw aan zijn geloof en gaf alles wat hij had aan de armen. Daarvoor werd hij bestraft en boven een open vuur gemarteld. Door deze marteldood werd hij een belangrijke heilige voor de christenen. Hij is te herkennen aan het rooster waarop hij in de vlammen stierf.

45 · Rechter Seitenflügel eines TriptychonsRight wing of a triptychRechter zijvleugel van een triptiek
Angelo Puccinelli de Lucca (zugeschrieben)Angelo Puccinelli de Lucca (attributed)Angelo Puccinelli de Lucca (toegeschreven)
um 1375–1386, Gemäldeca. 1375–86, paintingca. 1375-1386, schilderij
Liberna Collection, Inv.-Nr. L-S20 (2)
Diese rechte Tafel eines Triptychons zeigt neben einem Engel oben in der Mitte Papst Urban V. mit den Köpfen der Apostel Petrus und Paulus, die er in der Lateranbasilika gefunden haben soll. Neben ihm steht die Heilige Klara mit dem Hostienkelch, vorn sind die Heiligen Franziskus von Assisi sowie Laurentius zu sehen. Letzterer hält das Gitter, auf dem er gemartert wurde. Zusammen mit dem linken Flügel, der ebenfalls zur Liberna Collection gehört, haben die beiden Seitentafeln einst ein Ensemble mit dem Altarbild in der Kirche Santa Maria Forisportam in Lucca gebildet, welches den Tod und die Himmelfahrt Mariens darstellt. Alongside an angel at top center, this right-hand wing of a triptych shows Pope Urban V with the heads of the apostles Peter and Paul, which he is said to have found in the Archbasilica of Saint John Lateran. Saint Clare stands beside him, holding the monstrance, while Saints Francis of Assisi and Lawrence can be seen in front. Lawrence is holding the gridiron on which he was martyred. Together with the left-hand wing, which likewise belongs to the Liberna Collection, the present panel once formed an ensemble with the altarpiece showing the Death and Assumption of the Virgin in the Church of Santa Maria Forisportam in Lucca. Dit rechterpaneel van een triptiek toont bovenaan een engel en in het midden paus Urbanus V met de hoofden van de apostelen Petrus en Paulus die hij zou hebben gevonden in de basiliek van Sint-Jan van Lateranen. Naast hem staat de heilige Clara met de hostiekelk en voor hen de heiligen Franciscus van Assisi en Laurentius. De laatste houdt het rooster vast waarop hij de marteldood stierf. De zijpanelen, waarvan de linkervleugel eveneens tot de Liberna Collection behoort, hebben ooit deel uitgemaakt van het altaarstuk in de kerk Santa Maria Forisportam in Lucca dat de dood en tenhemelopneming van Maria afbeeldt.

46 · Die Flucht nach Ägypten (Nachtstück)The Flight into Egypt (Night Scene)De vlucht naar Egypte (nachtstuk)
Hendrick Goudt (nach Adam Elsheimer)Hendrick Goudt (after Adam Elsheimer)Hendrick Goudt (naar Adam Elsheimer)
1613, Kupferstich1613, copper engraving1613, kopergravure
Tuliba Collection, Inv.-Nr. TP 0343
Eine der am häufigsten dargestellten Nachtszenen in der Kunst ist die Flucht der Heiligen Familie nach Ägypten. Nachdem Josef in einem Traum von einem Engel gewarnt worden war, dass König Herodes den neugeborenen Jesus töten wolle, floh er mit Maria und dem Kind nach Ägypten. Diese Geschichte bot Künstler*innen eine ausgezeichnete Gelegenheit, ihr Können im Umgang mit Hell-Dunkel-Kontrasten zu demonstrieren. The Holy Family's flight into Egypt is one of the most frequently represented night scenes in art. After Joseph was warned by an angel in a dream that King Herod wanted to kill the newborn Jesus, he fled with Mary and the child to Egypt. This story offered artists an excellent opportunity to demonstrate their skill in handling contrasts of light and shadow. Een van de vaakst afgebeelde nachtscènes in de kunst is de vlucht van de Heilige Familie naar Egypte. Nadat Jozef in een droom door een engel was gewaarschuwd dat koning Herodes de pasgeboren Jezus wilde doden, vluchtte hij met Maria en het kind naar Egypte. Dit verhaal bood kunstenaars een uitstekende gelegenheid om te demonstreren hoe goed ze licht-donkercontrasten konden weergeven.

47 · Die Anbetung der Hirten mit der LampeAdoration of the Shepherds with the LampDe aanbidding van de herders met de lamp
Rembrandt Harmensz. van Rijn
um 1654, Radierungca. 1654, etchingca. 1654, ets
Liberna Collection, Inv.-Nr. P 216
Nachdem ein Engel den Hirten verkündet hatte, dass der Erlöser geboren sei, begaben sie sich nach Bethlehem, um das Kind mit eigenen Augen zu sehen. Diese Anbetung durch die Hirten ist eine Geschichte, die in der Kunst häufig dargestellt ist. Durch die nächtliche Kulisse konnten die Künstler*innen mit der Gestaltung einer zentralen Lichtquelle und der entsprechenden Schatten experimentieren, was Rembrandt besonders gut beherrschte. After an angel announced to the shepherds that the Savior had been born, they went to Bethlehem to see the child with their own eyes. The Adoration of the Shepherds is a scene frequently treated in art. The nocturnal setting allowed artists to experiment with the representation of a central light source and the corresponding areas of shadow—a technique in which Rembrandt was particularly proficient. Nadat een engel aan de herders had verkondigd dat de Verlosser was geboren, gingen zij naar Bethlehem om het kind met eigen ogen te zien. Deze aanbidding door de herders is een verhaal dat in de kunst dikwijls is afgebeeld. Door de nachtelijke setting konden de kunstenaars experimenteren met de weergave van een centrale lichtbron en de bijbehorende schaduwen, iets waar Rembrandt bijzonder bedreven in was.

48 · Lesende Sibylle und ein Kind mit einer FackelReading Sibyl and a Child with a TorchLezende sibylle en een kind met een fakkel
Anonym (nach Ugo da Carpi, nach Raphael)Anonymous (after Ugo da Carpi, after Raphael)Anoniem (naar Ugo da Carpi, naar Rafaël)
um 1518, Chiaroscuro-Holzschnittca. 1518, chiaroscuro woodcutca. 1518, chiaroscuro-houtsnede
Tuliba Collection, Inv.-Nr. TP 0349
Die Druckgrafik entwickelte sich schnell zu einem geeigneten Medium, um Kompositionen anderer Kunstwerke, insbesondere Gemälde und Fresken, zu reproduzieren und so einem erweiterten Publikum zugänglich zu machen. Insbesondere in Italien geschah dies bereits im 16. Jahrhundert in größerem Umfang, um Werke der großen Meister der Renaissance zu verbreiten. Die Chiaroscuro-Technik war dafür besonders geeignet, da die verschiedenen Farben dazu beitrugen, dem Effekt eines Gemäldes noch näher zu kommen. Printmaking rapidly developed into a suitable medium in which to reproduce the compositions of other artworks, especially paintings and frescoes, and so to make them accessible to a wider audience. In Italy in particular, the works of the great Renaissance masters were already being disseminated on a growing scale in the sixteenth century through prints. The chiaroscuro woodcut technique was particularly well suited to this, since its different colors enabled it to achieve an effect even closer to painting. De prentkunst ontwikkelde zich al snel tot een geschikt medium om composities van andere kunstwerken, met name schilderijen en fresco's, te reproduceren en zo toegankelijk te maken voor een groter publiek. Vooral in Italië gebeurde dit al in de 16de eeuw op grote schaal om werken van de grote meesters van de renaissance te verspreiden. De chiaroscuro-techniek was hiervoor bijzonder geschikt, omdat de verschillende tinten ertoe bijdroegen dat het effect van een schilderij nog meer werd benaderd.

49 · Mars und Venus überrascht von VulcanusMars and Venus Surprised by VulcanMars en Venus betrapt door Vulcanus
Hendrick Goltzius
1585, Kupferstich1585, copper engraving1585, kopergravure
Tuliba Collection, Inv.-Nr. TP 0228
Vulcanus, der Gott des Feuers, erwischt seine Frau Venus beim Ehebruch mit dem Kriegsgott Mars. Er überrascht sie, als sie zusammen im Bett liegen, und verspottet sie vor einer großen An-zahl anderer Götter, die die Szene von oben beobachten. Im Hintergrund ist Vulcanus noch einmal zu sehen, hier bei der Arbeit in seiner Schmiede. Vulcan, the god of fire, catches his wife Venus committing adultery with Mars, the god of war. He surprises the two lying together in bed and ridicules them in front of a large company of other gods, who are watching the scene from overhead. Vulcan can be seen again in the background, here at work in his forge. Vulcanus, de god van het vuur, betrapt zijn vrouw Venus op overspel met de oorlogsgod Mars. Hij verrast hen terwijl ze samen in bed liggen en bespot hen ten overstaan van een groot aantal andere goden die de scène van bovenaf gadeslaan. Op de achtergrond is Vulcanus nogmaals te zien, hier aan het werk in zijn smederij.

50 · Die Verspottung der Ceres (oder: Ceres sucht ihre Tochter Proserpina)The Mocking of Ceres (or Ceres Seeking Her Daughter Proserpina)De bespotting van Ceres (of: Ceres zoekt haar dochter Proserpina)
Hendrick Goudt (nach Adam Elsheimer)Hendrick Goudt (after Adam Elsheimer)Hendrick Goudt (naar Adam Elsheimer)
1610, Kupferstich1610, copper engraving1610, kopergravure
Tuliba Collection, Inv.-Nr. TP 0116
Das Blatt zeigt die Geschichte von Ceres, die auf der Suche nach ihrer Tochter Proserpina (Persephone) ist, die von Pluto in die Unterwelt entführt wurde. Sie hält erschöpft an einem Häuschen, um etwas Wasser zu holen. Ein Junge namens Stellio macht sich über sie lustig, weil sie zu schnell trinkt, woraufhin Ceres wütend wird und den Rest ihres Getränks auf ihn wirft. Dadurch verwandelt er sich in eine Eidechse. The sheet shows an episode in Ceres's search for her daughter Proserpina (Persephone), who has been abducted by Pluto and taken to the underworld. Exhausted, Ceres stops at a house to get some water. A boy named Stellio pokes fun at her for drinking too greedily, whereupon Ceres becomes angry and flings the rest of her drink at him, turning him into a lizard. Deze prent toont het verhaal van Ceres, die op zoek is naar haar dochter Proserpina (Persefone), die door Pluto naar de onderwereld is ontvoerd. Ze houdt uitgeput halt bij een huisje om wat water te halen. Een jongen genaamd Stellio lacht haar uit omdat ze te snel drinkt, waarop Ceres boos wordt en de rest van haar drankje over hem heen gooit. Hierdoor verandert hij in een hagedis.

51 · Roter Blouson von C&ARed blouson by C&ARode blouson van C&A
vermutlich 1970er-Jahreprobably 1970svermoedelijk jaren 1970
Unternehmenssammlung, Inv.-Nr. 105507Company Collection, Inv.-Nr. 105507Bedrijfscollectie, Inv.-Nr. 105507
Auch wenn Rot immer wieder zur Modefarbe wird, selten jedoch ist es so feuerrot wie bei diesem Blouson, der durch einen weißen Reißverschluss geschlossen wird. Weiß als Kontrastfarbe findet sich auch bei den Strickbündchen an Saum und Ärmeln sowie bei den Kordeln, die sich oberhalb des Saumbündchens und an der Kapuze befinden. Vermutlich handelt es sich um ein Musterteil, das in den 1970er-Jahren für C&A gefertigt wurde. Even though red is always coming back into fashion, it is rarely as fiery red as in this blouson jacket, which is fastened with a white zipper. White is also used as a contrasting color on the knit cuffs at the hem and sleeves, as well as on the drawcords above the hem band and on the hood. This is probably a sample piece made for C&A in the 1970s. Rood is vaak in de mode, maar zelden is het zo vuurrood als bij deze blouson, die wordt gesloten met een witte ritssluiting. Als contrast is de kleur wit gebruikt in de gebreide boorden en manchetten en in de koordjes boven de boord en in de capuchon. Waarschijnlijk gaat het om een proefmodel dat in de jaren zeventig voor C&A is gemaakt.

52 · T-Shirt für Kinder von C&A Fashion Land mit dem Motiv eines FeuerschluckersChildren's T-shirt by C&A Fashion Land with the motif of a fire-eateT-shirt voor kinderen van C&A Fashion Land met het motief van een vuurspuwe
um 1993−1997ca. 1993–97ca. 1993-1997
Unternehmenssammlung, Inv.-Nr. 113256Company Collection, Inv.-Nr. 113256Bedrijfscollectie, Inv.-Nr. 113256

53 · Goldfarbenes Paillettenkleid von C&A Yessica pureGold sequined dress by C&A Yessica pureGoudkleurige japon met pailletten van C&A Yessica pure
aus der Herbst-/Winter-Kollektion Metropolis, 2011From the Metropolis fall/winter collection, 2011uit de herfst/wintercollectie Metropolis, 2011
Unternehmenssammlung, Inv.-Nr. 115979Company Collection, Inv.-Nr. 115979Bedrijfscollectie, Inv.-Nr. 115979

54 · Komste van zyne majesteit Willem III, koning van Groot Britanie, enz. in HollandKomste van zyne majesteit Willem III, koning van Groot Britanie, enz. in HollandKomste van zyne majesteit Willem III, koning van Groot Britanie, enz. in Holland, Den Haag: Arnoud Leers
Govert Bidloo
Den Haag: Arnoud Leers, 1691, BuchThe Hague: Arnoud Leers, 1691, bookDen Haag: Arnoud Leers, 1691, boek
Liberna Collection, Inv.-Nr. W 528
Der triumphale Einzug Wilhelms III. (1650–1702) im Frühling 1691 in Den Haag gilt als kostspieligste und aufwändigste öffentliche Veranstaltung, die bis dato auf niederländischem Boden stattgefunden hatte. Dieser Anlass wurde prachtvoll inszeniert und mit einem spektakulären Feuerwerk am Vijverberg abgeschlossen – Momente, die Romeyn de Hooghe nachträglich in Grafiken festgehalten hat. The triumphal entry of William III (1650-1702) into The Hague in the spring of 1691 ranks as the most expensive and lavish public event ever held on Dutch soil up to that time. The theatrically staged occasion concluded with a spectacular display of fireworks at the Vijverberg—one of the moments subsequently captured by Romeyn de Hooghe in his engravings. De triomfantelijke intocht van Willem III (1650-1702) in Den Haag in het voorjaar van 1691 geldt als het meest kostbare en pompeuze openbare evenement dat tot dan toe op Nederlandse bodem had plaatsgevonden. Deze gebeurtenis werd omlijst met veel pracht en praal en afgesloten met een spectaculair vuurwerk op de Vijverberg – momenten die Romeyn de Hooghe achteraf in prenten heeft vastgelegd.

55 · Feier zum 82. Geburtstag von Joseph Gerhard BrenninkmeijerJoseph Gerhard Brenninkmeijer's 82nd birthday celebrationFeest ter gelegenheid van de 82ste verjaardag van Joseph Gerhard Brenninkmeijer
1933, Film1933, film1933, film
Familienarchiv, Sig. 130000Family Archive, Sig. 130000Familiearchief, Sig. 130000
Joseph Gerhard (1851–1935) war der älteste Sohn des Unternehmensgründers August Brenninkmeijer (1819–1892). Er feierte 1933 seinen 82. Geburtstag im Kreis der Familie. Den krönenden Abschluss des für die Ausstellung gekürzten Films bildet ein Feuerwerk. Joseph Gerhard (1851-1935) was the eldest son of the company founder August Brenninkmeijer (1819-1892). In 1933, he celebrated his 82nd birthday with a family party. The film, which has been abridged for the exhibition, culminates in a fireworks display. Joseph Gerhard (1851-1935) was de oudste zoon van de oprichter van C&A August Brenninkmeijer (1819-1892). In 1933 vierde hij zijn 82ste verjaardag in familiekring. Een vuurwerk vormt de feestelijke afsluiting van de voor de tentoonstelling ingekorte film.

56 · Werbefilm Power für C&A Young Collections mit Fahrt einer Dampflok zum Musiktitel Believer von Marla GlenTV commercial for the C&A Young Collections advertising campaign Power, with a steam-train ride set to the music track Believer by Marla GleReclamefilm Power voor C&A Young Collections met de rit van een stoomlocomotief begeleid door het nummer Believer van Marla Glen
1995
Unternehmensarchiv, Sig. 117218Company Archives, Sig. 117218Bedrijfsarchief, Sig. 117218
In den 1990er-Jahren warb C&A um eine junge Zielgruppe. Werbespots und Kooperationen mit Musiksendern wie VIVA und MTV trafen bei Teens und Twens ins Schwarze. So auch die symbolträchtige Dampflokfahrt in eine offene und verheißungsvolle Zukunft in diesem Clip für die hauseigene Jugendmarke. Leider bildete sich der Imagegewinn nicht in den Verkaufszahlen ab, weil die Innengestaltung der Kaufhäuser und deren Warenpräsentation die geweckten Erwartungen nur selten erfüllen konnten. Die Stammkundschaft aus älteren Menschen und jungen Familien fühlte sich durch die Werbekampagne dagegen kaum angesprochen. In the 1990s, C&A sought to woo a younger clientele. Adverts and collaborations with music television channels such as VIVA and MTV hit the mark with teens and twentysomethings. So, too, did this TV commercial for C&A's Young Collections label, with its symbolic steam-train ride into an open and promising future. Sadly, the boost to the company's image was not reflected in the subsequent sales figures, because the interior design and product presentation at C&A's department stores rarely fulfilled the expectations raised. For C&A's traditional customer base of older people and young families, in turn, the advertising campaign held almost no relevance. In de jaren negentig wilde C&A een jonge doelgroep aanspreken. Reclamespots en samenwerking met muziekzenders als VIVA en MTV waren een schot in de roos bij tieners en twintigers. Dat gold ook voor de symbolische rit met een stoomlocomotief naar een open en veelbelovende toekomst in deze clip voor het eigen jeugdmerk. Helaas kwam de imagowinst niet tot uiting in de verkoopcijfers, omdat de inrichting van de winkels en de presentatie van de artikelen zelden konden voldoen aan de gewekte verwachtingen. De vaste klantenkring van ouderen en jonge gezinnen voelde zich daarentegen nauwelijks aangesproken door de reclamecampagne.

57 · Plakat zur C&A-Young-Collections-Kampagne Power mit DampflokomotivePoster for the C&A Young Collections advertising campaign Power, with a steam locomotivPoster voor de C&A Young Collections-campagne Power met stoomlocomotie
1995
Unternehmenssammlung, Inv.-Nr. 112800Company Collection, Inv.-Nr. 112800Bedrijfscollectie, Inv.-Nr. 112800

1 · De vermaerde koopstadt van Amstelredam
Cornelis Anthonisz.
1544, Holzschnitt (gedruckt von zwölf Druckstöcken)1544, woodcut (printed from twelve blocks)1544, houtsnede (gedrukt met twaalf houtblokken)
Liberna Collection, Inv.-Nr. TA 20 - 14
Eines der Hauptobjekte der Liberna Collection ist der umfangreiche Topografische Atlas – eine Sammlung loser und gebundener topografischer Karten der Niederlande. Ein Höhepunkt dieses Konvoluts ist die älteste gedruckte Karte von Amsterdam, die Cornelis Anthonisz. im Jahr 1544 angefertigt hat. Dieser beeindruckende Stadtplan ist von zwölf verschiedenen Holzblöcken gedruckt und misst mehr als 1 x 1 Meter. Die Karte zeigt Amsterdam aus der Vogelperspektive, also (schräg) von oben, und immer noch von ihrer mittelalterlichen Stadtmauer umgeben. Obwohl sich Amsterdam in den folgenden Jahrhunderten enorm vergrößert hat, ist vieles zu erkennen, was sogar heute noch besteht. So sind beispielsweise der Singel (mittelalterlicher Festungsgraben) sowie die Oude und die Nieuwe Kerk bereits im Amsterdam des 16. Jahrhunderts zu finden gewesen. The extensive Topographical Atlas, a collection of loose and bound topographical maps of the Netherlands, ranks as one of the most important items in the Liberna Collection. A highlight of this compendium is the oldest printed map of Amsterdam, produced by Cornelis Anthonisz. in 1544. Printed from twelve individual blocks, this impressive city map measures more than 1 meter on each side. It presents Amsterdam from a (diagonal) bird's-eye view, with the medieval walls still enclosing the city. Although Amsterdam has expanded dramatically over the following centuries, the map features many landmarks that survive to this day. For example, the Singel (the medieval moat) and the churches Oude and Nieuwe Kerk already existed in the sixteenth century. Een van de belangrijkste objecten in de Liberna Collection is de uitgebreide Topografische Atlas. Een hoogtepunt in deze collectie is de oudste gedrukte kaart van Amsterdam, gemaakt door Cornelis Anthonisz. in 1544. Deze indrukwekkende stadsplattegrond is gedrukt met twaalf verschillende houtblokken en meet meer dan 1 x 1 meter. De kaart toont Amsterdam vanuit vogelperspectief, dus (schuin) van boven, en nog steeds omringd door de middeleeuwse stadsmuur. Hoewel Amsterdam in de eeuwen daarna enorm werd uitgebreid, is er veel te zien dat ook nu nog bestaat. De Singel (middeleeuwse vestinggracht) en de Oude en Nieuwe Kerk waren bijvoorbeeld al in de 16de eeuw in Amsterdam te vinden.

2 · Stadtplan von SneekCity map of SneekStadsplattegrond van Sneek
Angefertigt anlässlich der Wiedereröffnung von C&A Sneek im Jahr 1977, Reproduktion nach Joan Blaeu [1648], 1977Produced on the occasion of the reopening of C&A Sneek in 1977, reproduction after Joan Blaeu [1648], 1977Gemaakt ter gelegenheid van de heropening van C&A Sneek in 1977, reproductie naar Joan Blaeu [1648], 1977
Unternehmenssammlung, Inv.-Nr. 138379Company Collection, Inv.-Nr. 138379Bedrijfscollectie, Inv.-Nr. 138379

3 · Luftaufnahme der C&A-Kleiderfabrik in MettingenAerial view of the C&A clothing factory in MettingenLuchtfoto van de C&A-kledingfabriek in Mettingen
1954, Fotografie (Reproduktion)1954, photograph (reproduction)1954, foto (reproductie)
Unternehmensarchiv, Sig. 106379Company Archives, Sig. 106379Bedrijfsarchief, Sig. 106379
Wo sich heute die Hauptausstellungsfläche der Draiflessen Collection befindet, wurde 1950 die Produktion der Herrenkleidung von C&A wieder aufgenommen. 1951 arbeiteten 599 Personen am neuen Standort in der Bachstraße. Ab den 1960er-Jahren wuchs dann der Konkurrenzdruck durch ausländische Produzenten mit niedrigeren Lohnkosten. C&A verlagerte die Herstellung von Kleidung zunächst nach Italien, später nach Südost- und Osteuropa sowie Asien. 1996 endete die Produktion von Herrensakkos in Mettingen; es wurden nur noch Kleinserien und Musterteile gefertigt. Ende 2004 wurde der Betrieb endgültig eingestellt. In 1950, C&A resumed production of men's clothing at the site where the Draiflessen Collection's main exhibition space now stands. By 1951, there were 599 people working at the new location on Bachstrasse. Beginning in the 1960s, however, competitive pressure intensified from foreign producers with lower labor costs. C&A initially relocated its clothing manufacture to Italy, later to southeastern and eastern Europe, and then to Asia. In 1996, the production of men's blazers in Mettingen came to an end, after which the factory here only made small quantities and samples. Operations finally ceased completely at the end of 2004. Waar zich nu de grootste tentoonstellingsruimte van de Draiflessen Collection bevindt, ging C&A in 1950 weer herenkleding produceren. In 1951 werkten er 599 mensen op de nieuwe locatie in de Bachstraße. Vanaf de jaren zestig steeg de concurrentiedruk door buitenlandse producenten met lagere loonkosten. In 1996 werd de productie van herencolberts in Mettingen gestaakt. C&A verplaatste de kledingproductie eerst naar Italië, later naar Zuidoost- en Oost-Europa en Azië. In 1996 werd de productie van herencolberts in Mettingen gestaakt. Daarna werden er alleen nog kleine series en monsters gemaakt. Eind 2004 werden de activiteiten definitief beëindigd.

4 · Hamburg 11
HGEsch Photography
2022, Fotografie, Edition 1/52022, photograph, edition 1/52022, foto, oplage 1/5
Sammlung Zeitgenössische Kunst, Inv.-Nr. 113045Contemporary Art Collection, Inv.-Nr. 113045Collectie hedendaagse kunst, Inv.-Nr. 113045
Diese Luftbildaufnahme des renommierten Architekturfotografen HGEsch zeigt die Mönckebergstraße in Hamburg. Links befindet sich das C&A-Kaufhaus, das kurz danach abgerissen worden ist. C&A hatte bereits 1913 die erste Filiale an dieser Stelle eröffnet, welche im Laufe der Zeit mehrfach umgebaut wurde. Auf dem Foto ist der Bau aus dem Jahr 1965 des Essener Architekten Ric Stiens, der mehr als drei Jahrzehnte für C&A tätig war, zu sehen. This aerial photograph by the renowned architectural photographer HGEsch shows the Monckebergstrasse in Hamburg. On the left we see the C&A department store, which was demolished shortly afterward. C&A had opened its first store at this location in 1913, and it was renovated several times over the years. The photo shows the building designed in 1965 by the architect Ric Stiens from Essen, who worked for C&A for over three decades. Op deze luchtfoto van de gerenommeerde architectuurfotograaf HGEsch is de Mönckebergstraße in Hamburg te zien. Links bevindt zich de C&A-vestiging, die kort daarna werd afgebroken. C&A had al in 1913 het eerste filiaal op deze plek geopend, dat in de loop der tijd meerdere keren werd verbouwd. Op de foto is het gebouw uit 1965 te zien van architect Ric Stiens uit Essen, die meer dan dertig jaar voor C&A heeft gewerkt.

5 · Kästchen für unterschiedliche NadelnNeedle case for storing various types of needlesDoosje van karton voor diverse naalden
Pappe, Leder und Metall, 1851 (?)Made of cardboard, leather, and metal, 1851 (?)Karton, leer en metaal, 1851 (?)
Stichting Ariadne’s Naaikussen, Inv.-Nr. 124427
Dieses Nadelkästchen ist im Inneren mit einem Leporello aus Pappe für Nadeln unterschiedlicher Größen ausgestattet. Außen zeigt es das bunte Treiben der 1851 in London veranstalteten ersten Weltausstellung und den imposanten Kristallpalast. Bei genauem Hinschauen ist ein Vogelschwarm zu erkennen, der sich oberhalb des 33 Meter hohen Mittelschiffes in die Lüfte geschwungen hat. This needle case contains an accordion-style cardboard compartment for storing needles of various sizes. The picture on the lid depicts the hustle and bustle of the first world expo, which was held in London and is known as the Great Exhibition of 1851, centered around the imposing Crystal Palace. If you look closely, you can see a flock of birds that has taken flight above the building's 33-meter-high central nave. Dit naaldendoosje is aan de binnenkant voorzien van een kartonnen leporello voor naalden van verschillende grootte. Aan de buitenkant is de levendige drukte afgebeeld van de eerste Wereldtentoonstelling in Londen van 1851 en het imposante Crystal Palace. Bij nadere bestudering is een zwerm vogels te zien die boven het 33 meter hoge middenschip door de lucht vliegt.

6 · Zwei Nähzwingen mit VögelnTwo sewing clamps with birdsTwee naaiklemmen met vogels
Metall, Gewebe, Holz, o. D.Wood, metal, and fabric, n.d.Metaal, stof en hout, z.d.
Stichting Ariadne’s Naaikussen, Inv.-Nr. 125725, 125113
Nähzwingen waren wichtige Nähutensilien, die – unterschiedlich in Material und Ausstattung – am Tisch festgeschraubt wurden. Sie ersetzten die beim Nähen oft benötigte dritte Hand und boten weiterem Nähzubehör Platz. Mit Vögeln ausgestattet, erhielten diese in England den Namen Sewing Birds und wurden dort und in den USA Mitte des 19. Jahrhunderts zu Tausenden verkauft. Made of various materials and designs, such clamps were important sewing tools that could be affixed to a table. They served as the "third hand" often needed when sewing, providing space for additional sewing accessories. Decorated with birds, these clamps were called "sewing birds" in England. In the mid-nineteenth century, thousands of them were sold there and in the United States. Naaiklemmen waren belangrijke naaibenodigdheden die – in verschillende materialen en uitvoeringen – aan de tafel werden vastgeschroefd. Ze vervingen de derde hand die bij het naaien vaak nodig was en boden plaats aan ander naaigerei. Deze met vogels versierde klemmen kregen in Engeland de naam sewing birds en werden daar en in de VS halverwege de 19de eeuw bij duizenden verkocht.

7 · Scherenförmige Klemme in Gestalt eines StorchsScissor clamp in the form of a storkSchaarvormige klem in de vorm van een ooievaar
Silber, o. D.Silver, n.d.Zilver, z.d.
Stichting Ariadne’s Naaikussen, Inv.-Nr. 124255
Der Storch gilt als Überbringer des Kindersegens. Die Vorstellung, er trage Neugeborene durch die Luft zu ihren Eltern, machte ihn zu einem naheliegenden Symbol für Geburt und Wochenbett. Sogenannte Storchenscheren wie dieses Exemplar, das beim Öffnen in einer kleinen Höhlung des Vogelkörpers ein Baby enthüllt, gehen auf historische Nabelschnurklemmen von Hebammen zurück und wurden ab der zweiten Hälfte des 18. Jahrhunderts zu beliebten Geschenken für Wöchnerinnen. According to legend, the stork brings babies into the world. The belief that he carried newborns through the air to their parents made him an obvious symbol of birth and motherhood. "Stork scissors" like this pair, which open to reveal a baby in a small cavity in the bird's body, trace their origins to historical umbilical cord clamps used by midwives, and thus became popular gifts for new mothers in the second half of the eighteenth century. De ooievaar wordt beschouwd als de brenger van kinderen. Het idee dat hij pasgeborenen door de lucht naar hun ouders draagt, maakte hem tot een voor de hand liggend symbool voor geboorte en kraamtijd. Zogenaamde ooievaarsscharen vonden hun oorsprong in historische navelstrengklemmen van vroedvrouwen en werden vanaf de tweede helft van de 18de eeuw populaire geschenken voor kraamvrouwen. Zo ook dit exemplaar, dat bij het openen in een kleine holte van het vogellichaam een baby onthult.

8 · Acht Fingerhüte mit VogelmotivenEight thimbles depicting birdsAcht vingerhoedjes met vogelmotieven
Aus verschiedenen Materialien (Zinn, Gold, Silber, Emaille, Porzellan, Cloisonné), o. D.Made of various materials (tin, gold, silver, enamel, porcelain, cloisonné), n.d.Gemaakt van verschillende materialen (tin, goud, zilver, email, porselein, cloisonné), z.d.
Stichting Ariadne’s Naaikussen, Inv.-Nr. 124372, 124376, 124389, 124391, 124392, 124393, 125246, 125247
Diese als Vogelköpfe gestalteten oder mit Vogelmotiven bemalten Fingerhüte hatten eher dekorativen Charakter oder aber es handelte sich um Sammelobjekte, als dass sie zur Handarbeit benutzt wurden. Designed as bird heads or painted with bird motifs, these thimbles were more decorative than functional, and probably served primarily as collector's items. Deze vingerhoedjes in de vorm van vogelkopjes of beschilderd met vogelmotieven werden niet zozeer gebruikt voor het handwerken, maar hadden eerder een decoratief karakter of waren verzamelobjecten.

9 · Große Nadelbüchse aus Holz in Gestalt einer Eule mit GlasaugenLarge wooden needle case in the form of an owl with glass eyesGrote naaldenkoker van hout in de vorm van een uil met glazen ogen
o. D.n.d.z.d.
Stichting Ariadne’s Naaikussen, Inv.-Nr. 124668

10 · Nadeldose für Nadelhefte in Gestalt eines Vogels aus Messing und GlasNeedle case for papers of needles, in the form of a bird, brass and glasNaaldendoos van messing en glas in de vorm van een vogel voor naaldenboekjes
W. Avery & Son
o. D.n.d.z.d.
Stichting Ariadne’s Naaikussen, Inv.-Nr. 125102

11 · Châtelaine als Wollknäulhalter mit VogelmotivChâtelaine with bird decoration for holding skeins of yarnChatelaine als wolkluwenhouder met vogelmotief
Claus Iversen
Silberlegierung, vor 1855Silver alloy, before 1855Zilverlegering, voor 1855
Stichting Ariadne’s Naaikussen, Inv.-Nr. 125694
Diese Châtelaine vereint funktionalen Nutzen mit dekorativer Gestaltung. Die am Taillenbund zu befestigende Spange ist mit einem auf einem Ast sitzenden Adler verziert. Dieser richtet seinen Blick auf das für das Stricken am Haken fixierte Wollknäuel. This chatelaine combines functionality with a decorative design. An eagle perched on a branch adorns the clasp that attaches to the waistband. The bird looks down at the skein of yarn attached to the hook on the chatelaine. Deze chatelaine combineert functionaliteit met decoratieve vormgeving. De klem, die aan de tailleband wordt bevestigd, is versierd met een adelaar die op een tak zit. Hij richt zijn blik op de knot breiwol die aan de haak is bevestigd.

12 · Vier Blechspielzeuge mit Aufziehschlüsseln in Form verschiedener Vögel als Give-away zur Eröffnung von C&A in OstdeutschlandFour wind-up tin bird toys, giveaways for the opening of the C&A branch in East GermanVier blikken speelgoedfiguren in de vorm van verschillende vogels met opwindsleutels als giveaway ter gelegenheid van de opening van C&A in Oost-Duitslan
um 1994–1997ca. 1994–97ca. 1994-1997
Unternehmenssammlung, Inv.-Nr. 104093, 104094, 104095, 104096Company Collection, Inv.-Nr. 104093, 104094, 104095, 104096Bedrijfscollectie, Inv.-Nr. 104093, 104094, 104095, 104096

13 · Große Papiertragetasche aus den Niederlanden mit C&A-Logo und der Darstellung verschiedener VogelartenLarge paper shopping bag from the Netherlands featuring the C&A logo and images of various birdGrote papieren draagtas uit Nederland met C&A-logo en afbeeldingen van verschillende vogelsoorten
o. D.n.d.z.d.
Unternehmenssammlung, Inv.-Nr. 103358Company Collection, Inv.-Nr. 103358Bedrijfscollectie, Inv.-Nr. 103358

14 · Vorabdruck einer historischen C&A-Anzeige von 1960 zur Veröffentlichung in der Zeitschrift SternAdvance copy of a historical C&A advertisement from 1960 for publication in the magazine SternProefdruk van een historische C&A-advertentie uit 1960 voor publicatie in het tijdschrift Stern
1998, Werbung1998, advertisement1998, reclame
Unternehmensarchiv, Sig. 106524Company Archives, Sig. 106524Bedrijfsarchief, Sig. 106524
Ein Lockvogelangebot ist eine Werbemaßnahme, bei der Händler besonders günstige Waren anpreisen, diese jedoch nicht in ausreichender Menge vorrätig haben oder bewusst zu nicht kostendeckend niedrigen Preisen kalkulieren, um Kundschaft ins Geschäft zu ziehen. Einmal dahin gelockt, wird häufig versucht, teurere Alternativen zu verkaufen. Gegen solche Geschäftspraktiken positioniert sich C&A in dieser Anzeige offensiv gegenüber der Konkurrenz. The term Lockvogelangebot (literally, "decoy-bird offer") describes a bait-and-switch advertising tactic in which retailers promote particularly low-priced goods, but do not stock sufficient quantities, or deliberately set prices below cost in order to attract customers. Having lured them in, the company then often tries to interest them in more expensive alternatives. In this advertisement, C&A takes an aggressive stance against such practices to set itself apart from the competition. Een lokkertje (in het Duits Lockvogelangebot) is een reclametruc waarbij winkeliers zeer voordelige artikelen aanprijzen om klanten naar de winkel te lokken. Ze hebben deze echter niet in voldoende hoeveelheden op voorraad of verkopen ze bewust tegen prijzen die niet kostendekkend zijn. Tegen dergelijke handelspraktijken neemt C&A in deze advertentie stelling tegenover de concurrentie.

15 · Damenbluse mit Vogelmotiven von C&A aus GroßbritannienLadies’ blouse with birds from C&A in Great BritainDamesblouse met vogelmotieven van C&A uit Groot-Brittannië
1970er-Jahre1970sJaren 1970
Unternehmenssammlung, Inv.-Nr. 131190Company Collection, Inv.-Nr. 131190Bedrijfscollectie, Inv.-Nr. 131190

16 · Illustration zur Geschichte Das Wolkenpferd für die C&A-Kinderzeitschrift Canterbumm erzählt Euch wasIllustration from the story Das Wolkenpferd (The Cloud Horse) from C&A's children's magazine Canterbumm erzählt Euch wasIllustratie bij het verhaal Das Wolkenpferd (Het wolkenpaard) voor het C&A-kindertijdschrift Canterbumm erzählt Euch was
1954, Zeichnung und Aquarell1954, drawing and watercolor1954, tekening en aquarel
Unternehmensarchiv, Sig. 129828Company Archives, Sig. 129828Bedrijfsarchief, Sig. 129828
Das Bild wurde in der Kinderzeitschrift zusammen mit der entsprechenden Geschichte in Reimform abgedruckt. Darin wird die Wanderung einer pferdeähnlichen Wolkenformation über den Himmel beschrieben. Zu ihren Stationen gehören der Kirchturm, ein Wiesenhang und – wenn auch nur im Bild und nicht im Text verewigt – ein C&A-Kaufhaus. The picture appeared in the children's magazine together with the corresponding story. Written in rhyme, it describes a journey taken across the sky by a cloud formation resembling a horse. The landmarks it passes include the church tower, a grassy slope, and a C&A department store—although the latter appears only in the picture, not in the text. Deze afbeelding werd in het kindertijdschrift afgedrukt samen met het bijbehorende verhaal in rijmvorm. Daarin wordt de tocht van een paardachtige wolkenformatie door de lucht beschreven. Tussenstops zijn de kerktoren, een grashelling en – hoewel alleen in de afbeelding en niet in de tekst vereeuwigd – een C&A-winkel.

17 · Baptême Japonais
Félix Hilaire Buhot
1887, Radierung, Kaltnadelradierung und Aquatinta1887, etching, drypoint, and aquatint1887, ets, drogenaaldets en aquatint
Tuliba Collection, Inv.-Nr. TP 0171
Diese außergewöhnliche Grafik mit dem Titel Baptême Japonais (Taufe im japanischen Stil) zeigt ein Porträt des Künstlersohnes. Rechts sitzen zwei Eulen auf einem Ast. Diese geheimnisvollen Nachtvögel waren für Félix Hilaire Buhot von Bedeutung; er signierte viele seiner Kunstwerke mit einer Eule als eine Art Markenzeichen. Darüber hinaus sind in der Darstellung verschiedene japanische Elemente zu sehen. Dies passt gut zum Zeitgeist: Ende des 19. Jahrhunderts entstand infolge der Globalisierung die Bewegung des Japonismus. In Europa waren immer mehr Objekte und Kunstwerke aus Japan zu sehen, was viele Künstler*innen dieser Zeit anzog und beeinflusste. This unusual print entitled Baptême Japonais (Japanese Baptism) depicts the artist's son. On the right, two owls perch on a branch. These mysterious nocturnal birds held special significance for Félix Hilaire Buhot, who signed many of his artworks with an owl as his trademark. The print also features various Japanese elements, in keeping with the spirit of the times, as nascent globalization in the late nineteenth century gave rise to the Japonisme movement. Objects and artworks from Japan became increasingly popular in Europe, attracting and influencing many artists. In deze bijzondere prent met de titel Baptême Japonais (Doop in Japanse stijl) is een portret afgebeeld van de zoon van de kunstenaar. Rechts zitten twee uilen op een tak. Deze mysterieuze nachtvogels waren belangrijk voor Félix Hilaire Buhot; hij signeerde veel van zijn kunstwerken met een uil als een soort handelsmerk. Daarnaast zijn in de afbeelding verschillende Japanse elementen te zien. Dit past goed bij de tijdgeest: eind 19de eeuw ontstond de beweging van het japonisme als gevolg van de globalisering. In Europa waren steeds meer objecten en kunstwerken uit Japan te zien, wat veel kunstenaars uit die tijd aansprak en beïnvloedde.

18 · Der Neid, auf einem Drachen reitendEnvy Riding a DragonDe Afgunst, rijdend op een draak
Anonym (Süddeutschland?/Augsburg?)Anonymous (Southern Germany?/Augsburg?)Anoniem (Zuid-Duitsland?/Augsburg?)
Um 1470–1480, Miniaturca. 1470–80, miniatureca. 1470-1480, miniatuur
Liberna Collection, Inv.-Nr. M 5
Die Miniatur zeigt einen Ritter in Rüstung auf einem scheinbar flugunfähigen Drachen, denn Flügel hat lediglich die Fledermaus auf dem Schild des Reiters, der außerdem ein Schlangenbanner und auf seinem Helm einen Bienenkorb trägt. Die Bildunterschrift „der Neid“ weist ihn als Personifikation einer der sieben Todsünden aus. The miniature depicts a knight in armor riding a dragon that appears incapable of flight: the bat on the knight's shield has wings, but the dragon itself does not. The knight also carries a banner with a snake and wears a beehive on his helmet. The caption "der Neid" (Envy) identifies him as a personification of one of the Seven Deadly Sins. Deze miniatuur toont een ridder in harnas op een draak die niet lijkt te kunnen vliegen, want vleugels heeft alleen de vleermuis op het schild van de ruiter. Uit het opschrift 'der Neid' (de Afgunst) blijkt dat hij de personificatie is van een van de zeven hoofdzonden.

19 · StundenbuchBook of HoursGetijdenboek
Meister der Haarlemer BibelMaster of the Haarlem BibleMeester van de Haarlemse Bijbel
Text Niederländisch, um 1460–1470, ManuskriptDutch text, ca. 1460–70, illuminated manuscriptTekst in het Nederlands, ca. 1460-1470, manuscript
Tuliba Collection, Inv.-Nr. Ms. 1
Das vorliegende Manuskript mit sieben ganzseitigen Miniaturen, darunter ein Motiv zum Pfingstwunder mit dem Heiligen Geist in Gestalt einer Taube, zählt zu den besten Werken des sogenannten Meisters der Haarlemer Bibel. Die reich illuminierten Bordüren korrespondieren oft mit den leuchtenden Miniaturen auf der gegenüberliegenden Seite. Häufig integrierte der Künstler Engel, Musikinstrumente, kleine Tiere, Vögel oder Insekten in die Schmuckränder. This illuminated manuscript with seven full-page miniatures, including one depicting the Miracle of Pentecost with the Holy Spirit in the form of a dove, ranks among the finest works by the artist known as the Master of the Haarlem Bible. The richly illuminated borders often correspond to the vibrant miniatures on the facing pages. The artist frequently incorporated angels, musical instruments, small animals, birds, and insects into the decorative borders. Dit manuscript met zeven bladvullende miniaturen, waaronder een afbeelding van het Pinksterwonder met de Heilige Geest in de gedaante van een duif, behoort tot de beste werken van de zogeheten Meester van de Haarlemse Bijbel. De weelderige randversieringen sluiten vaak aan bij de schitterende miniaturen op het tegenoverliggende blad. De kunstenaar verwerkte dikwijls engelen, muziekinstrumenten, kleine dieren, vogels of insecten in de randversieringen.

20 · Zwei Postkarten aus der C&A-Jinglers-Kampagne The Earth, the Wind & the FireTwo postcards from C&A's Jinglers advertising campaign The Earth, the Wind & the FireTwee ansichtkaarten uit de Jinglers-campagne The Earth the Wind & the Fire van C&A
Werbegeschenke mit Darstellung zweier junger Menschen mit weißer Taube, Fotos: Studio Wolfen, 1994Promotional gifts depicting two young people holding white doves, photos: Studio Wolfe, 1994Promotiegeschenken met een afbeelding van twee jonge mensen met een witte duif, foto's: Studio Wolfen, 1994
Unternehmenssammlung, Inv.-Nr. 112840, 112841Company Collection, Inv.-Nr. 112840, 112841Bedrijfscollectie, Inv.-Nr. 112840, 112841

21 · Das Leben und die Passion ChristiPictorial Life and Passion of ChristHet leven en de Passie van Christus
Meister des Raphael de MercatellisMasters of Raphael de MercatellisMeester van Raphael de Mercatellis
um 1520–1530, Manuskriptca. 1520–30, illuminated manuscriptca. 1520-1530, manuscript
Tuliba Collection, Inv.-Nr. Ms. 10
Die 58 ganzseitigen Miniaturen in diesem ungewöhnlichen, text-freien Manuskript sind umgeben von schwarzen Rändern und damit ganz auf das Bild konzentriert. Stilistisch basiert ein Großteil der Kompositionen auf Albrecht Dürers Kleiner Passion (1511), die der Mercatellis-Meister kreativ abwandelte. Black borders surround the fifty-eight full-page miniatures in this unusual illuminated manuscript, which contains no text, allowing the viewer to focus entirely on the images. The style of most of the compositions closely follows Albrecht Durer's Small Passion (1511), which the Mercatellis masters creatively adapted. De 58 bladvullende miniaturen in dit ongewone manuscript zonder tekst zijn omgeven door zwarte randen, waardoor de aandacht volledig op de afbeeldingen is gericht. Qua stijl is een groot deel van de composities gebaseerd op Albrecht Dürers Kleine Passie (1511), die de Meester van Mercatellis creatief heeft aangepast.

22 · PfingstfreudePfingstfreude (Joy of Pentecost)Pinksterplezier
28. Mai 1925, WerbeanzeigeMay 28, 1925, advertisement28 mei 1925, advertentie
Unternehmensarchiv, Sig. 1404Company Archives, Sig. 1404Bedrijfsarchief, Sig. 1404
„Pfingstfreude“, so der Text dieser Anzeige, sei nur denkbar im Zusammenhang mit neuer, eleganter Sommerkleidung. Zudem sei diese aufgrund der bekanntlich günstigen C&A-Preise leicht erreichbar, also mit anderen Worten: erschwinglich. Verantwortlich für ihre Gestaltung war der Werbefachmann Kurt Lisser (1880–1936), was man an seinem Künstlermonogramm rechts unten auf der Anzeige erkennen kann. According to the text of this advertisement, one can only experience Pfingstfreude, or the "joy of Pentecost," in connection with new, elegant summer clothing. C&A's famously low prices, of course, make this easily accessible—or, in other words, affordable. Advertising expert Kurt Lisser (1880-1936) designed the ad, as indicated by his monogram in the lower right corner. Pfingstfreude' (pinksterplezier) is volgens de tekst van deze advertentie alleen denkbaar met nieuwe, elegante zomerkleding. Bovendien is die dankzij de welbekende aantrekkelijke prijzen van C&A voor iedereen bereikbaar, oftewel: betaalbaar. Reclamevakman Kurt Lisser (1880-1936) was verantwoordelijk voor het ontwerp, wat blijkt uit zijn kunstenaarsmonogram rechtsonder in de advertentie.

23 · Schallplatte zur Werbekampagne Daydream mit den Famous Hits der US-amerikanischen Folk-Rock-Band The Mamas & The Papas samt Titelsong Dream A Little Dream Of MeVinyl record accompanying the advertising campaign Daydream, featuring famous hits by the American folk-rock band The Mamas & the Papas, including the title song "Dream a Little Dream of Me"Grammofoonplaat van de reclamecampagne Daydream met de Famous Hits van de Amerikaanse folk-rockband The Mamas & The Papas inclusief de titelsong Dream A Little Dream Of Me
1992
Unternehmenssammlung, Inv.-Nr. 102253Company Collection, Inv.-Nr. 102253Bedrijfscollectie, Inv.-Nr. 102253

24 · Postkarte der C&A-Young-Collections-Werbekampagne PowerPostcard from the C&A Young Collections advertising campaign PowerAnsichtkaart van de C&A Young Collections-reclamecampagne Power
Werbegeschenk mit Darstellung eines Windrads, Foto:Huma Rosentalski, 1995Promotional gift depicting a windmill, photo: Huma Rosentalsk, 1995Promotiegeschenk met afbeelding van een windmolen, foto: Huma Rosentalsk, 1995
Unternehmenssammlung, Inv.-Nr. 112802Company Collection, Inv.-Nr. 112802Bedrijfscollectie, Inv.-Nr. 112802

25 · Postkarte der C&A-Young-Collections-Werbekampagne True StoriesPostcard from the C&A Young Collections advertising campaign True StoriesAnsichtkaart van de C&A Young Collections-reclamecampagne True Stories
Werbegeschenk mit Motiv einer Brücke (New York) mit schneckenförmiger Wolkenformation, Foto: Rolf Göllnitz, 1996Promotional gift depicting a bridge (New York) with a spiral cloud formation, photo: Rolf Göllnitz, 1996Promotiegeschenk met motief van een brug (New York) met slakkenhuisvormige wolkenformatie, foto: Rolf Göllnitz, 1996
Unternehmenssammlung, Inv.-Nr. 112823Company Collection, Inv.-Nr. 112823Bedrijfscollectie, Inv.-Nr. 112823

26 · Postkarte der Jinglers-Werbekampagne Wild at HeartPostcard from the Jinglers advertising campaign Wild at HeartAnsichtkaart van de Jinglers-reclamecampagne Wild at Heart
Werbegeschenk mit Motiv von tanzenden jungen Menschen und Nebel, Foto: Studio Wolfen, 1994Promotional gift depicting young people dancing in the fog, photo: Studio Wolfen, 1994Promotiegeschenk met motief van dansende jonge mensen en nevel, foto: Studio Wolfen, 1994
Unternehmenssammlung, Inv.-Nr. 112835Company Collection, Inv.-Nr. 112835Bedrijfscollectie, Inv.-Nr. 112835

27 · Werbeplakat „Unsere Preise sind durch den Wind“Poster “Unsere Preise sind durch den Wind” (Our prices will blow you away)Reclameposter 'Unsere Preise sind durch den Wind' (Er waait een voordelige wind door onze prijzen)
o. D.n.d.z.d.
Unternehmenssammlung, Inv.-Nr. 102427Company Collection, Inv.-Nr. 102427Bedrijfscollectie, Inv.-Nr. 102427

28 · Windy Weather
James Gillray (nach John Sneyd)James Gillray (after John Sneyd)James Gillray (naar John Sneyd)
1808, Radierung1808, etching1808, ets
Liberna Collection, Inv.-Nr. U-P6 (2)
Die Radierung von James Gillray gehört zu einer siebenteiligen Serie satirischer Motive. Hier kämpft ein dürrer Mann mit starkem Gegenwind, hält seinen Hut mit der einen Hand und steckt die andere trotz hochfliegender Jacke lässig in die Hosentasche. James Gillray's etching belongs to a seven-part series of satirical images. Here, a skinny man battles strong headwinds, holding his hat on with one hand and casually sticking the other in the pocket of his trousers, even though his jacket is flying up behind him. Deze ets van James Gillray maakt deel uit van een zevendelige serie satirische motieven. Hier trotseert een magere man de sterke tegenwind, terwijl hij met zijn ene hand zijn hoed vasthoudt en de andere ondanks zijn hoog opwaaiende jas nonchalant in zijn broekzak heeft gestoken.

29 · Autumn Wind
Charles Ephraim Burchfield
1952, Lithografie1952, lithograph1952, lithografie
Tuliba Collection, Inv.-Nr. TP 0160
Charles Ephraim Burchfield war einer der originellsten und poetischsten Maler der modernistischen Bewegung in Cleveland (USA) im 20. Jahrhundert. Um 1915 begann der Künstler, mit leuchtenden Farben und einfachen Formen zu experimentieren, was er bis zu seinem Lebensende fortsetzte. In seinen Druckgrafiken verwendete er jedoch eher monochrome Farben. Autumn Wind ist ein schönes Beispiel dafür, wie der Künstler auch ohne Kolorit ein stimmungsvolles Bild schaffen konnte. Charles Ephraim Burchfield was one of the most original and poetic painters of the modernist movement in Cleveland, Ohio, in the twentieth century. Around 1915, he began experimenting with vivid colors and simple shapes, a practice he was to continue until the end of his life. In his prints, however, he tended to use only one color at a time. Autumn Wind beautifully exemplifies how the artist managed to create an atmospheric scene even without a broad color palette. Charles Ephraim Burchfield was een van de meest originele en poëtische schilders van de modernistische beweging in Cleveland (VS) in de 20ste eeuw. Rond 1915 begon de kunstenaar te experimenteren met heldere kleuren en eenvoudige vormen, wat hij tot het einde van zijn leven volhield. In zijn prenten gebruikte hij echter eerder monochrome kleuren. Autumn Wind is een mooi voorbeeld van hoe de kunstenaar ook zonder kleur een sfeervolle voorstelling wist te maken.

30 · Cosmographia
Claudius PtolemäusClaudius PtolemyClaudius Ptolemaeus
Ulm: Lienhart Holl, 16.07.1482, InkunabelUlm: Lienhart Holl, July 16, 1482, incunableUlm: Lienhart Holl, 16-07-1482, incunabel
Liberna Collection, Inv.-Nr. Inc. 85
Die erste deutsche Cosmographia des Universalgelehrten Claudius Ptolemäus, zugleich der erste Druck außerhalb Italiens mit Holzschnittkarten, enthält 32 Karten, darunter eine doppelseitige Weltkarte von Johannes Schnitzer. Sie zeigt die damals bekannte Welt mit Erdkrümmung (!) und den zwölf antiken Kompasswinden. The first Cosmographia in German language by the polymath Claudius Ptolemy, incidentally also the first printed book produced outside Italy featuring woodcut maps, contains thirty-two maps, including a double-page world map by Johannes Schnitzer. It shows the world as it was known at the time, including the curvature of the Earth (!) and the twelve ancient points of the compass. Deze eerste Duitse Cosmographia van de universele geleerde Claudius Ptolemaeus en eerste druk buiten Italië met houtsnedekaarten bevat 32 kaarten, waaronder een wereldkaart over twee bladzijdes van Johannes Schnitzer. Deze toont de toen bekende wereld met de kromming van de aarde (!) en de twaalf klassieke windstreken.

31 · Vier Engel, die Winde aufhaltend (aus: Die Apokalypse)The Four Angels Holding the Winds (from The Apocalypse)Vier engelen die de winden tegenhouden (uit: De Apocalyps)
Albrecht Dürer
1498, Holzschnitt1498, woodcut1498, houtsnede
Liberna Collection, Inv.-Nr. P 34
Im 7. Kapitel der Offenbarung beschreibt Johannes, wie vier Engel die Winde der Zerstörung aufhalten, bis ein Engel aus dem Osten die 144.000 Knechte Gottes auf der Stirn versiegelt, um sie vor den kommenden Plagen zu schützen. Dieses Versiegeln sehen wir rechts im Bild, während im Vordergrund die vier Engel die Winde aufhalten. In the seventh chapter of the Book of Revelation, John describes how four angels hold back the winds of destruction while an angel from the east places a seal on the foreheads of God's 144,000 servants to protect them from the imminent plagues. We see this angel on the right, while the four angels holding back the winds stand in the foreground. In hoofdstuk 7 van de Openbaring beschrijft Johannes hoe vier engelen de verwoestende winden tegenhouden, totdat een engel uit het oosten de 144.000 dienstknechten van God op het voorhoofd verzegelt om hen te beschermen tegen de komende plagen. Deze verzegeling zien we rechts in de voorstelling, terwijl op de voorgrond de vier engelen de winden tegenhouden.

32 · Landschaft mit drei BäumenThe Three TreesLandschap met drie bomen
Rembrandt Harmensz. van Rijn
1643, Radierung, Kupferstich und Kaltnadelradierung1643, etching, copper engraving, and drypoint1643, ets, kopergravure en drogenaaldets
Liberna Collection, Inv.-Nr. P 126
In Rembrandts Œuvre gilt die Landschaft mit drei Bäumen als größte und ambitionierteste Landschaftsradierung. Sie wirkt beinahe wie ein Gemälde und weist einen starken Hell-Dunkel-Effekt auf. Im Kontrast zur früheren skizzenhaften Ansicht von Amsterdam findet Rembrandt hier mit einer Mischtechnik aus Radierung, Grabstichel und Kaltnadel zu einer viel dramatischeren Darstellung: Das Sonnenlicht bricht von rechts durch die Wolken und scheint damit das düstere Unwetter fortzuschieben. Im aufsteigenden Dunst des Sonnenscheins wird eine weite, typisch holländische Landschaft sichtbar, die bei genauerem Hinsehen durch Tiere und Menschen belebt ist. Im Hintergrund ist die Silhouette Amsterdams auszumachen. Scholars regard The Three Trees as Rembrandt's largest and most ambitious landscape etching. It looks almost like a painting and has a strong chiaroscuro effect. By contrast to his earlier sketch-like view of Amsterdam, here Rembrandt uses a mixed technique combining etching, engraving, and drypoint to create a much more dramatic image. Sunlight breaks through the clouds from the right, seeming to push the gloomy storm away. In the rising haze of sunshine, an open, typically Netherlandish landscape comes into view, and on closer inspection we discover animals and people animating the scene. The silhouette of Amsterdam is just barely discernible in the background. Binnen het oeuvre van Rembrandt wordt het Landschap met drie bomen beschouwd als de grootste en meest ambitieuze landschapsets. Het lijkt bijna een schilderij en heeft een sterke licht-donkerwerking. In tegenstelling tot zijn eerdere schetsmatige Gezicht op Amsterdam, gebruikt Rembrandt hier een gemengde techniek van ets, burijn en droge naald om een veel dramatischer voorstelling te creëren: Het zonlicht breekt van rechts door de wolken en lijkt zo de donkere regenbui te verdrijven. In de nevel die optrekt in de zonneschijn wordt een weids, typisch Hollands landschap zichtbaar, dat bij nadere bestudering met dieren en mensen is verlevendigd. Op de achtergrond is het silhouet van Amsterdam te onderscheiden.

33 · Juno befiehlt Aeolus, die Winde freizulassenJuno Asks Aeolus to Release the WindsJuno beveelt Aeolus de winden los te laten
Jacob de Wit
1723, Zeichnung1723, drawing1723, tekening
Liberna Collection, Inv.-Nr. D 43
Hier ist eine Geschichte aus der Mythologie dargestellt, die von Vergil aufgezeichnet wurde. Nach dem Fall Trojas irrten Aeneas und seine Flotte durchs Mittelmeer, bevor sie die Küste Italiens erreichten, wo er ein neues Reich begründen wollte. Die Göttin Juno war gegen seine Pläne und befahl Aeolus, dem Gott, der die Winde beherrscht, diese freizulassen und die Flotte zu versenken. Neptun, der Gott des Meeres, der mit Aeneas sympathisierte, beruhigte jedoch die Wellen und vereitelte Junos Plan. Die Zeichnung zeigt Juno in ihrem Streitwagen hoch in der Luft, während sie dem alten Aeolus ihren Befehl erteilt. Juno ist von Iris, der Göttin des Regenbogens, und zwei Putten begleitet, die die Pfauen treiben, die ihren Streitwagen ziehen. This drawing illustrates a myth recorded by Virgil. After the fall of Troy, Aeneas and his fleet roamed the Mediterranean Sea before finally reaching the coast of Italy, where he intended to establish a new empire. The goddess Juno objected to his plans and commanded Aeolus, the god who controls the winds, to release them and sink the fleet. Neptune, the god of the sea, sympathized with Aeneas and calmed the waves, thwarting Juno's plan. The drawing shows Juno in her chariot high up in the sky, giving her command to old Aeolus. Iris, the goddess of the rainbow, accompanies Juno, along with two cherubs, who drive the peacocks that pull her chariot. Hier is een verhaal uit de mythologie afgebeeld dat door Vergilius is opgetekend. Na de val van Troje zwierven Aeneas en zijn vloot door de Middellandse Zee. De godin Juno was tegen zijn plannen en beval Aeolus, de god die de winden beheerst, deze los te laten en de vloot tot zinken te brengen. Neptunus, de god van de zee die sympathiseerde met Aeneas, kalmeerde de golven echter en verijdelde zo het plan van Juno. De tekening toont Juno in haar strijdwagen hoog in de lucht, terwijl ze de oude Aeolus haar bevel geeft. Juno wordt vergezeld door Iris, de godin van de regenboog, en twee putti die de pauwen drijven die haar strijdwagen trekken.

34 · Stehender Bauer mit einem FlugblattStanding Peasant Reading a PamphletStaande boer met een vlugschrift
Cornelis Dusart
1690, Zeichnung1690, drawing1690, tekening
Liberna Collection, Inv.-Nr. D 10 B
Cornelis Dusart stellt hier eine Alltagsfigur dar, die ein Stück Papier, ein Flugblatt, liest. Solche Blätter dienten dazu, eine Mitteilung oder Botschaft zu übermitteln. Da die meisten Bäuerinnen und Bauern zu dieser Zeit weder lesen noch schreiben konnten, sollte man das Bild als Scherz betrachten. Der humoristische Effekt wird durch die nutzlosen Brillengläser auf der Nase des Bauern noch verstärkt. Cornelis Dusart depicts an everyday figure reading a piece of paper, a pamphlet. Such sheets served to communicate a message or announcement. Since most peasants at that time could neither read nor write, we can interpret the image as a joke. The useless eyeglasses perched on the peasant's nose further enhance the humorous effect. Cornelis Dusart toont hier een alledaagse figuur die een blad papier, een vlugschrift, leest. Dergelijke bladen dienden om een mededeling of boodschap over te brengen. Aangezien de meeste boeren en boerinnen in die tijd niet konden lezen of schrijven, moet de afbeelding als grap worden gezien. Het humoristische effect wordt nog versterkt door de nutteloze brillenglazen op de neus van de boer.

35 · Die Verkündigung an die HirtenThe Annunciation to the ShepherdsDe verkondiging aan de herders
Ferdinand Bol
17. Jh., Zeichnung17th century, drawing17de eeuw, tekening
Liberna Collection, Inv.-Nr. D 147
Im Lukas-Evangelium wird berichtet, dass in der Umgebung von Bethlehem eine Gruppe von Hirten ihre Schafherde gehütet habe, als plötzlich ein Engel erschienen sei und „dem ganzen Volk“ die frohe Botschaft verkündete: „Heute ist euch in der Stadt Davids der Retter geboren; er ist der Messias, der Herr.“ The Gospel of Luke recounts that a group of shepherds were tending their flocks near Bethlehem when suddenly an angel appeared and announced the good news "which shall be to all people. For unto you is born this day in the city of David a Savior, which is Christ the Lord." In het Evangelie volgens Lucas wordt verteld dat in de omgeving van Bethlehem een groep herders hun schapen hoedde toen plotseling een engel verscheen en aan 'het hele volk' de blijde boodschap verkondigde: 'Heden is u een Redder geboren, Christus de Heer, in de stad van David.'

36 · Heißluftballon mit C&A-Logo in BelgienHot air balloon with the C&A logo in BelgiumHeteluchtballon met C&A-logo in België
um 1980, Fotografieca. 1980, photographca. 1980, foto
Unternehmensarchiv, Sig. 127178Company Archives, Sig. 127178Bedrijfsarchief, Sig. 127178

37 · Fesselballon mit C&A-Logo auf dem Dach der C&A-Filiale in KarlsruheTethered balloon with the C&A logo above the roof of the C&A store in KarlsruheKabelballon met C&A-logo op het dak van het C&A-filiaal in Karlsruhe
20. März 1956 (?), FotografieMarch 20, 1956 (?), photograph20 maart 1956 (?), foto
Unternehmensarchiv, Sig. 130367Company Archives, Sig. 130367Bedrijfsarchief, Sig. 130367
Der Fesselballon auf dem Dach des C&A-Kaufhauses und die versammelten Menschenmassen stützen die Vermutung, dass es sich bei der Aufnahme um den Tag der Geschäftseröffnung am 20. März 1956 handelt. The tethered balloon on the roof of the C&A department store and the crowds gathered on the sidewalk below suggest that the photograph was probably taken on or around March 20, 1956, the day the store opened. De kabelballon op het dak van de C&A-winkel en de grote mensenmassa versterken het vermoeden dat deze foto is genomen op de dag van de opening van de winkel op 20 maart 1956.

38 · Fesselballons mit C&A-Logo auf der Industrie- und Gewerbeausstellung in HagenTethered balloons with the C&A logo at the industrial and commercial exhibition in HagenKabelballonnen met C&A-logo op de industrie- en nijverheidstentoonstelling in Hagen
1954, Fotografie1954, photograph1954, foto
Unternehmensarchiv, Sig. 1606Company Archives, Sig. 1606Bedrijfsarchief, Sig. 1606
Die Aufnahmen dieser fliegenden Werbeträger stammen aus einer Fotodokumentation der Werbeabteilung von C&A. Neben Fesselballons sind aus dieser Quelle Anzeigen in Bahnhofsgebäuden, Fußgängerunterführungen, auf Uhrensäulen, Bauzäunen, Omnibussen, Straßenbahnen, Treppenstufen, Litfaßsäulen und Sporttribünen überliefert. The pictures of these aerial advertisements come from a collection of documentary photographs compiled by C&A's advertising department. In addition to these photos of tethered balloons, the collection also contains pictures of advertisements posted in railway stations and pedestrian underpasses, and on clock towers, construction fences, buses, trams, stairways, advertising columns, and sports stands. De foto's van deze vliegende reclamedragers zijn afkomstig uit een fotoverslag van de reclameafdeling van C&A. Naast kabelballonnen is uit deze bron ook reclame bewaard gebleven in stationsgebouwen en voetgangerstunnels en op klokzuilen, bouwhekken, bussen, trams, traptreden, reclamezuilen en sporttribunes.

39 · Werbeobjekt in Form eines Zeppelins mit Schnupperhund-MotivPromotional toy in the form of a zeppelin with an image of the Snuffle DogReclameobject in de vorm van een zeppelin met Snuffel-motief
o. D., Kleinplastikn.d., figurinez.d., kleine plastiek
Unternehmenssammlung, Inv.-Nr. 101830Company Collection, Inv.-Nr. 101830Bedrijfscollectie, Inv.-Nr. 101830

40 · Vorlage für einen Zeichentrick-Werbefilm mit Schnupperhund und MegafonTemplate for an animated commercial featuring the Snuffle Dog with a megaphoneOntwerp voor een reclametekenfilm met Snuffel en megafoon
Jimmy Murakami
um 1975, Zeichnung auf Folieca. 1975, drawing on tracing paperca. 1975, tekening op folie
Unternehmenssammlung, Inv.-Nr. 113586Company Collection, Inv.-Nr. 113586Bedrijfscollectie, Inv.-Nr. 113586
Tiere dienen in der Werbung oft als Sympathieträger – das nutzte auch C&A und führte 1975 den Schnupperhund ein, gestaltet vom renommierten Trickfilmanimator Jimmy T. Murakami. Mit seiner „feinen Nase“ für gute Preise und beste Qualität ist der Schnupperhund bei C&A sortimentsübergreifend auf der Pirsch. Im Laufe seiner Karriere hat er Auftritte in Werbespots und als aufblasbares Maskottchen. Ende der 1990er-Jahre verschwindet der Schnupperhund im Zuge einer Neuorientierung des Unternehmens von der Bildfläche. Animals often serve as popular figures in advertising, and C&A took advantage of this in 1975 by introducing the Snuffle Dog, designed by renowned animator Jimmy T. Murakami. With his "keen nose" for good prices and top quality, the Snuffle Dog sniffs out the best deals across the entire range of C&A merchandise. Over the course of his career, he appeared in commercials and as an inflatable mascot. In the late 1990s, the Snuffle Dog disappeared from the scene following a reorientation of the company. Dieren worden in reclames vaak ingezet om sympathie te wekken - daarvan maakte ook C&A gebruik. In 1975 introduceerde het bedrijf Snuffel, ontworpen door de gerenommeerde tekenfilmanimator Jimmy T. Murakami. Met zijn ‘fijne neus’ voor goede prijzen en de beste kwaliteit gaat Snuffel bij C&A op jacht in het hele assortiment. In de loop van zijn carrière treedt hij op in reclamespots en als opblaasbare mascotte. Eind jaren negentig verdwijnt Snuffel uit beeld als gevolg van een nieuwe koers van het bedrijf.

41 · Megafon der Werbefigur des Ausrufers aus im Jahr 2004 produzierten Werbefilmen für C&AMegaphone belonging to the character of a barker from a promotional film produced in 2004 for C&AMegafoon van de reclamefiguur de omroeper uit reclamefilms die in 2004 zijn gemaakt voor C&A
2004, Requisite2004, prop2004, rekwisiet
Unternehmenssammlung, Inv.-Nr. 111847Company Collection, Inv.-Nr. 111847Bedrijfscollectie, Inv.-Nr. 111847

42 · Pappmaché-Modell für die Werbefigur des Ausrufers mit MegafonPapier-mâché model of the promotional figure of a barker with a megaphoneModel van papier-maché voor de reclamefiguur de omroeper met megafoon
1990er-Jahre1990sJaren 1990
Unternehmenssammlung, Inv.-Nr. 100367Company Collection, Inv.-Nr. 100367Bedrijfscollectie, Inv.-Nr. 100367

43 · C&A-Fahne mit Logo und Regenbogen aus den NiederlandenC&A flag with logo and rainbow stripes from the NetherlandC&A-vlag met logo en regenboog uit Nederland
o. D.n.d.z.d.
Unternehmenssammlung, Inv.-Nr. 111135Company Collection, Inv.-Nr. 111135Bedrijfscollectie, Inv.-Nr. 111135

44 · Werbeentwurf mit Schnupperhund und C&A-Logo: „Schnupper-Preise für Damen, Herren und Kinder“Draft of an advertisement with the Snuffle Dog and the C&A logo: “Schnupper-Preise für Damen, Herren and Kinder” (Bargain-Hunters’ Prices for Ladies, Gents, and Children)Reclameontwerp met Snuffel en C&A-logo: 'Schnupper-Preise für Damen, Herren und Kinder' (Snuffelprijzen voor dames, heren en kinderen)
1973
Unternehmenssammlung, Inv.-Nr. 102921Company Collection, Inv.-Nr. 102921Bedrijfscollectie, Inv.-Nr. 102921

45 · SchnupperhundSnuffle DogSnuffel
o. D., Stofftiern.d., plush toyz.d., knuffel van textiel
Unternehmenssammlung, Inv.-Nr. 116888Company Collection, Inv.-Nr. 116888Bedrijfscollectie, Inv.-Nr. 116888

46 · SchnupperhundSnuffle DogSnuffel
o. D., Handspielpuppen.d., hand puppetz.d., handpop
Unternehmenssammlung, Inv.-Nr. 102520Company Collection, Inv.-Nr. 102520Bedrijfscollectie, Inv.-Nr. 102520

47 · Ansteckpin mit Schnupperhund-MotivSnuffle Dog lapel pinPin met Snuffel-motief
o. D.n.d.z.d.
Unternehmenssammlung, Inv.-Nr. 101687Company Collection, Inv.-Nr. 101687Bedrijfscollectie, Inv.-Nr. 101687

48 · SchnupperhundSnuffle DogSnuffel
o. D., Spielzeugfigurn.d., toyz.d., speelgoedfiguur
Unternehmenssammlung, Inv.-Nr. 101828Company Collection, Inv.-Nr. 101828Bedrijfscollectie, Inv.-Nr. 101828

49 · Kinderparfüm The Care Garden als Give-away zur Eröffnung von C&A in OstdeutschlandChildren's perfume The Care Garden, giveaway from the opening of a C&A branch in East GermanKinderparfum The Care Garden als giveaway ter gelegenheid van de opening van C&A in Oost-Duitslan
um 1994−1997, Parfümca. 1994–97, perfumeca. 1994-1997, parfum
Unternehmenssammlung, Inv.-Nr. 104102Company Collection, Inv.-Nr. 104102Bedrijfscollectie, Inv.-Nr. 104102

50 · Männerduft Code Blue Pour Homme für C&AMen's cologne Code Blue Pour Homme for C&AHerengeur Code Blue Pour Homme voor C&A
o. D., Parfümn.d., perfumez.d., parfum
Unternehmenssammlung, Inv.-Nr. 105729Company Collection, Inv.-Nr. 105729Bedrijfscollectie, Inv.-Nr. 105729

51 · Plastiktragetasche „Snuffelweek bij C&A!“ (Schnupperwoche bei C&A!) mit Schnupperhund-MotivPlastic shopping bag from the Netherlands “Snuffelweek bij C&A!” (Bargain-hunting week at C&A!) with the Snuffle DogPlastic draagtas uit Nederland ‘Snuffelweek bij C&A!’ met Snuffel-motief
o. D.n.d.z.d.
Unternehmenssammlung, Inv.-Nr. 103352Company Collection, Inv.-Nr. 103352Bedrijfscollectie, Inv.-Nr. 103352

52 · C&A-Werbefigur Schnupperhund als AufblasfigurenInflatable C&A Snuffle Dog figuresC&A-reclamefiguur Snuffel als opblaasfiguren
1986, Fotografie1986, photograph1986, foto
Unternehmensarchiv, Sig. 138825Company Archives, Sig. 138825Bedrijfsarchief, Sig. 138825
In freudiger Erwartung scheinen die Schnupperhunde auf dieser Fotografie auf die Öffnung der Ladentüren zu warten. In joyful anticipation, the Snuffle Dogs in this photograph seem to eagerly wait for the store doors to open. Vol blijde verwachting lijken de Snuffels op deze foto te wachten tot de winkeldeuren opengaan.

53 · Jeans mit C&A-Logo als AufblasfigurInflatable jeans with the C&A logoJeans met C&A-logo als opblaasfiguur
1986, Fotografie1986, photograph1986, foto
Unternehmensarchiv, Sig. 138825Company Archives, Sig. 138825Bedrijfsarchief, Sig. 138825
Die überdimensionierte Jeanshose lässt sich bei genauerem Hinsehen als Modell der Eigenmarke Jinglers von C&A identifizieren. On closer inspection, the gigantic jeans turn out to be a model from C&A's own Jinglers brand. De enorme spijkerbroek blijkt bij nadere beschouwing een model te zijn van het eigen merk Jinglers van C&A.

54 · Als Schnupperhund kostümierte Person mit C&A-WerbeballonsPerson dressed as the Snuffle Dog holding C&A balloonAls Snuffel verklede persoon met C&A-reclameballonnen
1994, Fotografie1994, photograph1994, foto
Unternehmensarchiv, Sig. 119352Company Archives, Sig. 119352Bedrijfsarchief, Sig. 119352
Im Ganzkörperkostüm als Schnupperhund verkleidet, verteilt dieser Mitarbeiter C&A-Ballons an potenzielle, vornehmlich junge Kunden. Dressed in a full-body costume as the Snuffle Dog, this employee hands out C&A balloons to potential customers, primarily children. Verkleed in een Snuffel-kostuum, deelt deze medewerker C&A-ballonnen uit aan potentiële, voornamelijk jonge klanten.

55 · Riechen (aus: Die fünf Sinne)Smell (from The Five Senses)De Reuck (uit: De vijf zintuigen)
Cornelis Saftleven
1645, Radierung1645, etching1645, ets
Tuliba Collection, Inv.-Nr. TP 0122 V
Die fünf Sinne (Sehen, Hören, Riechen, Schmecken, Fühlen) sind seit dem 17. Jahrhundert beliebte allegorische Motive, die häufig in Serien dargestellt wurden, um menschliche Erfahrungen, Vergänglichkeit oder Reichtum darzustellen. Cornelis Saftleven entschied sich in dieser Serie dafür, seine Figuren karikaturistisch darzustellen. Since the seventeenth century, the five senses (sight, hearing, smell, taste, touch) have enjoyed great popularity as allegorical motifs, often depicted in series to represent human experiences, transience, or wealth. In this series, Cornelis Saftleven chose to depict his figures as caricatures. De vijf zintuigen (zien, horen, ruiken, proeven, voelen) zijn sinds de 17de eeuw populaire allegorische motieven, die vaak in series werden afgebeeld om menselijke ervaringen, vergankelijkheid of rijkdom weer te geven. Cornelis Saftleven koos er in deze serie voor om zijn figuren op karikaturale wijze af te beelden.

56 · Fotoshooting für C&A Rodeo mit zwei Athleten in der Luft vor antiker KulissePhoto shoot for C&A Rodeo with two airborne athletes in front of a backdrop of ancient ruinsFotoshoot voor C&A Rodeo met twee atleten in de lucht voor een antieke achtergrond
1994/95, Fotografie (Reproduktion)1994–95, photograph (reproduction)1994/1995, foto's (reproducties)
Unternehmenssammlung, Inv.-Nr. 120441, 120443Company Collection, Inv.-Nr. 120441, 120443Bedrijfscollectie, Inv.-Nr. 120441, 120443

57 · Was gibt’s Neues bei C&A?Was gibt's Neues bei C&A? (What's New at C&A?)Was gibt's Neues bei C&A? (Wat is er voor nieuws bij C&A?)
1961, Werbefilm1961, commercial1961, reclamefilm
Unternehmensarchiv, Sig. 126154Company Archives, Sig. 126154Bedrijfsarchief, Sig. 126154

58 · Minikleid aus Leder und MetallMinidress made of leather and metalMini-jurk van leer en metaal
Entwurf: Paco RabanneDesign: Paco RabanneOntwerp: Paco Rabanne
1969
Modesammlung, Inv.-Nr. 144152Fashion collection, Inv.-Nr. 144152Modecollectie, Inv.-Nr. 144152
Paco Rabanne war von Hause aus Architekt. In seiner Mode experimentierte er mit ungewöhnlichen Materialien wie Metall, Kunststoff und Papier. 1969, im Jahr der Mondlandung, schuf er dieses weiße Kleid im Stil des Space Looks aus subtil angepassten Lederquadraten, die durch Metallösen verbunden sind. Ikonen wie dieses Kleid sind als Bestandteile unserer vor allem auf C&A ausgerichteten Modesammlung von Relevanz, um in Forschung und Ausstellungen mode- und zeithistorische Kontexte sichtbar zu machen. Originally an architect, Paco Rabanne experimented with unusual materials in his fashion designs, such as metal, plastic, and paper. In 1969, the year of the moon landing, he created this white dress in the Space Look style using delicately tailored squares of leather connected by metal eyelets. Iconic garments like this dress play an important role in our Fashion Collection, which focuses primarily on C&A products by illustrating the historical context of fashion trends in research and exhibitions. Paco Rabanne was van huis uit architect. In zijn mode experimenteerde hij met ongewone materialen zoals metaal, kunststof en papier. In 1969, het jaar van de maanlanding, ontwierp hij deze witte jurk in de stijl van de Space Look. De jurk bestaat uit subtiel aangepaste leren vierkantjes die met metalen oogjes met elkaar zijn verbonden. Iconen zoals deze jurk, die deel uitmaken van onze vooral op C&A gerichte modecollectie, zijn in onderzoek en tentoonstellingen van belang om de context van mode en geschiedenis zichtbaar maken.

59 · Wollmantel in Beige, Reseda, Bordeaux, BlauWool coat in beige, reseda green, burgundy, and blueWollen mantel in beige reseda, bordeaux, blauw
Entwurf: ErleDesign: ErleOntwerp: Erle
1960er-Jahre1960sJaren 1960
Modesammlung, Inv.-Nr. 111095Fashion collection, Inv.-Nr. 111095Modecollectie, Inv.-Nr. 111095
Mit einem dreistufigen Rockteil und hellem Oberteil ist dieser Mantel inspiriert von Sputnik, dem ersten Satelliten, der am 4. Oktober 1957 von Russland ins All geschossen wurde. Dieser bestand aus einer mehrstufigen Antriebsrakete und dem Satelliten selbst. Der sogenannte Sputnik-Schock befeuerte den Wettlauf ins All zwischen den damaligen Supermächten UdSSR und USA. With a three-tiered skirt and a light-colored top, this coat draws inspiration from Sputnik, the first satellite launched into space by Russia on October 4, 1957. It consisted of a multistage launch vehicle and the satellite itself. The "Sputnik crisis" kicked off the space race between the superpowers of the time, the USSR and the USA. Deze mantel met een driedelig rokdeel en een lichtgekleurd bovenstuk is geïnspireerd op de Spoetnik, de eerste satelliet die op 4 oktober 1957 door Rusland de ruimte in werd geschoten. De zogenaamde Spoetnik-schok wakkerde de ruimtewedloop tussen de toenmalige supermachten de Sovjet-Unie en de Verenigde Staten aan.

60 · MondraketeLunar RocketMaanraket
1969, Werbefilm1969, commercial1969, reclamefilm
Unternehmensarchiv, Sig. 126113Company Archives, Sig. 126113Bedrijfsarchief, Sig. 126113
Die Unterhaltung zwischen Erdfrau und Mondfrau über den Preis eines Hosenanzugs bei C&A im Rahmen eines Weltraumflugs wurde im Jahr der ersten Landung eines Menschen auf dem Mond ausgestrahlt. Mit der Platzierung des Werbespots zum Zeitpunkt des Großereignisses sicherte man sich die ungeteilte Aufmerksamkeit des Fernsehpublikums und spielte durch den Hinweis auf eine neue, extraterrestrische Niederlassung humorvoll auf das Wachstum des Filialnetzes an. Broadcast in the year of the first moon landing, this commercial features Earth Woman and Moon Woman discussing the price of a pantsuit at C&A during a space flight. By airing the commercial during this major event, the company secured the undivided attention of television viewers and humorously alluded to the growth of its retail network by referring to a new, extraterrestrial branch. Dit gesprek tussen een vrouw van de aarde en een vrouw van de maan over de prijs van een broekpak bij C&A in de context van een ruimtevlucht werd uitgezonden in het jaar dat de mens voor het eerst op de maan landde. Met de verwijzing naar een nieuwe, buitenaardse vestiging werd op humoristische wijze ingespeeld op de groei van het netwerk van filialen.

1 · Le Grand Atlas ou Cosmographie Blaviane
Joan Blaeu
Amsterdam: Joan Blaeu, 1667, zwölfbändiger AtlasAmsterdam: Joan Blaeu, 1667, twelve volume atlasAmsterdam: Joan Blaeu, 1667, twaalfdelige atlas
Liberna Collection, Inv.-Nr. W 875 I-XII
Das Schmuckstück der Liberna Collection ist der zwölfbändige Atlas, der zuerst 1662 von Joan Blaeu veröffentlicht wurde. Dieser Atlas ist das wohl prestigeträchtigste, teuerste und umfangreichste Buch des 17. Jahrhunderts. Die zwölf Bände der französischsprachigen Ausgabe von 1667 enthalten jedoch nur den ersten Teil von Blaeus groß angelegtem Gesamtwerk: eine Beschreibung des Landes. Die geplanten Teile II (Meereskarten) und III (Himmelskarten) sind niemals erschienen. Immerhin nimmt schon hier im Erdteil das Wasser große Teile der handkolorierten und teils vergoldeten Karten ein. This twelve-volume atlas, first published by Joan Blaeu in 1662, stands out as the crown jewel of the Liberna Collection. This atlas is arguably the most prestigious, expensive, and comprehensive book published in the seventeenth century. The twelve volumes of the 1667 French-language edition, however, contain only the first part of Blaeu's ambitious magnum opus: a description of the land. The proposed sections II (sea charts) and III (celestial maps) were never published. Even here in the section devoted to land, water covers large parts of the hand-colored and partly gilded maps. Het pronkstuk van de Liberna Collection is de twaalfdelige atlas die Joan Blaeu in 1662 voor het eerst uitgaf. Deze atlas is waarschijnlijk het meest prestigieuze, kostbare en omvangrijke boek van de 17de eeuw. De twaalf delen van de Franstalige uitgave uit 1667 bevatten echter slechts het eerste deel van het groots opgezette volledige werk van Blaeu: een beschrijving van het land. De geplande delen II (zeekaarten) en III (hemelkaarten) zijn nooit verschenen. Toch beslaat het water in dit deel over het land al een groot gedeelte van de met de hand ingekleurde en deels vergulde kaarten.

2 · Illustration Eiserne Kleidung für die C&A-Kinderzeitschrift Canterbumm erzählt Euch wasIllustration Eiserne Kleidung (Suit of Iron) for C&A's children's magazine Canterbumm erzählt Euch was (Canterbumm Has a Story for You)Illustratie Eiserne Kleidung voor het C&A-kindertijdschrift Canterbumm erzählt Euch was
Johannes Maria Schneider
1937, Zeichnung und Collage1937, drawing and collage1937, tekening en collage
Unternehmensarchiv, Sig. 129832Company Archives, Sig. 129832Bedrijfsarchief, Sig. 129832
Die auch als C&A-Hausmitteilungen für seine kleinen Freunde und Kunden bezeichneten Hefte rund um die Werbefigur Onkel Canterbumm stellten regelmäßig einen Bezug zum Thema Kleidung her. Im Begleittext des fertigen Druckerzeugnisses hieß es später über die "Eiserne Kleidung", gemeint ist die historische Tauchermontur, dass sie für die Druckverhältnisse in großen Meerestiefen geeignet und das gezeigte Modell das Modernste auf seinem Gebiet sei. Eher ins Produktsortiment von C&A fiel dagegen der Trainingsanzug, in dem man sich – im Unterschied zum Taucheranzug – ungezwungener bewegen konnte. These magazines, also known as C&A's Newsletters for Young Friends and Customers, featured the promotional character Uncle Canterbumm and regularly covered topics related to clothing. The text accompanying this image in the printed magazine described the "suit of iron", a reference to the historical diving suit, as appropriate for pressure conditions at great ocean depths. It lauded the model shown here as the most advanced in its field. The tracksuit, on the other hand, which allowed the wearer more freedom of movement than a diving suit, fit more neatly into C&A's product range. De tijdschriften, die ook C&A-Hausmitteilungen für seine kleinen Freunde und Kunden werden genoemd, draaiden om de reclamefiguur Onkel Canterbumm. Met 'eiserne Kleidung' (ijzeren kleding) werd historische duikuitrusting bedoeld. De begeleidende tekst in het uiteindelijke tijdschrift vermeldde later dat deze kleding geschikt was voor de drukomstandigheden op grote diepte in zee en dat het getoonde model het modernste op dit gebied was. In het productassortiment van C&A paste daarentegen eerder het trainingspak, waarin je – in tegenstelling tot het duikpak – vrijer kon bewegen.

3 · Die heyligen reyssen gen Jherusalem zû dem heiligen grab
Bernhard von Breydenbach
Mainz: (Peter Schöffer für) Erhard Reuwich von Utrecht, 21. Juni 1486, InkunabelMainz: (Peter Schöffer for) Erhard Reuwich from Utrecht, June 21, 1486, incunableMainz: (Peter Schöffer voor) Erhard Reuwich van Utrecht, 21 juni 1486, incunabel
Liberna Collection, Inv.-Nr. Inc 45
Im April 1483 brach der Mainzer Domherr Bernhard von Breydenbach mit Gefährten auf eine Pilgerreise ins Heilige Land auf. Unter ihnen war auch der Zeichner Erhard Reuwich, der die gesamte Reise illustrierte. 1486 erschien der Reisebericht, der vor allem durch seine sieben opulenten, ausklappbaren Stadt- und Hafenansichten begeisterte – unter anderem der Ansicht Venedigs. In April 1483, Bernhard von Breydenbach, a canon of Mainz Cathedral, set off with companions on a pilgrimage to the Holy Land. His party included the artist Erhard Reuwich, who illustrated the entire journey. Published in 1486, the travelogue particularly captivated readers with its seven opulent fold-out views of cities and harbors, including a view of Venice. In april 1483 begon Bernhard von Breydenbach aan een pelgrimstocht naar het Heilige Land. Onder zijn reisgenoten bevond zich ook de tekenaar Erhard Reuwich, die de hele reis illustreerde. In 1486 verscheen het reisverslag, dat indruk maakte door de zeven weelderige, uitklapbare stads- en havengezichten, waaronder een afbeelding van Venetië.

4 · Silbernes Nähset in Form eines FischesSilver sewing kit in the form of a fishZilveren naaiset in de vorm van een vis
1796–18071796–18071796-1807
Stichting Ariadne’s Naaikussen, Inv.-Nr. 124002
Dieses außergewöhnliche Nähset ist in Form eines beweglichen Fisches gestaltet. Wird der Kopf mit seinen Amethystaugen und Brustflossen behutsam abgezogen, zeigen sich im Inneren eine Spule für zwei Garne, ein Fingerhut sowie eine Vorrichtung für Nadeln. This extraordinary sewing kit takes the form of a flexible fish. Gently pulling off the head with its amethyst eyes and pectoral fins reveals the contents: a spool for two strands of thread, a thimble, and a mechanism for holding needles. Deze bijzondere naaiset heeft de vorm van een bewegende vis. Als je de kop met zijn amethistogen en borstvinnen er voorzichtig vanaf trekt, komen er een spoel voor twee garens, een vingerhoedje en een houder voor naalden tevoorschijn.

5 · Zwei Nähdosen in Fischgestalt aus versilbertem MessingTwo fish-shaped sewing kits made of silver-plated brassTwee naaidozen in de vorm van een vis van verzilverd messing
o. D.n.d.z.d.
Stichting Ariadne’s Naaikussen, Inv.-Nr. 124929, 124931

6 · Drei Nadelkissen in Fischgestalt aus Silber und verschiedenen GewebenThree fish-shaped pincushions made of silver and various fabricsDrie speldenkussens in de vorm van een vis van zilver en diverse stoffen
o. D.n.d.z.d.
Stichting Ariadne’s Naaikussen, Inv.-Nr. 124444, 124459, 125011

7 · Fadenwinde aus lackiertem Holz in Gestalt von zwei FischenBobbin made of lacquered wood in the shape of two fishGarenwinder van gelakt hout in de vorm van twee vissen
o. D.n.d.z.d.
Stichting Ariadne’s Naaikussen, Inv.-Nr. 125146

8 · Zehn Nadelbüchsen in Fischgestalt Ten fish-shaped needle cases Tien naaldenhouders in de vorm van een vis
Aus verschiedenen Materialien (Silber, Elfenbein, Perlmutt, Porzellan), o. D.Made of various materials (silver, ivory, mother-of-pearl, porcelain), n.d.Diverse materialen (zilver, ivoor, parelmoer, porselein), z.d.
Stichting Ariadne’s Naaikussen, Inv.-Nr. 124320, 128154, 125565, 125575, 125580, 125588, 125591, 125607, 125226, 124584

9 · Der Heilige ChristophorusSaint ChristopherDe heilige Christoffel
Albrecht Dürer
1511, Holzschnitt1511, woodcut1511, houtsnede
Liberna Collection, Inv.-Nr. P 23
1511 schuf Albrecht Dürer den nahezu quadratischen Holzschnitt Der Heilige Christophorus. Jener, knietief im Wasser auf seinen Stock gestützt, watet mit dem geschulterten Christuskind durch einen Fluss. Albrecht Durer created this nearly square woodcut depicting Saint Christopher in 1511. Knee-deep in the water, the saint leans on his staff as he carries the Christ Child across a river on his shoulder. In 1511 maakte Albrecht Dürer de bijna vierkante houtsnede De heilige Christoffel. De heilige, die tot aan zijn knieën in het water staat en op zijn stok steunt, waadt met het kindje Jezus op zijn schouders door een rivier.

10 · Das Jesuskind, vom Heiligen Christophorus getragenSaint Christopher Carrying the Christ ChildDe heilige Christoffel draagt het Christuskind
Lucas Cranach d. Ä.Lucas Cranach the ElderLucas Cranach de Oude
um 1509, Chiaroscuro-Holzschnittca. 1509, chiaroscuro woodcutca. 1509, chiaroscuro-houtsnede
Tuliba Collection, Inv.-Nr. TP 0042
Reprobus trägt Christus, ohne zu wissen, wen er bei sich hat, auf die andere Seite des Flusses. Das kleine Kind wird immer schwerer, aber Reprobus setzt seinen Weg unter Anstrengungen fort. Dann offenbart sich ihm das Kind als Christus und tauft Reprobus im Fluss, woraufhin er den Namen Christophorus (Christusträger) erhält. Without knowing whom he carried, Reprobus bore Christ, disguised as a small child, across a river. Even as the child grew heavier and heavier, Reprobus continued tenaciously on his way. Upon reaching the other shore, the child revealed his identity and baptized Reprobus in the river, giving him the name Christopher (Christ-Bearer). Reprobus draagt Christus, zonder te weten wie hij bij zich heeft, naar de overkant van de rivier. Het kleine kind wordt steeds zwaarder, maar Reprobus zet zijn weg met grote moeite voort. Dan openbaart het kind zich aan hem als Christus. Hij doopt Reprobus in de rivier, waarbij hij de naam Christoffel (Christusdrager) krijgt.

11 · Das Jesuskind am BrunnenThe Christ Child at a WellHet kindje Jezus bij de put
Anonym (Süddeutschland?/Schwaben?)Anonymous (Southern Germany?/Swabia?)Anoniem (Zuid-Duitsland?/Zwaben?)
um 1470, Holzschnittca. 1470, woodcutca. 1470, houtsnede
Liberna Collection, Inv.-Nr. P 66
Das Jesuskind steht links von einer überdachten Wasserquelle, während es mit einem Eimer Wasser in einen Krug gießt. Wasser spielt eine wichtige Rolle im Leben Christi; er konnte darauf laufen, er verwandelte es in Wein und auch in den apokryphen Kindheitsgeschichten gibt es einige Wunder, die im Zusammenhang mit Wasser stehen. The Christ Child stands beside a roofed well, pouring water from a bucket into a jug. Water plays an important role in the life of Christ: he could walk on it, he transformed it into wine, and even the apocryphal stories of his childhood include several miracles involving water. Het kindje Jezus staat links van een overdekte waterput, terwijl hij met een emmer water in een kruik giet. Water speelt een belangrijke rol in het leven van Christus; hij kon erop lopen, hij veranderde het in wijn en ook in de apocriefe verhalen over zijn jeugd komen enkele wonderen voor die met water te maken hebben.

12 · Reisende an einem WirtshausTravelers at an InnReizigers bij een herberg
Lambert Doomer
um 1644, Zeichnungca. 1644, drawingca. 1644, tekening
Liberna Collection, Inv.-Nr. D 76
Wasser war und ist von entscheidender Bedeutung für das Leben und spielt daher eine wichtige Rolle im Alltag der Menschen, ebenso schon im 17. Jahrhundert. Ein Brunnen war oft der Mittelpunkt eines Dorfes, wo sich sowohl Menschen als auch Tiere zum Beispiel von einer langen Reise, die sie hinter sich hatten, erholen konnten. Eine solche alltägliche Szene wurde hier von Lambert Doomer dargestellt. As an essential element of all life, water has always played an important role in people's everyday activities, both now and in the seventeenth century. A well often formed a focal point at the center of a village, for example offering a place where both people and animals could rest after a long journey. Lambert Doomer depicts one such quotidian scene here. Water was en is van cruciaal belang voor het leven en speelt daarom een belangrijke rol in het dagelijks leven van mensen. Dat was ook in de 17de eeuw het geval. Een waterput vormde vaak het middelpunt van een dorp, waar mensen en dieren konden bijkomen van bijvoorbeeld een lange reis die ze achter de rug hadden. Zo'n alledaags tafereel heeft Lambert Doomer hier afgebeeld.

13 · Wäscherin und Hirte mit Tieren in einer südlichen LandschaftWasherwoman and Shepherd with Animals in a Southern LandscapeWasvrouw en herder met dieren in een zuidelijk landschap
Adriaen van de Velde
1671, Zeichnung1671, drawing1671, tekening
Tuliba Collection, Inv.-Nr. TD 0057
Im Gegensatz zu seinem Vater und seinem Bruder, Willem van de Velde d. Ä. und d. J., strebte Adriaen keine Karriere als Marine maler an. Stattdessen widmete er sich unter anderem der Landschafts- und Tiermalerei, zwei Themen, die hier auf schöne Weise zusammenkommen. Unlike his father and brother, Willem van de Velde the Elder and the Younger, Adriaen did not pursue a career as a marine painter. Instead, he devoted himself primarily to painting landscapes and animals, two subjects that beautifully complement each other here. In tegenstelling tot zijn vader en zijn broer, Willem van de Velde de Oude en de Jonge, streefde Adriaen niet naar een carrière als marineschilder. In plaats daarvan legde hij zich onder andere toe op het schilderen van landschappen en dieren, twee thema's die hier op fraaie wijze samenkomen.

14 · Die Heilige Familie am Brunnen (Das große Taufbecken)Holy Family at a FountainDe Heilige Familie bij de bron (Het grote doopvont)
Albrecht Altdorfer
um 1512–1515, Holzschnittca. 1512–15, woodcutca. 1512-1515, houtsnede
Liberna Collection, Inv.-Nr. P 106
Albrecht Altdorfer, Hauptmeister der Donauschule, verbindet itaienische Renaissance mit altdeutscher Tradition. In diesem Holzschnitt ruht die Heilige Familie an einem prächtigen Brunnen, dessen Architektur das Bild so sehr dominiert, dass die Figuren beinah zum Nebenschauplatz werden. Albrecht Altdorfer, the leading representative of the Danube School, combines Italian Renaissance influences with old German traditions. In this woodcut, the Holy Family rests by a magnificent fountain, its architecture dominating the image so completely that the figures almost take on a secondary role. Albrecht Altdorfer, de belangrijkste meester van de Donauschool, combineert de Italiaanse renaissance met de oud-Duitse traditie. In deze houtsnede rust de Heilige Familie uit bij een prachtige fontein, waarvan de architectuur de voorstelling zo sterk domineert dat de figuren haast figuranten worden.

15 · Die Taufe Christi und die Anbetung der KönigeThe Baptism of Christ and the Adoration of the MagiDe doop van Christus en de aanbidding van de koningen
Oberrhein (Straßburg?)Upper Rhine (Strasbourg?)Oberrhein (Straatsburg?)
um 1230, Miniaturca. 1230, miniatureca. 1230, miniatuur
Liberna Collection, Inv.-Nr. M 1
Die aufwändig vergoldete, polierte und punzierte Miniatur ist eine von vier bekannten Miniaturen aus einer ursprünglich zu einem Psalter gehörenden Serie mit Szenen aus dem Leben Jesu; eventuell sogar dem in der Liberna Collection vorhandenen Sigmaringen-Psalter. Zweigeteilt zeigt sie in der oberen Hälfte Johannes den Täufer, der Christus segnet. Letzterer steht mit verschränkten Beinen unter einem Wasserbogen, der den Jordan symbolisiert. Währenddessen halten zwei Engel sein Gewand. Die untere Szene stellt die Anbetung der Heiligen Drei Könige dar. This elaborately gilded, polished, and pounced miniature belongs to a group of four known miniatures from a series depicting scenes from the life of Christ that originally belonged to a Psalter, possibly even the Sigmaringen Psalter in the Liberna Collection. The artist has divided the image into two registers, the upper one showing John the Baptist blessing Christ, who stands with crossed legs under an arch of water symbolizing the Jordan River. Two angels hold his robe. The lower register presents the Adoration of the Magi. Deze rijkelijk vergulde, gepolijste en geponste miniatuur is een van de vier bekende miniaturen uit een serie die oorspronkelijk deel uitmaakte van een psalter met scènes uit het leven van Jezus; mogelijk zelfs het Sigmaringen-psalter dat deel uitmaakt van de Liberna Collection. De miniatuur is in tweeën gedeeld en toont in de bovenste helft Johannes de Doper, die Christus zegent. Christus staat met gekruiste benen onder een waterstraal die de Jordaan symboliseert. Ondertussen houden twee engelen zijn gewaad vast. De onderste scène stelt de aanbidding van de drie koningen voor.

16 · Das Letzte AbendmahlThe Last SupperHet Laatste Avondmaal
Süddeutschland (vermutlich Augsburg)Southern Germany (presumably Augsburg)Zuid-Duitsland (vermoedelijk Augsburg)
Mitte 13. Jh., Miniaturmid-13th century, miniaturemidden 13de eeuw, miniatuur
Liberna Collection, Inv.-Nr. M 7 B
Die doppelseitige Miniatur aus dem Augsburg-Psalter (Universitätsbibliothek Prag) gehörte zum Eröffnungszyklus und zeigt vorderseitig den Einzug Christi in Jerusalem und auf der Rückseite das Letzte Abendmahl. Christus, eingerahmt zu beiden Seiten von seinen Jüngern, ist mit dem kleiner abgebildeten Heiligen Johannes auf seinem Schoß zentral dargestellt. Der Verräter Judas hingegen ist allein im Vordergrund platziert; ein schwarzer diabolischer Vogel fliegt in seinen offenen Mund. Auf der mit einem blauen Tischtuch bedeckten Tafel stehen Wein und zwei Krüge mit Fisch, war doch der Fisch zu Zeiten der ersten Christen das geheime Erkennungszeichen der Anhänger des verfolgten Glaubens. This leaf from the Augsburg Psalter (Prague University Library) contains two miniatures from the opening cycle of images: Christ's entry into Jerusalem on the recto and the Last Supper on the verso. Surrounded by his disciples, Christ sits in the center with Saint John, depicted at a smaller scale, seated on his lap. The traitor Judas, on the other hand, sits alone in the left foreground; a black, diabolical bird flies into his open mouth. A blue cloth covers the table, decked with a chalice of wine and two dishes of fish; after all, under Roman persecution the early Christians used the fish as a secret symbol of their faith. Deze dubbelzijdige miniatuur uit het Augsburg-psalter (Universiteitsbibliotheek Praag) maakte deel uit van de openingscyclus. De miniatuur toont aan de voorzijde de intocht van Christus in Jeruzalem en aan de achterzijde het Laatste Avondmaal. Christus, aan weerszijden geflankeerd door zijn discipelen, staat in het midden afgebeeld met de kleiner weergegeven heilige Johannes op zijn schoot. De verrader Judas daarentegen is alleen op de voorgrond geplaatst; een zwarte, duivelse vogel vliegt in zijn open mond. Op de met een blauw tafelkleed bedekte tafel staan wijn en twee kruiken met vis, want in de tijd van de eerste christenen was de vis het geheime herkenningsteken van de aanhangers van het vervolgde geloof.

17 · Leichter FrühlingLight SpringLichte lente
Haiying Xu
2013, Gemälde2013, painting2013, schilderij
Sammlung Zeitgenössische Kunst, Inv.-Nr. 122350Contemporary Art Collection, Inv.-Nr. 122350Collectie hedendaagse kunst, Inv.-Nr. 122350
Die Künstlerin wählte den Titel bewusst, da er im Chinesischen (Yichun) ebenfalls der Name ihrer Heimatstadt ist, mit der sie viele positive Kindheitserinnerungen verbindet. Diese Stimmung prägt gleichsam das Gemälde, in dem sie sich dreifach selbst dargestellt hat, begleitet von einem großen Fisch. Der Fisch symbolisiert in der chinesischen Kultur Glück, Wohlstand, Überfluss und einen guten Neuanfang – besonders zum chinesischen Frühlingsfest. Haiying Xu (* 1975) ist eine chinesische Malerin, die seit vielen Jahren in Deutschland lebt und arbeitet. The artist chose this title deliberately, because in Chinese (Yichun) it is also the name of her hometown, with which she associates many positive childhood memories. This mood characterizes the painting, in which she has depicted herself three times, accompanied by a large fish. In Chinese culture, the fish symbolizes good fortune, prosperity, abundance, and a positive fresh start—especially during the Chinese New Year. Haiying Xu (b. 1975) is a Chinese painter who has lived and worked in Germany for many years. De kunstenares heeft bewust voor de titel gekozen, omdat deze in het Chinees (Yichun) ook de naam is van haar geboortestad, waaraan ze veel positieve jeugdherinneringen heeft. Deze sfeer vinden we ook terug in dit schilderij, waarin ze zichzelf driemaal heeft afgebeeld, vergezeld door een grote vis. In de Chinese cultuur symboliseert de vis geluk, welvaart, overvloed en een goed nieuw begin – vooral tijdens het Chinese Lentefestival. Haiying Xu (1975) is een Chinese schilder die al vele jaren in Duitsland woont en werkt.

18 · Illustration zur Geschichte Wie der Walfisch seinen engen Schlund bekam für die C&A-Kinderzeitschrift Canterbumm erzählt Euch wasIllustration for the story How the Whale Got Its Throat from C&A's children's magazine Canterbumm erzählt Euch was (Canterbumm Has a Story for You)Illustratie bij het verhaal Wie der Walfisch seinen engen Schlund bekam (Hoe de walvis aan zijn nauwe keelgat kwam) voor het C&A-kindertijdschrift Canterbumm erzählt Euch was
Johannes Maria Schneider
1955, Zeichnung und Aquarell1955, drawing and watercolor1955, tekening en aquarel
Unternehmensarchiv, Sig. 129826Company Archives, Sig. 129826Bedrijfsarchief, Sig. 129826
In der Zeitschrift wurde zu dieser Illustration eine Kurzversion der ursprünglich auf den britischen Schriftsteller Joseph Rudyard Kipling (1865–1936) zurückgehenden Geschichte abgedruckt. Darin bekommt der Wal von einem Matrosen in Seenot – welchen der Wal samt Schiffsmast verschlingen will – eine Art Maulkorb verpasst. Der Matrose zerkleinert den Mast mit seinem Klappmesser und bindet die Teile mit seinen Hosenträgern zu einer Art Gitter zusammen, um dieses in der Kehle des Wals zu hinterlassen. So kann er am Ende reimen: "Mit dem Gitter in der Kehle schluckst du höchstens 'ne Makrele." In the magazine, a short version of the story, originally written by the British author Joseph Rudyard Kipling (1865-1936), accompanied this illustration. It recounts how the whale tried to devour a shipwrecked sailor, along with his ship's mast, but instead the sailor effectively muzzled him. The sailor carved up the mast with his pocketknife and tied the pieces together with his suspenders to form a kind of grid, which he left in the whale's throat. At the end, the sailer uttered the rhyme: "By means of a grating I have stopped your ating." In het tijdschrift werd bij deze illustratie een verkorte versie afgedrukt van het verhaal dat oorspronkelijk stamt van de Britse schrijver Joseph Rudyard Kipling (1865-1936). Daarin krijgt de walvis een soort muilkorf van een matroos in nood – die door de walvis samen met de scheepsmast dreigt te worden verslonden. De matroos hakt de mast in stukken met zijn zakmes. Vervolgens bindt hij de stukken met zijn bretels samen tot een soort traliewerk, dat hij in de keel van de walvis achterlaat. Zo kan hij aan het einde rijmen: ‘Met dat traliewerk in je keel slik je hooguit een makreel.’

19 · Tobias zieht den Fisch aus dem WasserTobias and the FishTobias trekt de vis uit het water
Nicolaes Maes
1650–1655, Zeichnung1650–55, drawing1650-1655, tekening
Liberna Collection, Inv.-Nr. D 81
Das Buch Tobit aus dem Alten Testament berichtet von der Reise, die Tobias unternimmt, um ein Heilmittel für seinen erblindeten Vater Tobit zu finden. Begleitet vom Erzengel Raphael, machen die beiden nach dem ersten Tag an einem Fluss Halt, wo Tobias seine Füße waschen möchte. Plötzlich springt ein Fisch aus dem Wasser und versucht, seinen Fuß zu verschlingen. Der Erzengel drängt Tobias, den Fisch zu fangen, und unterrichtet ihn, wie er die Innereien des Fisches als Mittel gegen Dämonen und als Medizin gegen Blindheit verwenden kann. The Old Testament book of Tobit recounts Tobias's journey, accompanied by Archangel Raphael, to find a cure for his father Tobit's blindness. At the end of the first day, Tobias stopped at a river to wash his feet. Suddenly, a fish leaped out of the water and tried to devour his foot. The archangel urged Tobias to catch the fish and explained how he could use the fish's entrails to guard against demons and as a medicine against blindness. Het boek Tobit in het Oude Testament vertelt over de reis die Tobias onderneemt om een geneesmiddel te vinden voor zijn blinde vader Tobit. Hij wordt daarbij vergezeld door de aartsengel Rafaël. Bij een rivier springt er een vis uit het water die zijn voet probeert te verslinden. De aartsengel spoort Tobias aan om de vis te vangen en leert hem hoe hij de ingewanden van de vis kan gebruiken als middel tegen demonen en als medicijn tegen blindheid.

20 · Arion auf dem DelfinArion on the DolphinArion op de dolfijn
Jan Harmensz. Muller (nach Cornelis Cornelisz. van Haarlem)Jan Harmensz. Muller (after Cornelis Cornelisz. van Haarlem)Jan Harmensz. Muller (naar Cornelis Cornelisz. van Haarlem)
um 1590, Kupferstichca. 1590, copper engravingca. 1590, kopergravure
Tuliba Collection, Inv.-Nr. TP 0390
Arion (7. Jahrhundert v. Chr.) war ein Grieche, der im gesamten Mittelmeerraum als großer Sänger und Zitherspieler bekannt war. Auf der Rückreise von einer „Tournee“ wandte sich die Besatzung seines Schiffes gegen ihn, raubte ihn aus und drohte, ihn über Bord zu werfen. Als letzten Wunsch sang Arion noch ein Loblied zu Ehren von Apollo, dem Gott der Musik und Poesie. Daraufhin erschien ein Delfin, vermutlich von Apollo geschickt, der Arion schließlich rettete, als er über Bord geworfen wurde. Arion (seventh century BC) was a Greek known throughout the Mediterranean region as a great singer and zither player. On one journey home from a "tour," the crew of his ship turned against him, robbed him, and threatened to throw him overboard. As his final wish, Arion sang a song of praise in honor of Apollo, the god of music and poetry. Thereupon a dolphin appeared, presumably sent by Apollo, and rescued Arion when he was thrown overboard. Arion (7de eeuw v.Chr.) was een Griek die in het hele Middellandse Zeegebied bekend stond als een groot zanger en citerspeler. Op de terugreis van een 'tournee' keerde de bemanning van zijn schip zich tegen hem, beroofde hem en dreigde hem overboord te gooien. Als laatste wens zong Arion nog een loflied ter ere van Apollo. Daarop verscheen er een dolfijn, vermoedelijk gestuurd door Apollo, die Arion uiteindelijk redde toen hij overboord werd gegooid.

21 · Okeanos (aus: Demogorgon und die Gottheiten)The Deities: OceanusOceanus (uit: Demogorgon en de goden)
Hendrick Goltzius
um 1588–1590, Chiaroscuro-Holzschnittca. 1588–90, chiaroscuro woodcutca. 1588-1590, chiaroscuro-houtsnede
Tuliba Collection, Inv.-Nr. TP 0073
Der griechische Meeresgott und Titan Okeanos ist die Personifizierung des Ozeans, der von den alten Griechen und Römern als ein riesiger Fluss angesehen wurde, der die Welt vollständig umgab. Hendrick Goltzius stellt ihn hier als einen großen, muskulösen und bärtigen Mann dar, der auf einem großen Meereswesen reitet. As god of the sea, the Greek Titan Oceanus personifies the ocean, which the ancient Greeks and Romans envisioned as a vast river encompassing the entire world. Here Hendrick Goltzius depicts him as a large, muscular, bearded man riding an enormous sea creature. De Griekse zeegod en Titaan Oceanus is de personificatie van de oceaan, die door de oude Grieken en Romeinen werd gezien als een reusachtige rivier die de wereld volledig omringde. Hendrick Goltzius beeldt hem hier af als een grote, gespierde man met baard die op een groot zeewezen rijdt.

22 · Tethys (aus: Demogorgon und die Gottheiten)The Deities: TethysThetis (uit: Demogorgon en de goden)
Hendrick Goltzius
um 1588–1590, Chiaroscuro-Holzschnittca. 1588–90, chiaroscuro woodcutca. 1588-1590, chiaroscuro-houtsnede
Tuliba Collection, Inv.-Nr. TP 0069
Tethys war eine griechische Titanin und Meeresgöttin. Dargestellt ist sie hier passend in ihrer Umgebung, dem Meer: zurückgelehnt in einem riesigen Muschelwagen, der von zwei Meerestieren gezogen wird. Tethys was a Greek Titan and goddess of the sea. Here, the artist presents Tethys in her proper environment, the sea, reclining in a chariot made of a giant shell and drawn by two sea creatures. Thetis was een Griekse Titaan en zeegodin. Hier is ze afgebeeld in haar natuurlijke omgeving, de zee: achteroverleunend in een reusachtige schelpwagen die door twee zeedieren wordt voortgetrokken.

23 · Venus auf dem Meer (Venus orta mari)Venus orta mariVenus op zee (Venus orta mari)
Pieter de Jode d. J. (nach Peter Paul Rubens)Pieter de Jode the Younger (after Peter Paul Rubens)Pieter de Jode de Jonge (naar Peter Paul Rubens)
um 1630–1645, Kupferstichca. 1630–45, copper engravingca. 1630-1645, kopergravure
Tuliba Collection, Inv.-Nr. TP 0323
Venus ist die römische Göttin der Liebe und das Äquivalent zur griechischen Aphrodite. Aphrodite, und damit auch Venus, soll aus Meeresschaum geboren worden sein, weshalb sie häufig in Verbindung mit dem Meer dargestellt ist. Die lateinische Inschrift „Venus orta mari“ bedeutet auch „Venus steigt aus dem Meer herauf“. As the goddess of love, Venus is the Roman equivalent to the Greek Aphrodite. According to myth, Aphrodite, and thus Venus, was born from sea foam. Artists therefore often depicted her in connection with the sea. The Latin inscription "Venus orta mari" translates as "Venus rising from the sea." Venus is de Romeinse godin van de liefde en het equivalent van de Griekse Aphrodite. Aphrodite, en dus ook Venus, zou uit het schuim van de zee zijn geboren. Daarom wordt ze vaak samen met de zee afgebeeld. De Latijnse inscriptie 'Venus orta mari' betekent ook 'Venus rijst op uit de zee'.

24 · Historisches Paar niederländischer Schlittschuhe (Friese baanschaats)Historical pair of Netherlandish ice skates (Friese baanschaats)Historisch paar Nederlandse schaatsen (Friese baanschaats)
1875–18991875–991875-1899
Familiensammlung, Inv.-Nr. 100371Family Collection, Inv.-Nr. 100371Familiecollectie, Inv.-Nr. 100371

25 · Historisches Paar niederländischer Schlittschuhe für Kinder (Friese baanschaats)Historical pair of Netherlandish ice skates for children (Friese baanschaats)Historisch paar Nederlandse schaatsen voor kinderen (Friese baanschaats)
1951–19791951–791951-1979
Familiensammlung, Inv.-Nr. 103065Family Collection, Inv.-Nr. 103065Familiecollectie, Inv.-Nr. 103065

26 · Pinguin auf Schlittschuhen als Schaufensterdekoration zum Winterschlussverkauf PREISZEITPenguin on ice skates, shop window display from the end-of-winter sale PREISZEIT (Price Age)Pinguïn op schaatsen als etalagedecoratie voor de winteruitverkoop PREISZEIT
1986
Unternehmenssammlung, Inv.-Nr. 116017Company Collection, Inv.-Nr. 116017Bedrijfscollectie, Inv.-Nr. 116017

27 · Fine Bracing Weather
James Gillray (nach John Sneyd)James Gillray (after John Sneyd)James Gillray (naar John Sneyd)
1808, Radierung1808, etching1808, ets
Liberna Collection, Inv.-Nr. U-P6 (1)
Die Radierung von James Gillray gehört zu einer siebenteiligen Satireserie. Ein korpulenter Mann läuft mit Schlittschuhen auf sehr rissigem Eis auf die Betrachtenden zu und zieht seine Bahnen, während im Hintergrund schneebedeckte Hügel und Wildgänse am Himmel zu sehen sind. James Gillray's etching belongs to a seven-part satirical series. A portly man skates toward the viewer, gliding blithely along on dangerously cracking ice, in front of a backdrop of snow-capped hills and wild geese in the sky. Deze ets van James Gillray maakt deel uit van een zevendelige satirische serie. Een corpulente man schaatst over ijs vol scheuren op de toeschouwers af. Hij trekt zijn baantjes, terwijl op de achtergrond met sneeuw bedekte heuvels en in de lucht wilde ganzen te zien zijn.

28 · Schlittschuhläufer auf dem Hofvijver in Den HaagSkaters on the Hofvijver in The HagueSchaatsers op de Hofvijver in Den Haag
Jan van Call d. Ä.Jan van Call the ElderJan van Call de Oude
vor 1697, Zeichnungbefore 1697, drawingvoor 1697, tekening
Liberna Collection, Inv.-Nr. D 45
Diese Zeichnung zeigt ein typisch holländisches Bild: Schlittschuhlaufen auf Natureis im Winter. Was früher ganz normal war, ist heutzutage eine Seltenheit. Den Hofvijver, ein Schlossweiher im Herzen Den Haags, kann man noch heute sehen und besuchen. Allerdings existieren die Gebäude, auf denen der Zeichner gestanden haben muss, um diese Szene festzuhalten, jetzt nicht mehr. This drawing depicts a typical Netherlandish scene: ice skating on a frozen lake in winter. Once commonplace, such activities have now become quite rare. To this day, it is still possible to visit the Hofvijver, a small lake in the center of The Hague, but the buildings on which the artist must have stood to capture this scene no longer exist. Deze tekening toont een typisch Hollands tafereel: schaatsen op natuurijs in de winter. Wat vroeger heel gewoon was, is tegenwoordig een zeldzaamheid. De Hofvijver, een kasteelvijver in het hart van Den Haag, is nog steeds te zien en te bezoeken. Maar de gebouwen waarop de tekenaar moet hebben gestaan om dit tafereel vast te leggen, bestaan vandaag de dag niet meer.

29 · Winterlandschaft mit Schlittschuhläufern (Blatt 4 aus: Landschaften V)Winter Landscape with Skaters (Sheet 4 from Landscapes V)Winterlandschap met schaatsers (blad 4 uit: Landschappen V)
Jan van de Velde d. J.Jan van de Velde the YoungerJan van de Velde de Jonge
1616, Radierung1616, etching1616, ets
Tuliba Collection, Inv.-Nr. TP 0291 IVTuliba Collection, inv. no. TP 0291 IVTuliba Collection, inv.nr. TP 0291 IV
Die Beliebtheit von Winterlandschaften spiegelt sich nicht nur in Zeichnungen und Gemälden, sondern auch in Druckgrafiken. Anhand der Kleidung lässt sich erkennen, dass es sich bei den Personen in dieser Radierung um eine Gruppe wohlhabender Bürger*innen handelt, die einen Ausflug aus der Stadt ins winterliche Ambiente genießen. Along with drawings and paintings, prints like this one also attest to the popularity of winter landscapes. Their clothing identifies the figures in this etching as a group of affluent townspeople enjoying a winter outing in the countryside. De populariteit van winterlandschappen blijkt niet alleen uit tekeningen en schilderijen, maar ook uit prenten. Aan de kleding is te zien dat de mensen op deze ets een groep welgestelde burgers zijn die genieten van een uitstapje vanuit de stad naar de winterse omgeving.

30 · Schlittschuh laufender Ausrufer mit MegafonIce skating barker with megaphoneSchaatsende omroeper met megafoon
Vermutlich Vorlage für eine Winterschlussverkaufs-Diawerbung, o. D., AquarellPresumably a template for a slide show promoting winter sales, n.d., watercolorVermoedelijk het ontwerp voor een diareclame voor de winteruitverkoop, z.d., aquarel
Unternehmenssammlung, Inv.-Nr. 102722Company Collection, Inv.-Nr. 102722Bedrijfscollectie, Inv.-Nr. 102722

31 · Winterszene nahe eines BauernhausesWinter Scene Near a FarmhouseWinterscène bij een boerderij
Jan van de Cappelle (Umkreis?)Jan van de Cappelle (circle of?)Jan van de Cappelle (omgeving?)
um 1650, Zeichnungca. 1650, drawingca. 1650, tekening
Liberna Collection, Inv.-Nr. D 18
Gefrorene Gewässer waren früher ein jährlich wiederkehrender Bestandteil des Lebens, mit dem man im Alltag umgehen musste − mit allen Vor- und Nachteilen. Heute meist mit Spaß auf dem Eis assoziiert, war das damals eher eine Ausnahme. Immerhin dürfte der hier dargestellte Transport über das Eis mit einem Gefährt auf Kufen den Transport bestimmter Güter etwas erleichtert haben. In the past, frozen bodies of water constituted a recurring part of daily life that people had to deal with on a regular basis—with all the advantages and disadvantages this entailed. Today, we mostly associate them with leisure activities like ice skating, yet back then they also posed significant challenges. On the other hand, the method of transport depicted here, using a sled on runners, probably at least made the delivery of certain goods somewhat easier. Bevroren wateren waren vroeger een jaarlijks terugkerend onderdeel van het dagelijks leven waar men rekening mee moest houden. Tegenwoordig wordt ijs meestal geassocieerd met pret, maar destijds was dat eerder een uitzondering. Wel zal het hier afgebeelde transport over het ijs met een voertuig op glij-ijzers het vervoer van bepaalde goederen wat hebben vergemakkelijkt.

32 · Der SchlittschuhläuferThe SkaterDe schaatser
Abraham van Strij
18./19. Jh., Zeichnung18th–19th century, drawing18de/19de eeuw, tekening
Tuliba Collection, Inv.-Nr. TD 0059
Ein junger Mann macht sich bereit zum Schlittschuhlaufen. Während wir Schlittschuhe heute vor allem als spezielle Sportschuhe mit direkt integrierten Kufen kennen, zeigt diese Zeichnung deutlich, dass Schlittschuhe um 1800 noch lose Kufen waren, die man unter die normalen Schuhe schnallte. Here we see a young man preparing to skate. Whereas today we think of ice skates primarily as special boots with permanently attached blades, this drawing clearly shows that around the year 1800 ice skates still consisted of separate blades that people strapped onto their regular shoes. Een jongeman maakt zich klaar om te gaan schaatsen. Tegenwoordig kennen we schaatsen vooral als speciale sportschoenen compleet met ijzers. Deze tekening laat goed zien dat schaatsen rond 1800 nog losse ijzers waren die onder gewone schoenen werden gebonden.

33 · Diverse Überseekoffer und Reisetruhen der Familie BrenninkmeijerVarious suitcases and trunks for overseas travel belonging to the Brenninkmeijer familyDiverse (hut)koffers van de familie Brenninkmeijer
um 1890er- bis 1960er-Jahreca. 1890s to 1960sca. jaren 1890 tot 1960
Familiensammlung, Inv.-Nr. 101654, 101654, 103802, 109112, 138061, 138341, 138340, 116780, 103510.Family Collection, Inv.-Nr. 101654, 101654, 103802, 109112, 138061, 138341, 138340, 116780, 103510.Familiecollectie, Inv.-Nr. 101654, 101654, 103802, 109112, 138061, 138341, 138340, 116780, 103510.

34 · Passagierlisten der Imperator/BerengariaPassenger manifests of the Imperator/BerengariaPassagierslijsten van de Imperator/Berengaria
26. Mai und 1. Juni 1923, ReproduktionMay 26 and June 1, 1923, reproduction26 mei en 1 juni 1923, reproductie
Unternehmenssammlung, Inv.-Nr. 122516Company Collection, Inv.-Nr. 122516Bedrijfscollectie, Inv.-Nr. 122516
Es handelt sich hierbei um eine Kopie der Passagierlisten der SS Berengaria (vormals Imperator) mitsamt einer Abbildung des Schiffes. Die Reise führte von Southampton (26. Mai) nach New York (1. Juni). Mit an Bord waren Alphons, Willibrordus Cornelius, Clemens und Arnold Ludgerus Brenninkmeijer. Here we see a copy of the passenger manifests for the SS Berengaria (formerly the Imperator), along with an illustration of the ship. The list documents a journey from Southampton (May 26) to New York (June 1), with Alphons, Willibrordus Cornelius, Clemens, and Arnold Ludgerus Brenninkmeijer on board. Dit zijn kopieën van de passagierslijsten van de SS Berengaria (voorheen Imperator). De reis voerde van Southampton (26 mei) naar New York (1 juni). Aan boord waren Alphons, Willibrordus Cornelius, Clemens en Arnold Ludgerus Brenninkmeijer.

35 · Unten, v. l. n. r.: Bernardus, Rudolf, Willibrordus Cornelius und Otto Brenninkmeijer an Bord der Bremen auf dem Weg nach New YorkBottom, left to right: Bernardus, Rudolf, Willibrordus Cornelius, and Otto Brenninkmeijer on board the Bremen on their way to New YorkOnderaan, v.l.n.r.: Bernardus, Rudolf, Willibrordus Cornelius en Otto Brenninkmeijer aan boord van de Bremen op weg naar New York
1930er-Jahre, Fotografie1930s, photographjaren 1930, foto
Unternehmensarchiv, Sig. 126128Company Archives, Sig. 126128Bedrijfsarchief, Sig. 126128
In den Jahren 1923, 1932 und 1935 überquerten Mitglieder der Familie Brenninkmeijer auf Passagierschiffen den Atlantik, um in den Vereinigten Staaten nach innovativen Ideen für Produktion und Verkauf von Kleidung zu suchen. Der Entwicklungsstand der US-amerikanischen Konfektionsbranche erschien ihnen auf diesen Studienreisen in mancher Hinsicht dem europäischen überlegen zu sein. So habe dort einem internen Bericht von Anfang der 1930er-Jahre zufolge vortrefflich sitzende und raffiniert ausgestattete Konfektionsware das Selbernähen im Kleidersegment vollständig verdrängt. In 1923, 1932, and 1935, members of the Brenninkmeijer family crossed the Atlantic on passenger ships to seek out innovative ideas for the production and sale of clothing in the United States. On these business trips, they saw many ways in which the US ready-to-wear clothing industry outstripped that of Europe. An internal company report from the early 1930s, for example, noted that well-fitting and elegantly tailored ready-to-wear clothing had completely replaced home sewing in the American clothing industry. In de jaren 1923, 1932 en 1935 staken leden van de familie Brenninkmeijer op passagiersschepen de Atlantische Oceaan over om in de Verenigde Staten op zoek te gaan naar innovatieve ideeën voor de productie en verkoop van kleding. De ontwikkeling van de confectie-industrie in de VS leek hen tijdens deze studiereizen in menig opzicht superieur aan die van Europa. Volgens een intern rapport uit het begin van de jaren dertig had uitstekend zittende en geraffineerd afgewerkte confectiekleding daar het zelf naaien in het kledingsegment volledig verdrongen.

36 · De Schipvaert ende Reysen int Landt van Turckyen
Nicolaes de Nicolay d'Arfeville
Antwerpen: Willem Silvius, 1577, ReiseberichtAntwerp: Willem Silvius, 1577, travelogueAntwerpen: Willem Silvius, 1577, reisverslag
Liberna Collection, Inv.-Nr. W 576
Nicolaes de Nicolay reiste 1551 im Auftrag Heinrichs II. von Frankreich ins Osmanische Reich. Die Reise stand im Kontext der Annäherung Frankreichs an Sultan Süleyman I. nach 1525. Der 1577 in niederländischer Sprache in Antwerpen bei Willem Silvius erschienene Reisebericht dokumentiert vor allem die ethnische Vielfalt, die Nicolay begegnete, wie die 60, prominent auf der rechten Seite platzierten Figurenholzschnitte aufzeigen. In 1551, Nicolaes de Nicolay traveled to the Ottoman Empire on behalf of Henry II of France. The journey took place in the context of France's attempts to establish closer ties with Sultan Suleiman I after 1525. This travelogue, published in Dutch in Antwerp by Willem Silvius in 1577, focuses primarily on documenting the ethnic diversity that Nicolay encountered, as illustrated by the sixty figural woodcuts prominently placed on the recto of each page. Nicolaes de Nicolay reisde in 1551 in opdracht van Hendrik II van Frankrijk naar het Ottomaanse Rijk. Het reisverslag, dat in 1577 in het Nederlands bij Willem Silvius verscheen, beschrijft vooral de etnische diversiteit die Nicolay daar aantrof, zoals blijkt uit de 60 houtsneden van figuren die prominent op de rechterpagina zijn geplaatst.

37 · StundenbuchBook of HoursGetijdenboek
Meister der Delfter Halbfiguren & Leidener MiniaturistMasters of the Delft Half-Length Figures & Leiden illuminatorMeester van de Delftse figuren ten halven lengte & miniaturist uit Leiden
Text Niederländisch, um 1480–1500, ManuskriptDutch text, ca. 1480–1500, illuminated manuscriptTekst in het Nederland, ca. 1480-1500, manuscript
Tuliba Collection, Inv.-Nr. Ms. 15
Das Stundenbuch aus Delft aus der Zeit um 1480 wurde nachträglich mit sieben ganzseitigen Miniaturen eines Leidener Meisters ergänzt, so auch die einleitende Darstellung zu den Buß-psalmen: König David steht mit seinem treuen Begleiter Uria im Vordergrund und ordnet den Tod desselben an. Warum genau, das erläutert die Geschichte im Hintergrund der Miniatur: Jenseits eines Flusses mit Schwänen hatte David die nackte Bathseba, die Frau seines Soldaten Uria, beim Baden erblickt, sie daraufhin zu sich holen lassen und sie geschwängert. Um den Ehebruch zu vertuschen, ließ David Uria zuerst aus dem Krieg zurückrufen und befahl dann seine Hinrichtung. Produced in Delft around 1480, this book of hours also includes seven full-page miniatures by a Leiden master inserted at a later date. One of these is the illustration introducing the Penitential Psalms, showing King David standing in the foreground with his loyal companion Uriah, ordering his death. The story in the background explains his reasons for this: across a river upon which swans glide, David caught sight of Bathsheba—the wife of his soldier Uriah—as she was bathing; he then had her brought to him and got her pregnant. To cover up his adultery, David first had Uriah recalled from the battlefield, and finally ordered his execution. Dit Delftse getijdenboek uit ca. 1480 werd later aangevuld met zeven bladvullende miniaturen van een Leidse meester, waaronder de inleidende voorstelling bij de boetepsalmen: koning David staat met zijn trouwe metgezel Uria op de voorgrond en geeft instructies om hem te laten sneuvelen. Waarom precies, dat vertelt het verhaal op de achtergrond van de miniatuur: Aan de overkant van een rivier met zwanen had David de naakte Batseba, de vrouw van zijn soldaat Uria, zien baden. Hij liet haar vervolgens bij zich brengen en maakte haar zwanger. Om het overspel te verdoezelen, liet David Uria eerst terugroepen uit de oorlog en gaf hij vervolgens opdracht om hem in de strijd te laten omkomen.

38 · StundenbuchBook of HoursGetijdenboek
Beinecke-MeisterBeinecke MasterMeester van het Beinecke-getijdenboek
Text Latein, Brügge, um 1490–1505, ManuskriptLatin text, Bruges, ca. 1490–1505, illuminated manuscriptTekst in het Latijn, Brugge, ca. 1490-1505, manuscript
Tuliba Collection, Inv.-Nr. Ms. 22
Auch diese Miniatur zu den Bußpsalmen illustriert die alttestamentarische Geschichte der nackt badenden Bathseba und ihres Betrachters, König David. Entstanden ist das Stundenbuch in der Werkstatt des Meisters der David-Szenen im Grimani-Brevier, wohl vom sogenannten Beinecke-Meister, und zeugt von italienischen Vorlieben in der flämischen Buchmalerei. Charakteristisch sind die aufeinander abgestimmten Bordüren, die leuchtenden Farben und feinen Goldhöhungen. Das machte das kleine Buch nicht nur zu einem kostbaren Andachtsobjekt. Gerade durch das Format und die italienisch anmutende Schrift waren Bücher wie dieses ideale Reiseerwerbungen für heimkehrende Kaufleute. This miniature, which accompanies the Penitential Psalms, also depicts the Old Testament story of Bathsheba bathing, observed by King David. The book of hours was produced in the workshop of the Master of the David Scenes in the Grimani Breviary, likely by the artist known as the Beinecke Master, and reflects Italian influences in Flemish manuscript illumination. Characteristic features include the matching borders, the vibrant colors, and the delicate gold accents. These touches made the little book much more than simply a precious devotional object. Their compact size and Italian-style script turned books like this into ideal souvenirs for merchants returning home. Ook deze miniatuur bij de boetepsalmen is een illustratie van het oudtestamentische verhaal van Batseba die naakt aan het baden is en koning David die naar haar kijkt. Het getijdenboek is gemaakt in de werkplaats van de Meester van de Davidscènes in het Breviarium Grimani, waarschijnlijk door de zogenaamde Meester van het Beinecke-getijdenboek. Het getuigt van Italiaanse invloeden in de Vlaamse boekverluchting. Kenmerkend zijn de op elkaar afgestemde randversieringen, de heldere kleuren en de fijne gouden hoogsels. Dat maakte dit boekje niet alleen tot een kostbaar object van devotie. Door het formaat en het Italiaans ogende schrift waren boeken als dit ideale reisaankopen voor terugkerende kooplieden.

39 · Monokini aus WollstrickKnitted wool monokiniMonokini van gebreide wol
Entwurf: Rudi GernreichDesign: Rudi GernreichOntwerp: Rudi Gernreich
1964
Modesammlung, Inv.-Nr. 105830Fashion collection, Inv.-Nr. 105830Modecollectie, Inv.-Nr. 105830
Der von Rudi Gernreich entworfene Monokini ist eines der provokantesten Kleidungsstücke seiner Zeit und gilt als Meilenstein der Modegeschichte. Er war weniger ein gebräuchliches Badeoutfit als ein gesellschaftspolitisches Statement. Ikonen wie dieser Monokini als Bestandteil unserer vor allem auf C&A ausgerichteten Modesammlung sind von Relevanz, um in Forschung und Ausstellungen mode- und zeithistorische Kontexte sichtbar zu machen. Designed by Rudi Gernreich, this monokini stands out as one of the most provocative garments of its time, making it a milestone in fashion history. Not a common swimsuit, it served primarily as a sociopolitical statement. Iconic garments like this monikini play an important role in our Fashion Collection, which focuses primarily on C&A products, by illustrating the historical context of fashion trends in research and exhibitions. Deze door Rudi Gernreich ontworpen monokini is een van de meest provocerende kledingstukken van zijn tijd en wordt beschouwd als een mijlpaal in de modegeschiedenis. Het was eerder een sociaal-politiek statement dan gangbare badkleding. Iconen zoals deze monokini, die deel uitmaken van onze vooral op C&A gerichte modecollectie, zijn relevant om in onderzoek en tentoonstellingen de context van mode en geschiedenis zichtbaar te maken.

40 · Bikini von C&A aus GroßbritannienC&A bikini from Great BritainBikini van C&A uit Groot-Brittannië
1960er-Jahre1960sJaren 1960
Unternehmenssammlung, Inv.-Nr. 111745Company Collection, Inv.-Nr. 111745Bedrijfscollectie, Inv.-Nr. 111745

41 · Costume de bain (Badeanzug) 1913 (Blatt 101 aus: Costumes Parisiens, Journal des Dames et des Modes)Costume de bain (bathing suit) 1913 (page 101 of Costumes Parisiens, Journal des Dames et des Modes)Costume de bain [badpak] 1913 (blad 101 uit: Costumes Parisiens, Journal des Dames et des Modes)
George Barbier
Paris, 1913, handkolorierte RadierungParis, 1913, hand-colored etchingParijs, 1913, met de hand ingekleurde ets
Familiensammlung, Inv.-Nr. 138358Family Collection, Inv.-Nr. 138358Familiecollectie, Inv.-Nr. 138358
Das Journal des Dames et des Modes war ein exklusives französisches Modemagazin, das von Juni 1912 bis August 1914 in Paris erschien und nur in einer kleinen Auflage von 1.279 Exemplaren pro Ausgabe gedruckt wurde. Es war für Kenner*innen, Ästhet*innen und Liebhaber*innen kostbarer Editionen gedacht und erschien dreimal im Monat. Die Zeitschrift veröffentlichte aufwendig gestaltete Inhalte: handkolorierte Pochoir-Modeplatten (Costumes Parisiens) auf Büttenpapier, erstellt von führenden Künstler*innen wie George Barbier, Léon Bakst oder Gerda Wegener. The Journal des Dames et des Modes was an exclusive French fashion magazine published in Paris from June 1912 to August 1914, with a very small print run of only 1,279 copies per issue. Intended for connoisseurs, aesthetes, and enthusiasts of rare editions, it appeared three times a month. The magazine published elaborately designed content: hand-colored pochoir fashion plates (Costumes Parisiens) on handmade paper, created by prominent artists like George Barbier, Leon Bakst, and Gerda Wegener. Het Journal des Dames et des Modes was een exclusief Frans modemagazine dat van juni 1912 tot augustus 1914 in Parijs verscheen en slechts in een kleine oplage van 1.279 exemplaren per nummer werd gedrukt. Het tijdschrift publiceerde luxueus vormgegeven inhoud: met de hand ingekleurde pochoir-modeplaten (Costumes Parisiens) op handgeschept papier, gemaakt door toonaangevende kunstenaars zoals George Barbier, Léon Bakst en Gerda Wegener.

42 · Costa Smeralda
1969, Werbefilm1969, commercial1969, reclamefilm
Unternehmensarchiv, Sig. 120242Company Archives, Sig. 120242Bedrijfsarchief, Sig. 120242
In den 1960er-Jahren kam Farbe ins Spiel. Der Staub der Nachkriegszeit schien abgeklopft zu sein und man blickte in eine positive Zukunft. Modisch wurde dies durch viel nackte Haut und wilde Muster symbolisiert. Das spiegelt sich in diesem Werbespot von C&A wider – nicht zuletzt in der Bademode. In the 1960s, color made its appearance. The general mood was one of shaking off the dust of the postwar period and looking forward to a bright future. In fashion, plenty of bare skin and bold patterns symbolized this trend. We see this reflected in this C&A commercial—particularly in the swimwear. In de jaren zestig deed kleur haar intrede. In de mode werd dit gesymboliseerd door veel naakte huid en wilde patronen. Dat komt ook tot uiting in deze reclamespot van C&A – niet in de laatste plaats in de badmode.

43 · Vier Entwürfe für BademodeFour designs for bathing suitsVier ontwerpen voor badmode
Bep van der Weijden
um 1960, Zeichnung und Pastellca. 1960, drawing and pastelca. 1960, tekening en pastel
Unternehmenssammlung, Inv.-Nr. 111249, 111250, 111252, 111254Company Collection, Inv.-Nr. 111249, 111250, 111252, 111254Bedrijfscollectie, Inv.-Nr. 111249, 111250, 111252, 111254
Bep van der Weijden arbeitete in den 1960er- bis 1980er-Jahren als Werbezeichnerin und Modescout in den Niederlanden für C&A. Sie entwarf Anzeigen und Logos, reiste zur Trendrecherche, fertigte Skizzen für Designer*innen und Einkäufer*innen an und arbeitete im Amsterdamer Studio nach echten Modellen oder Fotografien. Die Zeichnungen stammen aus ihrer Studienzeit um 1960. Bep van der Weijden worked as an advertising artist and fashion scout for C&A in the Netherlands from the 1960s to the 1980s. She designed advertisements and logos, traveled to research fashion trends, created sketches for designers and buyers, and worked in the Amsterdam studio using live models and photographs. These drawings date from her college years, around 1960. Bep van der Weijden werkte in de jaren zestig tot tachtig in Nederland als reclameontwerpster en modescout voor C&A. Ze ontwierp advertenties en logo's, maakte reizen om trends te onderzoeken, vervaardigde schetsen voor ontwerpers en inkopers en werkte in de Amsterdamse studio naar levende modellen of foto's. De tekeningen dateren uit haar studietijd rond 1960.

44 · Rodeo Aerobic
1991, Werbefilm1991, commercial1991, reclamefilm
Unternehmensarchiv, Sig. 117212Company Archives, Sig. 117212Bedrijfsarchief, Sig. 117212
1970 initiierte der Deutsche Sportbund die Trimm-Dich-Bewegung. Den folgenden Aufschwung des Breitensports in Deutschland nutzte C&A Ende der 1970er-Jahre und versammelte die bisher ohne Markenprofil geführten Sportartikel unter dem Namen Rodeo. Dieser gut 20 Jahre später erschienene Werbefilm sprach derweil ein Publikum an, das mit Trimm-dich-Pfaden nur noch wenig am Hut hatte. Vielmehr erinnern die hochgradig stilisierten Szenen daran, dass der Sport nun – zumindest im Auge der Werbetreibenden – neben einer gesunden Lebensführung auch einem bestimmten Image gerecht zu werden habe. In 1970, the German Sports Federation launched the Trimm-Dich (get fit) movement. C&A capitalized on the ensuing upswing in the popularity of recreational sports in Germany in the late 1970s, and consolidated its previously unbranded sportswear under the label Rodeo. This commercial, which aired some twenty years later, appealed to an audience that no longer had much interest in "get fit" trails. Instead, the highly stylized scenes serve as a reminder that—at least in the eyes of the advertisers—sports must now live up to a certain image in addition to promoting a healthy lifestyle. In 1970 lanceerde de Deutscher Sportbund de Trimm Dich (Trim je fit)-beweging. C&A profiteerde eind jaren zeventig van de daaropvolgende bloei van de breedtesport in Duitsland en bracht de sportartikelen samen onder de naam Rodeo. Deze reclamefilm sprak een publiek aan dat nog maar weinig met trimparcoursen bezig was. De sterk gestileerde scènes laten zien dat sport – althans in de ogen van de adverteerders – op dat moment niet alleen een gezonde leefstijl moest uitstralen, maar ook aan een bepaald imago moest voldoen.

45 · Hinweisschild aus einem C&A-Geschäft: „Badehosen sind vom Umtausch ausgeschlossen“Notice from a C&A store: ‘Swimwear is non-returnableBordje uit een C&A-winkel: 'Badehosen sind vom Umtausch ausgeschlossen' (Zwembroeken kunnen niet worden geruild)
o. D.n.d.z.d.
Unternehmenssammlung, Inv.-Nr. 102276Company Collection, Inv.-Nr. 102276Bedrijfscollectie, Inv.-Nr. 102276

46 · Großes Nähkästchen aus Holz mit StrohintarsienLarge wooden sewing box with straw intarsiaGrote naaidoos van hout met inlegwerk van stro
o. D.n.d.z.d.
Stichting Ariadne’s Naaikussen, Inv.-Nr. 125785
Tabea Vietzke, Expertin für Stroharbeiten, vermutet, dass dieses Kästchen in einem französischen Gefängnis gefertigt wurde. Vielleicht schwingt in der kunstvollen Darstellung einer Hafenstadt mit Segelschiffen auch die Vorstellung des Meeres als Sehnsuchtsort für Freiheitssuchende mit. Tabea Vietzke, an expert in straw crafts, suggests that this box was probably made in a French prison. The depiction of a port city with sailing ships may evoke the ideal of the sea as a touchstone for those yearning for freedom. Tabea Vietzke, expert op het gebied van strowerk, vermoedt dat deze doos in een Franse gevangenis is gemaakt. In de kunstzinnige verbeelding van een havenstad met zeilschepen klinkt misschien ook het verlangen door naar de zee als een plek van vrijheid.

47 · Kleines Segelschiff aus Kunststoff mit MaßbandMeasuring tape in the form of a small plastic sailing shipZeilscheepje van kunststof met meetlint
o. D.n.d.z.d.
Stichting Ariadne’s Naaikussen, Inv.-Nr. 124509

48 · Flussmündung mit SegelbootRiver Mouth with SailboatRiviermonding met zeilboot
Jan van Goyen
1638, Gemälde1638, painting1638, schilderij
Liberna Collection, Inv.-Nr. L-S12
Das Genre der Landschaftsmalerei kennt zahlreiche Varianten der Darstellung von Wasser. Motive sind Meeresansichten, Häfen oder wie hier Flüsse. Diese waren bereits zur Zeit dieses Gemäldes bei einem breiten Publikum äußerst beliebt. The genre of landscape painting features numerous variations on the depiction of water, including seascapes, harbors, and, as seen here, rivers. Such motifs already enjoyed considerable widespread popularity at the time of this painting's creation. Het genre van de landschapsschilderkunst kent talrijke variaties in de weergave van water. Motieven zijn bijvoorbeeld zeegezichten en havens, maar ook rivieren, zoals hier. Ze waren in de tijd van dit schilderij al bij een breed publiek zeer populair.

49 · Maritime PerspektivstudieMaritime study in perspectiveMaritieme perspectiefstudie
Willem van de Velde d. J.Willem van de Velde the YoungerWillem van de Velde de Jonge
um 1700, Zeichnungca. 1700, drawingca. 1700, tekening
Liberna Collection, Inv.-Nr. D 111
Willem van de Velde d. J. wurde für seine Marinemalereien berühmt und trat damit in die Spuren seines Vaters. Zur Vorbereitung seiner Gemälde fertigte er zahlreiche Skizzen an, die oft mit Notizen versehen waren, die er später wiederverwenden konnte. Hier unten links im Bild ist etwa vermerkt, dass sich der Horizont, der als Bezugspunkt dient, in einer Entfernung von „18 a 20“ Fuß von den Schiffen befindet. Following in his father's footsteps, Willem van de Velde the Younger became famous for his seascapes. In preparation for his paintings, he produced numerous sketches for later use, many of which included handwritten notes. Here, for example, a comment in the lower left corner states that the horizon, which serves as a reference point, is located at a distance of "18 to 20" feet from the ships. Willem van de Velde de Jonge werd beroemd om zijn zeegezichten en trad daarmee in de voetsporen van zijn vader. Ter voorbereiding op zijn schilderijen maakte hij talloze schetsen, vaak voorzien van aantekeningen, die hij later opnieuw kon gebruiken. Linksonder op deze tekening staat bijvoorbeeld vermeld dat de horizon, die als referentiepunt dient, zich op een afstand van ‘18 tot 20’ voet van de schepen bevindt.

50 · Kriegsschiffe in ruhigem WasserWarships in Calm WatersOorlogsschepen in rustig water
Hendrick Cornelisz. Vroom
um 1610–1640, Zeichnungca. 1610–40, drawingca. 1610-1640, tekening
Liberna Collection, Inv.-Nr. D 107
Hendrick Vroom war einer der ersten niederländischen Künstler, der sich in seiner Malerei auf maritime Darstellungen spezialisiert hatte, ein Genre, das im Laufe des 17. Jahrhunderts große Popularität erlangte. Mit der niedrigen Perspektive und der Gruppierung der Schiffe handelt es sich hierbei um ein Spätwerk Vrooms, in dem er mit älteren Traditionen brach und eine Darstellung schuf, wie wir sie später in der niederländischen Kunst viel häufiger sehen werden. Hendrick Vroom was one of the first Netherlandish artists to specialize in maritime scenes, a genre that gained great popularity during the seventeenth century. The low point of view and the arrangement of the ships suggest that Vroom created this drawing later in his life, when he broke with older traditions and developed a style that subsequently appeared quite frequently in Netherlandish art. Hendrick Vroom was een van de eerste Nederlandse kunstenaars die zich in zijn schilderkunst specialiseerde in maritieme voorstellingen, een genre dat in de loop van de 17de eeuw grote populariteit verwierf. Dit schilderij met zijn lage standpunt en groepering van de schepen is een laat werk van Vroom. Hierin brak hij met oudere tradities en schilderde hij een voorstelling zoals we die later veel vaker in de Nederlandse kunst zouden aantreffen.

51 · Segelyacht RodeoSailing yacht RodeoZeiljacht Rodeo
1980er-Jahre, Postkarte1980s, postcardJaren 1980, ansichtkaart
Unternehmensarchiv, Sig. 119674Company Archives, Sig. 119674Bedrijfsarchief, Sig. 119674
Mitte der 1980er-Jahre war C&A als Sponsor einer Segelyacht aktiv. Im von Männern dominierten Hochseesegeln war eine ausschließlich weiblich besetzte Crew ein Novum und sorgte für Aufsehen. Der zwölf Meter lange, leuchtend blaue Eintonner lief 1985 vom Stapel und wurde auf den Namen der C&A-Sportmarke Rodeo getauft. Die Crew der Yacht bewarb sich um eine Teilnahme am Admiral’s Cup, segelte 1986 auf dem Rodeo One Ton World Cup vor Mallorca und 1987 beim Rodeo One Ton Cup vor der Küste Frankreichs. In the mid-1980s, C&A sponsored a sailing yacht. The all-female crew broke new ground in the male-dominated world of ocean sailing and caused quite a stir. Launched in 1985, the 12-meter-long, bright blue one-tonner took its name from the C&A sports brand Rodeo. The yacht's crew entered the Admiral's Cup, and competed in the 1986 Rodeo One-Ton World Cup off the coast of Majorca, and in the 1987 Rodeo One-Ton Cup off the coast of France. Halverwege de jaren tachtig was C&A actief als sponsor van een zeiljacht. Een volledig vrouwelijke bemanning was een noviteit in de door mannen gedomineerde wereld van het zeilen op volle zee. De twaalf meter lange, felblauwe eentonner werd in 1985 te water gelaten en kreeg de naam van het C&A-sportmerk Rodeo. De crew van het jacht dong mee naar deelname aan de Admiral’s Cup, zeilde in 1986 in de Rodeo One Ton World Cup voor de kust van Mallorca en in 1987 in de Rodeo One Ton Cup voor de kust van Frankrijk.

52 · Crew der Yacht RodeoCrew of the yacht RodeoCrew van het jacht Rodeo
1980er-Jahre, Fotografie1980s, photographJaren 1980, foto
Unternehmensarchiv, Sig. 119317Company Archives, Sig. 119317Bedrijfsarchief, Sig. 119317

53 · Schiffe und ein Ruderboot in einem MündungsgebietShips and a Rowboat in an EstuarySchepen en een roeiboot in een mondingsgebied
Wigerus Vitringa
17./18. Jh., Zeichnung17th–18th century, drawing17de/18de eeuw, tekening
Tuliba Collection, Inv.-Nr. TD 0039
Wigerus Vitringa war ein promovierter Rechtsgelehrter aus Leeuwarden, der es sich aufgrund seiner wohlhabenden Herkunft leisten konnte, neben seiner Tätigkeit als Jurist auch der Malerei nachzugehen. Damit war er nicht erfolglos und er zog nach Alkmaar, wo er von 1696 bis 1706 Mitglied der Sint-Lucasgilde (Zunft des Heiligen Lukas) war. Thanks to his affluent background, Wigerus Vitringa of Leeuwarden, who held a doctorate in law, had time to pursue painting alongside his career as an attorney. He achieved a certain level of artistic success, and moved to Alkmaar, where he was a member of the Sint-Lucasgilde (Guild of Saint Luke) from 1696 to 1706. Wigerus Vitringa was een gepromoveerd rechtsgeleerde uit Leeuwarden, die het zich door zijn welgestelde afkomst kon veroorloven om zich naast zijn werk als jurist ook met de schilderkunst bezig te houden. Dat deed hij niet zonder succes en hij verhuisde naar Alkmaar, waar hij van 1696 tot 1706 lid was van het Sint-Lucasgilde.

54 · Was gibt’s Neues bei C&A?Was gibt's Neues bei C&A? (What's New at C&A?)Was gibt's Neues bei C&A? (Wat is er voor nieuws bij C&A?)
1961, Werbefilm1961, commercial1961, reclamefilm
Unternehmensarchiv, Sig. 126167Company Archives, Sig. 126167Bedrijfsarchief, Sig. 126167

55 · Zwei Galeeren verfolgen einen bewaffneten Dreimaster, mit Phaeton und Jupiter am HimmelTwo galleys pursue an armed three-master, with Phaeton and Jupiter in the skyTwee galeien achtervolgen een bewapende driemaster met Phaeton en Jupiter in de lucht
Cornelis Cort (?) (nach Pieter Bruegel d. Ä.)Cornelis Cort (?) (after Pieter Bruegel the Elder)Cornelis Cort (?) (naar Pieter Bruegel de Oude)
um 1561–1565, Kupferstichca. 1561–65, copper engravingca. 1561-1565, kopergravure
Tuliba Collection, Inv.-Nr. TP 0055
Phaeton ist der Sohn des Sonnengottes Helios. Er überschätzt sich selbst und versucht, den Sonnenwagen seines Vaters zu lenken. Dies misslingt und er setzt die Erde in Brand. Um weiteres Unheil zu verhindern, wird er von Jupiter (in der griechischen Mythologie Zeus) mit einem Blitz getötet. Son of the sun god Helios, Phaeton overestimated his own abilities and tried to drive his father's sun chariot. He failed, and set the Earth on fire. To prevent further disaster, Jupiter (Zeus in Greek mythology) struck him dead with a bolt of lightning. Phaeton is de zoon van de zonnegod Helios. Hij overschat zichzelf en probeert de zonnewagen van zijn vader te besturen. Dit mislukt en hij zet de aarde in brand. Om nog meer rampspoed te voorkomen, wordt hij door Jupiter met een bliksemschicht gedood.

56 · Drei Karavellen auf stürmischer See, im Vordergrund Arion, auf einem Delfin reitendThree caravels on a stormy sea, with Arion riding a dolphin in the foregroundDrie karvelen op stormachtige zee, op de voorgrond Arion rijdend op een dolfijn
Frans Huys (nach Pieter Bruegel d. Ä.)Frans Huys (after Pieter Bruegel the Elder)Frans Huys (naar Pieter Bruegel de Oude)
um 1561–1565, Kupferstich und Radierungca. 1561–65, copper engraving and etchingca. 1561-1565, kopergravure en ets
Tuliba Collection, Inv.-Nr. TP 0060
Eine berühmte Serie von Drucken nach Entwürfen von Pieter Bruegel d. Ä. zeigt Segelschiffe. Es handelt sich hierbei nicht um reine Seestücke, häufig tauchen auch mythologische Figuren auf; wie hier, wo im Vordergrund Arion auf dem Delfin zu sehen ist. A famous series of prints based on designs by Pieter Bruegel the Elder depicts sailing ships. These are not pure seascapes, but often also include mythological figures, as in this print, where we see Arion riding a dolphin in the foreground. In een beroemde serie prenten naar ontwerpen van Pieter Bruegel de Oude zijn zeilschepen afgebeeld. Het gaat hierbij niet alleen om zeegezichten, maar er komen ook vaak mythologische figuren in voor, zoals in deze prent Arion op de dolfijn zien.

57 · Kinoaushang zum Film Das Meer ruftCinema poster for the film Das Meer ruft (The Sea Calls)Bioscoopaffiche voor de film Das Meer ruft
1933, Fotografie1933, photograph1933, foto
Unternehmenssammlung, Inv.-Nr. 120994Company Collection, Inv.-Nr. 120994Bedrijfscollectie, Inv.-Nr. 120994
Mitte der 1920er-Jahre unterstützte der C&A-Mitinhaber Bernhard Joseph Brenninkmeijer (1871−1945) den katholischen Priester Heinrich Könemann bei der Entwicklung eines Tonfilmverfahrens, für das Könemann zahlreiche internationale Patente anmeldete. Gemeinsam gründeten sie die Filmgesellschaft Eidophon, die Filme produzieren wollte, die den moralischen Vorstellungen der katholischen Kirche entsprechen und zugleich kommerziell erfolgreich sein sollten. Anfang 1933 kamen zwei Filme in die Kinos, darunter Das Meer ruft mit Heinrich George in der Hauptrolle. In the mid-1920s, C&A co-owner Bernhard Joseph Brenninkmeijer (1871-1945) sponsored the Catholic priest Heinrich Konemann's experiments in developing a process for producing sound films, for which Konemann filed numerous international patents. Together they founded the film company Eidophon, which sought to produce films that would conform to the moral teachings of the Catholic Church, while also achieving commercial success. In early 1933, the company released two films in theaters, including Das Meer ruft starring Heinrich George. Halverwege de jaren twintig ondersteunde mede-eigenaar van C&A Bernhard Joseph Brenninkmeijer (1871-1945) de katholieke priester Heinrich Könemann bij de ontwikkeling van een procedé voor geluidsfilms, waarvoor Könemann talloze internationale octrooien aanvroeg. Samen richtten ze filmmaatschappij Eidophon op, die films wilde produceren die strookten met de morele opvattingen van de katholieke kerk en tegelijkertijd commercieel succesvol moesten zijn. Begin 1933 kwamen er twee films in de bioscoop, waaronder Das Meer ruft met Heinrich George in de hoofdrol.

58 · 17 Segelschiffe17 Sailing Ships17 zeilschepen
AnonymAnonymousAnoniem
1565, Radierung1565, etching1565, ets
Tuliba Collection, Inv.-Nr. TP 0054
Lange Zeit wurde angenommen, dass dieses Motiv ebenfalls von Pieter Bruegel d. Ä. entworfen wurde, passt doch die tatsächlich von einem unbekannten Künstler geschaffene Radierung thematisch wunderbar zu dessen Segelbooten. Dies könnte darauf hindeuten, wie beliebt die nach Entwürfen von Bruegel angefertigten Druckgrafiken schon kurz nach ihrer Entstehung waren. For many years, scholars attributed the design of this print to Pieter Bruegel the Elder, because the etching, executed by an unknown artist, fits quite well thematically with his images of sailboats. This could speak to the high popularity of prints based on Bruegel's designs, even just shortly after their creation. Lang is aangenomen dat ook dit motief door Pieter Bruegel de Oude is ontworpen. Deze ets, die in werkelijkheid door een onbekende kunstenaar is gemaakt, sluit thematisch namelijk perfect aan bij Bruegels zeilboten. Dit zou erop kunnen wijzen dat de prenten die naar ontwerpen van Bruegel werden vervaardigd, al kort na hun ontstaan zeer populair waren.

59 · Die SintflutThe FloodDe zondvloed
Dirk Vellert
1544, Kupferstich und Radierung1544, copper engraving and etching1544, kopergravure en ets
Tuliba Collection, Inv.-Nr. TP 0227
Dargestellt ist eine Momentaufnahme mitten in der alttestamentarischen Sintflut. Das Wasser steht extrem hoch und überall versuchen Menschen, diesem Unheil zu entkommen, unter anderem, indem sie auf das Dach eines Hauses klettern. Die Arche, die Noah auf Anweisung Gottes gebaut hat, um sich auf die Sintflut vorzubereiten, ist nur weit entfernt im Hintergrund zu sehen. Dirk Vellert konzentrierte sich hier vor allem auf das Leid und Elend, das diese katastrophale Flut mit sich brachte. The artist has captured a moment in the Old Testament story of the flood. The waters have risen dangerously high, and people everywhere strive to escape this disaster, some by climbing onto the roof of a house. We can just barely see the ark that Noah built based on God's instructions to prepare for the flood, far off in the background. Here, Dirk Vellert focuses above all on the suffering and misery caused by this catastrophe. Hier is een momentopname te zien van de zondvloed uit het Oude Testament. Het water staat extreem hoog en overal proberen mensen aan deze ramp te ontsnappen, onder andere door op het dak van een huis te klimmen. De ark die Noach op Gods aanwijzing heeft gebouwd om zich voor te bereiden op de zondvloed, is alleen in de verte op de achtergrond te zien. Dirk Vellert heeft zich hier vooral geconcentreerd op het leed en de ellende die deze catastrofale overstroming met zich meebracht.

60 · Das Jesuskind als ErlöserThe Infant Christ as RedeemerHet kindje Jezus als verlosser
Lucas Cranach d. Ä.Lucas Cranach the ElderLucas Cranach de Oude
um 1515, Holzschnittca. 1515, woodcutca. 1515, houtsnede
Tuliba Collection, Inv.-Nr. TP 0439
Dieser Holzschnitt ist nicht nur von großem kunsthistorischen Wert, sondern aufgrund einer kleinen handschriftlichen Notiz zudem ein historisch sehr bedeutendes Objekt. Auf dem Sarkophag steht „diluvium 1567“ (Wasserflut 1567). Es ist historisch belegt, dass das Jahr 1567 ein Katastrophenjahr war, welches im Juli extreme Regenfälle brachte, vor allem östlich der Alpen, die zu Überflutungen führten. Ob diese Notiz von jemandem angebracht wurde, der davon betroffen war und für die Leidtragenden und den Wiederaufbau betete, oder von jemandem, der davon gehört hatte und hoffte, selbst verschont zu bleiben, lässt sich nicht feststellen. Es ist jedoch offensichtlich, dass die Notiz zusammen mit der Darstellung des jungen Christus eine votivartige Funktion hat. This woodcut not only holds great art-historical value, but it also bears a small handwritten note that gives it historical significance: on the sarcophagus someone has inscribed the words "diluvium 1567" (flood 1567). Historical records confirm that 1567 was a disastrous year, marked by extreme rainfall in July—particularly east of the Alps—which caused significant flooding. In either case, the inscription, together with the depiction of the young Christ Child, clearly served a votive function. Deze houtsnede is niet alleen van grote kunsthistorische waarde, maar ook historisch gezien een zeer belangrijk object vanwege een kleine handgeschreven notitie. Op de sarcofaag staat ‘diluvium 1567’ (overstroming 1567). Het is een historisch feit dat 1567 een rampjaar was. In juli viel er extreem veel regen, vooral ten oosten van de Alpen, wat tot overstromingen leidde. Het is niet duidelijk of deze notitie is aangebracht door iemand die hierdoor werd getroffen en die bad voor de slachtoffers en de wederopbouw, of door iemand die hierover had gehoord en hoopte zelf gespaard te blijven. Wel duidelijk is dat de notitie samen met de voorstelling van de jonge Christus een votiefachtige functie heeft.

61 · Heute große DampferfahrtHeute große Dampferfahrt (Grand Steamboat Cruise Today)Heute große Dampferfahrt (Vandaag grote stoombootreis)
1935, Werbefilm1935, commercial1935, reclamefilm
Unternehmensarchiv, Sig. 118965Company Archives, Sig. 118965Bedrijfsarchief, Sig. 118965
Die erste Eigenmarke von C&A − formtreu − wird 1932 lanciert. Das Besondere ist die sogenannte formtreu-Einlage mit Ross- und Kamelhaar, die für Stabilität und guten Sitz von Mänteln und Sakkos sorgte. Dafür geworben wurde auf unterschiedlichen medialen Kanälen, auch im Kino: im Jahr 1935 etwa mit dem Werbefilm Heute große Dampferfahrt. C&A launched its first in-house label, formtreu (true-to-form), in 1932. Its special shape-retaining lining made of horsehair and camel hair, which ensured that coats and blazers retained their shape and fit well, set it apart from other brands. The company advertised in various media channels, including movie theaters: for example, in 1935 with the commercial Heute grosse Dampferfahrt. Het eerste eigen merk van C&A − formtreu − wordt in 1932 gelanceerd. Het bijzondere is de zogenaamde formtreu-voering met paarden- en kamelenhaar, die zorgde voor stabiliteit en een goede pasvorm van mantels en colberts. Hiervoor werd reclame gemaakt via verschillende mediakanalen, ook in de bioscoop: in 1935 bijvoorbeeld met de reclamefilm Heute große Dampferfahrt.

62 · Werbeanzeige für Herrenjacke Metropole mit weiteren Accessoires wie einem RegenschirmAdvertisement for the men's jacket Metropolis with further accessories like an umbrellaAdvertentie voor herenjas Metropole met bijbehorende accessoires, zoals een paraplu
um 1962ca. 1962ca. 1962
Unternehmensarchiv, Sig. 126386Company Archives, Sig. 126386Bedrijfsarchief, Sig. 126386
In dieser Anzeige bewarb C&A urbane Mode für „tonangebende“ und „fortschrittliche“ niederländische Twens – stilsicher und für alle Wetterlagen gewappnet mit einem eleganten Regenschirm. In this ad, C&A promoted urban fashion for "trendsetting" and "progressive" Dutch twenty-somethings—stylish and prepared for any weather with an elegant umbrella. In deze advertentie maakte C&A reclame voor stadse mode voor 'toonaangevende' en 'vooruitstrevende' Nederlandse twintigers – stijlvol en gewapend tegen alle weersomstandigheden met een elegante paraplu.

63 · Jetski
1998, Werbefilm1998, commercial1998, reclamefilm
Unternehmensarchiv, Sig. 128117Company Archives, Sig. 128117Bedrijfsarchief, Sig. 128117

64 · Weinroter Regenschirm von C&A Fashion LandBurgundy umbrella from C&A Fashion LandWijnrode paraplu van C&A Fashion Land
1995−19971995–971995-1997
Unternehmenssammlung, Inv.-Nr. 122441Company Collection, Inv.-Nr. 122441Bedrijfscollectie, Inv.-Nr. 122441

65 · Orangefarbener Regenmantel der C&A Eigenmarke Palomino für KinderOrange raincoat from C&A's Palomino brand for childreOranje regenjas van het eigen C&A-merk voor kinderen Palomino
1974/751974–751974/1975
Unternehmenssammlung, Inv.-Nr. 105888Company Collection, Inv.-Nr. 105888Bedrijfscollectie, Inv.-Nr. 105888
Seit 1972 richtet sich die C&A Eigenmarke Palomino mit ihren farbenfrohen Designs an Kinder und ihre Eltern. Die bunten Flecken des Pferdchen-Maskottchens stehen jeweils für zentrale Markenwerte: Rot für Abenteuerlust, Blau für robuste Qualität und gute Waschbarkeit, Grün für Preisgünstigkeit. An der Entwicklung war – wie beim Schnupperhund – der Animator Jimmy T. Murakami beteiligt. Aus dem Bestand zeigen wir exemplarisch diesen orangefarbenen Regenmantel mit bunten Palomino-Motiven. In 1972, C&A launched the in-house label Palomino, with vivid designs geared toward children and their parents. The colorful spots on the little horse mascot each represent one of the brand's core values: red for a spirit of adventure, blue for durable quality and easy care, and green for affordability. As with the Snuffle Dog, animator Jimmy T. Murakami contributed to this mascot's development. We selected the orange raincoat with Palomino designs from our collection to represent the brand. Vanaf 1972 richt het eigen merk Palomino van C&A zich met zijn kleurrijke ontwerpen op kinderen en hun ouders. De bonte vlekken van het mascottepaardje staan voor belangrijke kernwaarden van het merk: rood voor avontuur, blauw voor robuuste kwaliteit en goede wasbaarheid, groen voor een aantrekkelijke prijs. Net als bij Snuffel, was bij deze ontwikkeling animator Jimmy T. Murakami betrokken. Uit de collectie tonen we als voorbeeld deze oranje regenjas met kleurrijke Palomino-motieven.

66 · Ansteckpin als Werbegeschenk von C&A Großbritannien in Gestalt einer Frau mit RegenschirmLapel pin from C&A Great Britain in the form of a woman holding an umbrellaPin als promotiegeschenk van C&A Groot-Brittannië in de vorm van een vrouw met paraplu
o. D.Promotional giveaway, n.d.z.d.
Unternehmenssammlung, Inv.-Nr. 111861Company Collection, Inv.-Nr. 111861Bedrijfscollectie, Inv.-Nr. 111861

67 · Gummistiefel für Kinder von C&A Winter Casuals since 1841Children's rubber boots from C&A Winter Casuals since 1841Rubberlaarzen voor kinderen van C&A Winter Casuals since 1841
2011
Unternehmenssammlung, Inv.-Nr. 131052Company Collection, Inv.-Nr. 131052Bedrijfscollectie, Inv.-Nr. 131052

68 · Regen bringt Segen (aus: C&A-Kinderzeitschrift Canterbumm erzählt Euch was)Regen bringt Segen (Rain Brings Belssings), from C&A's children's magazine Canterbumm erzählt Euch was (Canterbumm Has a Story for You)Regen bringt Segen' (Regen brengt zegen, uit: C&A-kindertijdschrift Canterbumm erzählt Euch was)
1937, Comic1937, comic1937, strip
Unternehmenssammlung, Inv.-Nr. 131052Company Archives, Sig. 100179Bedrijfsarchief, Sig. 100179
Ein verregneter Tag bringt der Werbefigur Onkel Canterbumm eine für C&A unter Umständen geschäftsfördernde Erkenntnis, und das als Paarreim: „Und die Moral von der Geschicht’ // Ganz ohne Mantel geht es nicht // Wie schnell ist Regenwetter da – // Für Regenmäntel: C&A!“ A rainy day gives the C&A character Uncle Canterbumm an insight that could potentially boost business—and he expresses it in rhymed couplets: "The moral is, to keep it brief / Without a coat, you'll come to grief. / Surprised by a sudden rainy day? / For raincoats: go to C&A!" Een verregende dag levert de reclamefiguur Onkel Canterbumm een inzicht op dat voor C&A omzetbevorderend kan zijn, en dat alles in de vorm van een paarrijm: ‘En de moraal van dit verhaal: Zonder regenjas kun je niet helemaal. Voor je ’t weet, regent het dra Voor regenjassen: C&A!’